Ngày 25-8-1945, quần chúng Sài Gòn và nhiều tỉnh thuộc Nam bộ như Chợ Lớn, Gia Định, Sóc Trăng, Long Xuyên, Vĩnh Long, Bà Rịa, Thủ Dầu Một, Châu Đốc, Trà Vinh, Tây Ninh, Biên Hòa, Bến Tre, Sa Đéc đã khởi nghĩa thành công, sau khi được tin Việt Minh đã nắm chính quyền ở Hà Nội, Huế và nhiều nơi khác.
Theo chủ trương của Xứ ủy Nam Kỳ, ở Sài Gòn, từ ngày 20-8, cờ đỏ sao vàng đã xuất hiện công khai. Hàng vạn truyền đơn của Việt Minh được tung khắp phố. Được tin Hà Nội và Tân An (nơi khởi nghĩa thí điểm của Xứ ủy) đã về tay Việt Minh, ngày 23-8, Xứ ủy họp ở Chợ Đệm quyết định khởi nghĩa chiếm Sài Gòn và các tỉnh vào ngày 25-8.
Từ đêm 24, các đội “công đoàn xung phong”, “thanh niên xung phong” của Sài Gòn, Chợ Lớn được lệnh tập trung và từng đoàn công nhân, nông dân, thanh niên mang theo giáo mác, tầm vông vạt nhọn từ các tỉnh Gia Định, Chợ Lớn, Mỹ Tho, Biên Hòa, Thủ Dầu Một… bằng mọi phương tiện rầm rập kéo về Sài Gòn.
Sáng 25-8, quân khởi nghĩa đã chiếm sở công an, sở cảnh sát, nhà ga, bưu điện, nhà đèn, các quận, bốt… Riêng tại Sở mật thám Catina, bọn phản cách mạng chống cự một cách yếu ớt và bị các lực lượng khởi nghĩa đè bẹp ngay. Hơn 1 triệu quần chúng Sài Gòn – Chợ Lớn và các tỉnh lân cận kéo vào đã biểu tình tuần hành, hô khẩu hiệu:
- Đả đảo bù nhìn Nguyễn Văn Sâm!
- Việt Nam hoàn toàn độc lập!
- Tất cả chính quyền về tay Việt Minh!
- Đảng Cộng sản Đông Dương muôn năm!
Cờ đỏ sao vàng phấp phới bay trên cột cờ Thủ Ngữ và trên các công sở. Quần chúng như một biển người kéo đến dự mít tinh hoan nghênh Ủy ban Nhân dân Nam bộ. Quân Nhật hoàn toàn tê liệt không dám kháng cự. Cuộc khởi nghĩa đã thành công nhanh chóng. Tất cả các sở lớn như điện, nước, giao thông liên lạc, cung cấp lương thực và chất đốt, y tế … đều hoạt động bình thường.
(Nguồn: “Cách mạng Tháng Tám” - Ban nghiên cứu lịch sử Đảng thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đảng CSVN, Nhà Xuất bản Sự thật ấn hành năm 1971).
KHẮC VĂN (tổng hợp)
