Để nâng cao đời sống văn hóa của nhân dân, giảm khoảng cách và mức hưởng thụ văn hóa giữa thành thị và nông thôn, Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX đã đề ra kế hoạch xây dựng hệ thống thiết chế Văn hóa thông tin cơ sở nhằm đạt chỉ tiêu 78% phường, xã có nhà văn hóa (NVH). Tuy nhiên…
Đến nay, trên địa bàn TPHCM chỉ mới hình thành được trên 30 NVH phường, xã, liên phường, liên xã. Hoạt động của các NVH chủ yếu là mở lớp năng khiếu VH- TDTT (thu phí hoặc cho thuê mặt bằng), sinh hoạt của các đội nhóm CLB, tổ dân phố- khu phố, phòng đọc sách, chuyên đề, hội họa, võ thuật, đờn ca tài tử.
Mặc dù có nhiều cố gắng nhưng thiết chế văn hóa cơ sở hiện nay đang đứng trước nhiều thách thức: địa điểm, mặt bằng không phù hợp do thiếu quỹ đất (nội thành), chưa phát huy hết công năng dẫn đến lãng phí lớn (ở ngoại thành); trang thiết bị cũ kỹ, lạc hậu (có nơi không còn sử dụng được); cán bộ chuyên môn thiếu và thường bị xáo trộn; chưa có mô hình thống nhất.
Lãng phí tiền tỷ
Trung tâm TT VH – TDTT huyện Bình Chánh được đầu tư khoảng 40 tỷ đồng. Tuy nhiên, sau khi đưa vào sử dụng thì nhiều hạng mục bị hư hỏng, phải sửa chữa nhiều lần. Lần sửa chữa gần đây nhất là vào khoảng cuối năm 2005 đến tháng 4-2006. Còn khu 3 hồ bơi được thiết kế xây dựng hiện đại, tốn trên 7 tỷ đồng, nhưng từ lúc xây dựng xong (năm 2003) đến nay chưa sử dụng được lần nào do đáy hồ bị bong gạch; hệ thống thoát nước máng tràn không hoạt động được và hiện nay đang trở thành hồ… hoang, chứa rong rêu, rác rến.
Còn Nhà hát An Nhơn Tây (Củ Chi), mặc dù được xây dựng tại một vị trí rất đẹp – Ngã tư An Nhơn Tây, với diện tích trên 7.000m2, nhưng từ nhiều năm qua xuống cấp trầm trọng. Sân khấu hiện bị hư hỏng nặng, các tấm ván dưới sàn diễn đã bị cạy mất, thậm chí, đến những hàng ghế xi măng cũng bắt đầu đổ nát và trở thành nơi phơi quần áo của một số người dân...
Tại huyện Nhà Bè, đầu năm 2005, 2 NVH xã Hiệp Phước và Phước Lộc được khánh thành với kinh phí xây dựng vài tỷ đồng. Thế nhưng, hơn một năm qua NVH Phước Lộc chỉ hoạt động cầm chừng. NVH xã Hiệp Phước, “lạ lùng” hơn, mặc dù đã được xây dựng, với hệ thống cơ sở vật chất khang trang, nhưng toàn bộ diện tích trên lầu của NVH lại được dùng làm văn phòng… MTTQ và các ban ngành đoàn thể xã Hiệp Phước.
Ngoài ra, các khu vực khác của NVH cũng trở thành nơi ăn ở, sinh hoạt, bán nước giải khát, kinh doanh bi-da. Trong khi đó, nơi thật sự là Trung tâm văn hóa huyện Nhà Bè vẫn là những dãy nhà tiền chế, xây tạm cách nay 7 năm và nằm heo hút ở cuối huyện Nhà Bè (cách tỉnh Long An khoảng 2-3km).
Ở quận 7, năm 2005, NVH phường Tân Phong được xây dựng nhưng cũng chỉ tổ chức được vài hoạt động nhỏ, không hiệu quả. Hôm chúng tôi đến, NVH mở cửa nhưng vắng hoe, không ai trông coi, hỏi ra mới biết người đang “trông chừng nhà” là một chị bán nước giải khát trước cổng!
Mô hình nào cho hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở?
Trước thực tế hoạt động của các nhà, trung tâm VH, vấn đề lớn đặt ra hiện nay là đi tìm mô hình, giải pháp nào cho việc xây dựng, củng cố, hoàn thiện hệ thống thiết chế NVH phường, xã, thị trấn?
Theo nhiều cán bộ hoạt động văn hóa cơ sở trên địa bàn TP, cần tận dụng tối đa những cơ sở vật chất sẵn có, cải tạo lại cho phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của hệ thống thiết chế văn hóa mới theo hướng hiện đại, tiện lợi, lâu dài.
Nếu có điều kiện phải xây dựng thêm thiết chế văn hóa theo hướng triệt để tiết kiệm và tính toán tiện ích tối đa của cơ sở vật chất, trong đó có xác định chính xác nhu cầu thực của người dân tại chỗ. Phường 1 quận 10, phường Phước Bình quận 9 đã đi tiên phong về việc nêu cao tính hiệu quả của một mô hình thiết chế văn hóa cơ sở theo hướng xã hội hóa, mà chính Phó Thủ tướng Phạm Gia Khiêm cùng lãnh đạo Bộ VHTT khi về thăm đã khen ngợi.
Vận dụng các hình thức xã hội hóa để tăng cường tính hiệu quả còn được thể hiện qua kinh nghiệm của các quận 2, 5, 12, Phú Nhuận. Trước mắt, những phường, xã đã có các cơ sở văn hóa lớn của quận, huyện, thành phố, hoặc của ban ngành, đoàn thể… nằm trên địa bàn thì không nhất thiết xây dựng mới NVH cơ sở. Các nhà hoạch định chính sách cần nghiên cứu điều này. Ví dụ trên địa bàn phường có tọa lạc Trung tâm VH quận 1- Nhà hát Bến Thành thì chưa cần tốn tiền xây mới NVH phường. Kinh phí ấy, có thể cân đối, điều tiết cho vùng sâu vùng xa.
“Đã đến lúc chúng ta cần nhìn thẳng vào sự thật, đừng chạy theo hình thức theo kiểu trên có gì dưới phải có đó, hoặc người xây cứ xây mà không cần biết đến người thụ hưởng”. Đó là nhận định thẳng thắn của nhiều cán bộ văn hóa cơ sở mà chúng tôi tiếp xúc.
Nhóm PV VHVN
