Từ cuối tháng 12-2005 đến nay đã diễn ra liên tiếp trên 150 cuộc đình công với khoảng 160.000 người tham gia. Chúng tôi đã phỏng vấn bà Cù Thị Hậu - Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam (TLĐ) về vấn đề này.

• Không một cuộc đình công nào đúng luật!

Bà Cù Thị Hậu

- PV: Từ cuối năm 2005 đến nay dã diễn ra trên 150 cuộc đình công với quy mô ngày càng tăng. Chưa khi nào đình công trở thành vấn đề nóng bỏng như hiện nay. Xin Chủ tịch cho biết diễn biến phức tạp của các cuộc đình công trong thời gian gần đây?

- Bà Cù Thị Hậu: Có thể nói từ 1-1-1995, thời điểm Bộ luật Lao động có hiệu lực, quyền đình công của người lao động được pháp luật ghi nhận, chưa bao giờ đình công diễn ra với số lượng nhiều và quy mô lớn như hiện nay. Quy mô có cuộc từ 100 - 200 người, nhưng có cuộc đã tăng lên gần 18.000 người ở cuộc đình công tại Công ty Pouchen (Đồng Nai) vừa xảy ra ngày 13 và 14-3.

Điều đáng ghi nhận là tại cuộc đình công liên tiếp có những tờ rơi phát cho công nhân với mục đích xúi bẩy, lôi kéo, thậm chí đe dọa để công nhân tham gia đình công. Các đòi hỏi của người lao động có điểm đúng, có điểm không đúng với quy định của pháp luật song đáng chú ý là cuộc đình công này có một bộ phận đứng ra tổ chức nên mang tính phức tạp đặc biệt.

Hiện nay các công nhân đã trở lại đi làm nhưng chúng ta nhất thiết phải nắm được các đối tượng kêu gọi, tổ chức đình công để có những giải pháp phù hợp.

- Thưa bà, hơn 10 năm qua kể từ khi Bộ luật Lao động có hiệu lực, số cuộc đình công xảy ra trung bình khoảng 100 cuộc mỗi năm. Vậy mà trong 4 tháng gần đây đã có trên 150 cuộc, nguyên nhân nào đã dẫn đến các cuộc đình công liên tiếp xảy ra như vậy?

- Nguyên nhân chính là tiền lương tối thiểu của công nhân theo quy định quá thấp. Nguyên nhân thứ hai là người sử dụng lao động lợi dụng sơ hở trong các quy định của nhà nước về tiền lương tối thiểu trong doanh nghiệp để xây dựng đơn giá tiền lương trong một đơn vị sản phẩm không sát thực tế khiến công nhân làm cật lực 8 giờ không bao giờ đủ mức lương tối thiểu mà phải làm 10 - 12 giờ, dẫn tới vi phạm Luật Lao động về thời gian làm việc.

Thứ ba, một bộ phận công đoàn cơ sở (CĐCS) yếu kém, không dám ủng hộ người lao động. Họ thường né tránh, sợ bị ông chủ đuổi việc hoặc vô hiệu hóa, vì chính họ cũng không có ai bảo vệ nếu họ đứng về phía cái đúng.

- Thưa bà, được biết tất cả các cuộc đình công đã xảy ra đều không tuân thủ đúng trình tự của pháp luật. Vì sao vậy?

- Quy định của luật là CĐCS lãnh đạo đình công, mà muốn lãnh đạo đình công thì phải lấy chữ ký của ít nhất 51% CN trở lên và phải báo trước cho chủ DN thì mới là cuộc đình công hợp pháp. Cán bộ công đoàn đã là người làm thuê cho giới chủ thì họ có dám đương đầu với chủ, ngang nhiên đi lấy chữ ký của công nhân, tổ chức đình công không?

Trong 1.000 cuộc đình công vừa qua không một cuộc đình công nào thực hiện đúng trình tự của pháp luật, như vậy phải chăng pháp luật của chúng ta quá chặt chẽ không phù hợp với những điều kiện thực tế? 1.000 cuộc đình công không thể thực hiện theo đúng trình tự pháp luật là vấn đề cần phải xem xét một cách thấu đáo về mặt luật pháp.

• Cần hội đồng hòa giải với cơ chế 3 bên

- Có thể nói công đoàn đóng vai trò rất quan trọng giải quyết quan hệ lao động khi xảy ra các cuộc đình công tại các doanh nghiệp. Tuy nhiên cũng có ý kiến cho rằng hoạt động công đoàn trong các doanh nghiệp liên doanh với nước ngoài còn nhiều bất cập. Chủ tịch nhìn nhận thế nào trước ý kiến này?

- Trong khi các doanh nghiệp khu vực quốc doanh, khu vực nhà nước, cơ quan hành chính sự nghiệp đều trích kinh phí 2% (nếu tính cả đoàn phí sẽ lên tới 3%) cho hoạt động công đoàn thì doanh nghiệp khu vực có vốn đầu tư nước ngoài không được thu kinh phí công đoàn theo Quyết định 53 của Chính phủ. Đến nay, CĐCS các đơn vị này hầu như không có một đồng kinh phí để hoạt động. Không cho thu kinh phí công đoàn thì công đoàn không có tiền trả lương cho đội ngũ cán bộ công đoàn chuyên trách chứ đừng nói đến hoạt động.

Có khi cán bộ công đoàn lại do chính giới chủ giới thiệu và trả lương nên không phát huy được vai trò. Nên chăng Nhà nước cần có chế độ để có cán bộ chuyên trách công đoàn. Nếu bất cập này không gỡ được thì vấn đề cơ bản không thể giải quyết được. Tôi đề nghị cần có chính sách về đội ngũ cán bộ công đoàn ở các đơn vị cơ sở, các khu công nghiệp, khu chế xuất, bởi đây là nơi thường xuyên xảy ra đình công.

Trong tình hình hiện nay cần xây dựng đội ngũ cán bộ CĐCS vững mạnh, có năng lực, biết phương pháp và có phong cách để có thể đối chất, hòa giải có sức thuyết phục với giới chủ. Ngoài ra, Nhà nước phải có chế độ bảo vệ cán bộ công đoàn đã đứng lên bảo vệ lợi ích cho người lao động.

- Là tổ chức đại diện cho người lao động, TLĐ kiến nghị gì để giảm tối đa các cuộc đình công, tranh chấp lao động?

- Nhằm giảm tối đa tranh chấp lao động, trước tiên phải xây dựng Bộ luật Lao động đáp ứng thực tế. Quốc hội trong kỳ họp tháng 5 tới sẽ xem xét và cho ý kiến lần đầu về sửa Chương 14 Bộ luật Lao động về đình công. Luật này phải dày công xây dựng để có tính khả thi. Thứ hai, hội đồng hòa giải cơ sở với tỷ lệ 50% là CĐCS đại diện cho người lao động và 50% là giới chủ sẽ không giải quyết được quan hệ lao động. Vì vậy nhất thiết phải thành lập hội đồng hòa giải với cơ chế ba bên: đại diện cho giới chủ, đại diện giới thợ và đại diện cho nhà nước để giải quyết quan hệ lao động.

Về tiền lương, nhà nước quy định tiền lương tối thiểu nhưng các doanh nghiệp cũng phải xây dựng thang bảng lương riêng, có sự quản lý của các cấp có thẩm quyền. Doanh nghiệp được quyền trả cao hơn lương tối thiểu nhưng không trả tùy tiện mà phải theo đúng thang bảng lương đã xây dựng. Bên cạnh đầu tư xây dựng phát triển sản xuất phải định hướng các doanh nghiệp quan tâm đến việc xây dựng nhà ở cũng như nơi vui chơi, giải trí, sinh hoạt văn hóa tinh thần cho người lao động.

Cuối cùng, Đảng cần có chủ trương về xây dựng giai cấp công nhân trong tình hình hiện nay. Giai cấp công nhân hiện nay không còn là những người chỉ lao động cơ bắp nữa mà đã có công nhân tri thức. Đảng nên sớm có những nghiên cứu căn cơ về tình hình công nhân và ra nghị quyết về xây dựng giai cấp công nhân, từ đó định ra các chính sách cụ thể để ổn định, phát triển.

- Xin cảm ơn bà.

BÍCH NGỌC thực hiện