Đầu tháng 6-2005, Trung tâm đánh giá tín nhiệm VietnamNet (VietnamNet Ratings) đã ra đời, đánh dấu bước khởi đầu của dịch vụ đánh giá tín nhiệm doanh nghiệp ở Việt Nam. “Sứ mệnh cao cả của chúng tôi là “bắt mạch, khám bệnh” cho doanh nghiệp” – ông Phan Thế Hải, Giám đốc VietnamNet Ratings cho biết.
Vậy, đánh giá tín nhiệm doanh nghiệp là gì, và lợi ích của doanh nghiệp khi tham gia dịch vụ này như thế nào? Một cuộc hội thảo được Phòng Thương mại – Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức ngày 22-6 ở Hà Nội đã giải đáp các vấn đề này.
Năm 2002, Việt Nam lần đầu tiên mời 3 công ty đánh giá hệ số tín nhiệm hàng đầu thế giới là Fitch, Standard & Poor’s và Moody’s đánh giá hệ số tín nhiệm quốc gia để củng cố lòng tin cho các nhà đầu tư quốc tế đầu tư vào Việt Nam. Về phương diện quốc gia, việc đánh giá hệ số tín nhiệm đóng vai trò quan trọng, còn phía doanh nghiệp thì sao?
Trên thực tế, các đối tác nước ngoài khi vào Việt Nam đầu tư, liên doanh, liên kết… đều muốn xác định độ tin cậy của đối tác trong nước. Hoặc khi người có tiền nhàn rỗi muốn đầu tư vào chứng khoán, họ sẽ yên tâm hơn khi biết chắc hệ số tín nhiệm của nhà phát hành.
Vấn đề này đặc biệt quan trọng trong ngành ngân hàng, nơi mà các tổ chức tín dụng đều muốn biết mức độ tín nhiệm của khách hàng đến đâu trước khi “rót” vốn. Năm 2002, Ngân hàng Nhà nước đã triển khai đề án “Phân tích, xếp loại tín dụng doanh nghiệp”, và theo ông Đào Quang Thông, Phó GĐ Trung tâm thông tin tín dụng NHNN, đến nay đã tiến hành phân tích, xếp loại được trên 4.000 doanh nghiệp, góp phần ngăn ngừa rủi ro trong kinh doanh tín dụng ngân hàng.
Cần thiết là như vậy, nhưng đến nay dịch vụ đánh giá tín nhiệm doanh nghiệp gần như vẫn xa lạ ở Việt Nam, mặc dù theo TS Đoàn Duy Khương, Phó Chủ tịch VCCI, đây là một dịch vụ “phổ biến trên thế giới và nhiều nước trong khu vực”. Chính vì thế, VietnamNet Ratings đã được ra đời.
“Đánh giá tín nhiệm – nói theo cách của Tạp chí Wall Street – là làm xóa đi khoảng tối thông tin giữa người cho vay, và người đi vay” – ông Phan Thế Hải giải thích. Khi tham gia hoạt động đánh giá tín nhiệm, doanh nghiệp sẽ nhận được từ tổ chức đánh giá tín nhiệm những dịch vụ tư vấn tài chính, quản lý, quan hệ công chúng (PR). Họ có thể được cấp chứng chỉ tín nhiệm, và doanh nghiệp nào có vị trí xếp hạng cao sẽ được tôn vinh.
Diễn giải một cách nôm na, ông Phan Thế Hải nói: “Ví dụ anh đang khỏe mạnh, nhưng lại có dư luận là anh bị ốm. Vì thế, anh đến khám bác sĩ và được chứng minh là đang khỏe mạnh. Doanh nghiệp tham gia đánh giá tín nhiệm cũng vậy”.
Từ góc độ nghiên cứu, PGS.TS. Nguyễn Văn Nam, thành viên Ban Nghiên cứu của Thủ tướng đã nêu ra tới…. 5 cái lợi của doanh nghiệp tham gia đánh giá tín nhiệm. Trong đó, ông nhấn mạnh: tổ chức đánh giá tín nhiệm hoạt động độc lập, khách quan, khoa học với hệ thống chỉ tiêu đủ để “bắt mạch sức khỏe” của doanh nghiệp.
Vì vậy, khi tham gia, doanh nghiệp sẽ được những đánh giá khách quan, trung thực về thực trạng và triển vọng của mình, để tự kiểm soát quá trình hoạt động. “Tham gia đánh giá tín nhiệm cũng là lời cam kết quan trọng của doanh nghiệp với công chúng và cộng đồng kinh doanh về tính trung thực, công khai của doanh nghiệp” – ông Nam nói.
Sự ra đời của dịch vụ đánh giá tín nhiệm doanh nghiệp ở Việt Nam vào thời điểm này là điều tất yếu. Tuy nhiên, cũng có nhiều vấn đề cần được đặt ra trong quá trình triển khai. Theo TS. Nguyễn Thị Mùi, Viện trưởng Viện Khoa học tài chính, các tổ chức đánh giá tín nhiệm phải xác định được phương châm hoạt động của mình là “Khách quan, độc lập, trung thực”. Nếu thiếu 1 trong 3 yếu tố trên thì không nên để tổ chức đánh giá tín nhiệm hoạt động.
Bà Mùi đặt ra vấn đề: “Khi đánh giá tín nhiệm thì khó có thể chuẩn xác 100%. Vậy trong trường hợp đánh giá sai thì trách nhiệm của tổ chức đánh giá tín nhiệm đối với nhà đầu tư thế nào?”.
Đây là vấn đề đáng được quan tâm, nhất là khi theo ông Phan Thế Hải, giá trị pháp lý của dịch vụ chỉ là thông tin tham khảo: “Việc tiếp cận thông tin chỉ là tương đối. Ngay cả với một công ty quốc tế danh tiếng như Standard & Poor’s, trong 1.000 công ty họ xếp hạng AAA (mức độ tín nhiệm cao nhất), thì cũng có tỷ lệ 0,2% công ty… phá sản”.
BẢO MINH | 
