Ngày 21-6, Thủ tướng Phan Văn Khải hội đàm với Tổng thống Bush tại Nhà Trắng, mở ra bước ngoặt về quan hệ giữa hai nước. Phóng viên SGGP trao đổi với cô Merle E. Ratner, Giám đốc Trường Brecht - Mỹ, người vừa đến Hà Nội công tác, xung quanh sự kiện này.

- Thưa cô, những người đang biểu tình ở trước tòa Bạch ốc là ai? Họ muốn gì?

- MERLE E. RATNER: Họ thuộc chế độ ngụy quyền ở Sài Gòn trước đây. Trong số này cũng có một số người Mỹ da trắng. Một số người muốn duy trì chiến tranh lạnh, muốn bám vào những cái gì đó đã không còn. Đó là những kẻ phản động. Họ cho rằng nhân dân các bạn không có dân chủ và nghĩ rằng Việt Nam vi phạm nhân quyền.

Họ không hiểu thực tế ở Việt Nam, không biết các bạn có một đất nước thanh bình, năng động, đang tiến rất nhanh. Họ cũng không hiểu thực tế ở Mỹ, nơi mà họ đang cư trú. Vì thực tế là tại Hoa Kỳ đã có rất nhiều những vụ vi phạm nhân quyền. Họ chưa hiểu nơi vi phạm nhân quyền lớn nhất, nhiều nhất là Mỹ. Lịch sử vi phạm nhân quyền của Mỹ đã có từ lâu.

- Chính phủ trung ương Hoa Kỳ chính thức thừa nhận sự độc lập của Việt Nam, quốc kỳ Việt Nam. Nhưng tại sao chính quyền ở một số thành phố, bang của Hoa Kỳ lại công nhận lá cờ ba sọc của chế độ ngụy quyền trước đây?

- Nhiều người cũng không hiểu cái cờ đó là cái gì nên họ cứ ủng hộ thế thôi. Ngay cả những người đi bỏ phiếu bầu những vấn đề về Việt Nam, do không biết thực tế về Việt Nam nên họ bỏ phiếu thông qua cho... qua chuyện. Họ không hiểu cờ ba sọc là gì; không hiểu họ bầu cho cái gì. Còn chính phủ Hoa Kỳ thì như anh biết đấy! Nhưng, tôi nghĩ, đây sẽ là chính phủ cuối cùng ở Mỹ nói Việt Nam vi phạm nhân quyền, tôn giáo.

- Trong số hơn 1 triệu Việt kiều ở Hoa Kỳ, xu hướng chống đối hoặc ủng hộ đường lối phát triển của Việt Nam diễn biến như thế nào?

- Những người đang biểu tình ở Washington chỉ là rất nhỏ so với kiều dân Việt Nam đang sinh sống tại Hoa Kỳ. Đại bộ phận dân chúng Việt kiều vẫn muốn trở về Việt Nam để thăm gia đình, làm ăn. Nhiều người muốn trở về sinh sống lâu dài tại Việt Nam.

Ở Mỹ, số người chống đối Việt Nam liên tục giảm từ 1975 đến nay. À, tôi vừa lần đầu thấy có một tổ chức của những người Việt Nam trẻ, có tên là Việt Unity có tư tưởng rất tiến bộ, ủng hộ quyền độc lập và quyền tự quyết của Việt Nam. Họ ủng hộ con đường mà Đảng và nhân dân Việt Nam đã lựa chọn. Đó là diễn biến rất quan trọng đấy anh ạ.

- Họ là ai?

- Tôi không biết tất cả về họ. Chỉ biết đó là những người có học, thông minh, rất trẻ, hầu hết học trong các trường đại học, nhiều người là con em của những người vượt biên sang Hoa Kỳ xin tị nạn chính trị trước đây. Ngày càng có nhiều con em những người đã chạy khỏi Việt Nam năm 1975 quay sang ủng hộ quyền tự quyết, ủng hộ con đường mà Việt Nam lựa chọn nhiều lắm.

- Còn cô, ấn tượng sâu đậm nhất về Việt Nam là gì?

- Đấy là một câu hỏi lớn (cười). Rất năng động, sản xuất rất tốt. Cái chính là nỗ lực xóa đói giảm nghèo và chất lượng của sự phát triển. Phụ nữ có vai trò lớn trong xã hội. Các bạn mà tấn công chống tham nhũng có hiệu quả nữa thì càng tuyệt vời.

- Lâu nay, tôi nghĩ Việt Nam còn yếu trong việc tuyên truyền khiến người ta chưa hiểu đúng về chúng tôi...

- Đúng. Lời khuyên của tôi là Việt Nam phải có tiếng nói trực tiếp ra ngoài thế giới. Chính phủ Việt Nam, nhất là các quan chức Việt Nam cần xuất hiện, trực tiếp trả lời các vấn đề trên báo chí. Họ cần phát biểu nhiều hơn trên tivi. Các phóng viên, học giả, tổ chức chính trị xã hội... cũng nên làm như vậy. Họ càng nên xuất hiện trên các phương tiện thông tin đại chúng của nước ngoài.
Tôi hy vọng trong chuyến đi này, Thủ tướng Khải không chỉ nói chuyện với Tổng thống Bush, Quốc hội, các doanh nghiệp Mỹ mà Thủ tướng Khải và đoàn cần đến gặp những người dân nghèo của nước Mỹ, những người lao động.

- Sao cô lại khuyên gặp những người nghèo ở Hoa Kỳ?

- Vì họ là người đa số trong cộng đồng. Trong số những người lao động đó có thể có rất nhiều người ủng hộ Việt Nam mà đặc biệt là những người da đen.

- Trong cuộc hội đàm hôm nay giữa Tổng thống Bush và Thủ tướng Phan Văn Khải, ai là người cần phải nói nhiều hơn? Và ai là người phải lắng nghe?

- Tôi nghĩ là Tổng thống Bush và chính phủ Mỹ sẽ phải lắng nghe nhiều hơn. Chính phủ Mỹ vẫn còn phải chịu trách nhiệm trước những gì họ đã gây ra trong cuộc chiến tranh ở Việt Nam. Họ phải lắng nghe những yêu cầu và phải bồi thường cho những nạn nhân chất độc màu da cam ở Việt Nam, phải xin lỗi Việt Nam...  

QUỐC HỢP