Tranh chấp bản quyền liên quan đến bộ truyện tranh Thần đồng đất Việt: Tổn thất không của riêng ai

SGGP
Vụ án tranh chấp bản quyền liên quan đến bộ truyện tranh Thần đồng đất Việt vừa tạm khép lại với phán quyết từ TAND TPHCM: họa sĩ Lê Linh là tác giả duy nhất của hình tượng 4 nhân vật Trạng Tí, Sửu Ẹo, Dần Béo, Cả Mẹo; không thừa nhận bà Phan Thị Mỹ Hạnh là đồng tác giả vì không đúng với quy định của pháp luật; Công ty Phan Thị có quyền sở hữu đối với hình tượng của 4 nhân vật trên. 

Theo Điều 18 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, sửa đổi, bổ sung năm 2009, quyền tác giả đối với tác phẩm quy định bao gồm quyền nhân thân và quyền tài sản. Tại phiên phúc thẩm diễn ra vào ngày 3-9, hội đồng xét xử (HĐXX) cho rằng, quyền nhân thân thuộc về họa sĩ Lê Linh, còn quyền tài sản thuộc về Công ty Phan Thị. TAND TPHCM nhận định: “Công ty Phan Thị được quyền làm tác phẩm phái sinh nhưng không được sửa chữa tác phẩm gốc. Ông Lê Phong Linh là tác giả của tác phẩm có quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm”. 

Tranh chấp bản quyền liên quan đến bộ truyện tranh Thần đồng đất Việt: Tổn thất không của riêng ai ảnh 1 Họa sĩ Lê Linh và bà Phan Thị Mỹ Hạnh, Giám đốc Công ty Phan Thị, tại TAND TPHCM
Kết quả này đang khiến công chúng băn khoăn. Ngay cả với họa sĩ Lê Linh, được cho là thắng kiện, cũng chỉ được công nhận là tác giả duy nhất, ngoài ra không có quyền gì thêm. Bất cứ tác động nào liên quan cũng sẽ gây ảnh hưởng đến quyền sở hữu của bị đơn. 
Công ty Phan Thị có lẽ là đối tượng chịu tổn thất lớn nhất. Một mặt phán quyết thừa nhận Công ty Phan Thị có quyền sở hữu, được phép làm tác phẩm phái sinh; nhưng mặt khác, TAND TPHCM lại cho rằng, Công ty Phan Thị không được sửa chữa, cắt xén hình thức thể hiện các nhân vật, hoặc xuyên tạc hình thức thể hiện này dưới bất cứ hình thức nào gây phương hại đến danh dự, uy tín của nguyên đơn. 

Rõ ràng Công ty Phan Thị sẽ chẳng thể làm được gì thêm từ tác phẩm mỹ thuật ứng dụng mà họa sĩ Lê Linh là tác giả. Trong khi đó, Phan Thị đã phải đầu tư rất nhiều về cơ sở vật chất, trang thiết bị, kỹ thuật, truyền thông… giúp bộ truyện Thần đồng đất Việt đến được với đông đảo bạn đọc, trở thành bộ truyện tranh Việt Nam hiếm hoi thành công tính đến hiện nay. Chưa kể, Công ty Phan Thị từng trả lương, thưởng cho họa sĩ Lê Linh trong thời gian anh làm việc tại đây. Trong một lần trả lời báo chí, họa sĩ Lê Linh cho biết, tính từ lúc làm việc cho đến ngày nghỉ, anh đã nhận được hơn 3 tỷ đồng từ bị đơn. 

HĐXX cho rằng, hình thức thể hiện các nhân vật Trạng Tí, Sửu Ẹo, Dần Béo, Cả Mẹo là các tác phẩm mỹ thuật ứng dụng, là loại hình tác phẩm được bảo hộ theo quy định tại Điểm i, Khoản 1 Điều 747 Bộ luật Dân sự năm 1995. Một khi được gọi là tác phẩm mỹ thuật ứng dụng thì tác phẩm đó phải có khả năng ứng dụng vào hoạt động sản xuất, kinh doanh hoặc thương mại dưới nhiều góc độ khác nhau. Tuy nhiên, với phán quyết trên, nguy cơ tác phẩm gốc sẽ phải “chết dí một chỗ”. Khi đó, thêm một đối tượng chịu tổn thất trong câu chuyện này, chính là công chúng. Không chỉ truyện mà những định dạng media (phương tiện truyền thông) khác như hoạt hình, phim; hay chuyển ngữ, xuất bản qua nước ngoài dường như cũng “hết cửa”? 

“Phán quyết cũng đã tuyên, Công ty Phan Thị hay Lê Linh là người chiến thắng thật ra cũng không quan trọng. Nhưng cộng đồng sáng tạo và nền công nghiệp không khói còn non trẻ của Việt Nam lại thua đau...”, luật sư Phan Vũ Tuấn nhận định.

Cũng theo nhận định của TAND TPHCM, căn cứ theo các giấy chứng nhận bản quyền tác giả, hình thức thể hiện 4 nhân vật chỉ được diễn hoạt ở một vài khía cạnh như: đằng trước, sau, bên trái, bên phải. Đây được xem là hình thức thể hiện gốc của tác phẩm. Có điều, với đặc thù của truyện tranh, ngoài phần lời còn có phần hình. Và quan trọng hơn, mỗi tập truyện là một câu chuyện với những tình huống khác nhau. Khi đó, tạo hình nhân vật với tính cách, hành động, cử chỉ… từ trang này sang trang khác, từ tập này sang tập khác không thể “chỉ được diễn hoạt ở một vài khía cạnh như đằng trước, sau, bên trái, bên phải” như TAND TPHCM nhận định. 

Theo Phó Chủ tịch Hội Sở hữu trí tuệ TPHCM - luật sư Phan Vũ Tuấn (thuộc Văn phòng Luật sư Phan Law Vietnam), phán quyết của TAND TPHCM đang khiến công chúng nhầm lẫn giữa khái niệm phái sinh và quyền bảo vệ sự toàn vẹn tác phẩm, tạo nên một nguy cơ tiềm tàng chưa từng có trong ngành công nghiệp sáng tạo, điều mà những người tham gia vụ án hoàn toàn thấu hiểu, nhưng lại lờ đi một cách khó đoán. Vì để bảo vệ tuyệt đối quyền của một chủ thể mà tước đoạt đi quyền của một chủ thể khác là điều không phù hợp, đi ngược lại với tinh thần của pháp luật về bảo vệ quyền tác giả của Công ước Berne và pháp luật Việt Nam. 

Tranh chấp trong vụ án này cũng là bài học cho nhiều công ty, đơn vị và cá nhân liên quan đến sở hữu trí tuệ. Theo luật sư Nguyễn Hoàng Trung Hiếu (Văn phòng Luật sư Hiếu và Cộng sự), trước khi hợp tác, chủ sở hữu và người lao động cần ký một thỏa thuận riêng. “Thỏa thuận này sẽ dành trong trường hợp bên chủ sở hữu có nhu cầu thay đổi một số chi tiết, được thay đổi bao nhiêu phần trăm để có thể tiếp tục khai thác tác phẩm. Ngược lại, tác giả được hưởng bao nhiêu phần trăm quyền lợi trong việc khai thác đó. Chính vì không có bản thỏa thuận như vậy nên tác phẩm bị “chết”, không được làm gì thêm giống như tranh chấp giữa họa sĩ Lê Linh và Công ty Phan Thị”, luật sư Hiếu bày tỏ.

HỒ SƠN

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Phim

Hạn ngạch để bảo hộ phim Việt

Không hạn ngạch khiến phim ngoại mỗi năm ồ ạt nhập về, nhiều đơn vị sản xuất nơm nớp lo lắng liệu phim của mình có bị “ép” suất chiếu. Câu chuyện này đang đặt ra nhiều thách thức cho cả đơn vị quản lý, nhà làm phim lẫn nhà phát hành. 

Âm nhạc

Clip phản cảm quay tại phố cổ Hội An

Hai ngày qua, trên mạng xã hội xuất hiện một clip ngắn có tên Khoảng trời này là của riêng em, ghi lại hình ảnh một cô gái nửa thân trên không mặc nội y và dùng nón lá để che, trên sân thượng một quán cà phê tại phố cổ Hội An (nơi được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới). 

Sân khấu

Sức hút của nhạc kịch thuần Việt Tiên Nga

Vở nhạc kịch thuần Việt Tiên Nga (tác giả: NSND Nguyễn Thành Châu - Nguyễn Thị Minh Ngọc - Nguyễn Hồng Dung; biên kịch và đạo diễn: NSƯT Thành Lộc) vừa khép lại đợt diễn thứ 5, diễn ra trong tháng 9-2019.

Sách và cuộc sống

Một cách để tận hưởng cuộc sống và hóa giải nỗi đau

Là phần tiếp theo của Sức mạnh hiện tại, từng được dịch ra hơn 50 ngôn ngữ và là tác phẩm bán chạy nhất được New York Times bình chọn, cuốn sách Trải nghiệm sức mạnh hiện tại, được viết bởi bậc thầy tâm linh Eckhart Tolle. Cuốn sách là cách để bạn hóa giải mọi nỗi đau, nhận ra sự hiện hữu của bản thân và là khởi điểm của con đường giác ngộ.

Sáng tác

Thoảng qua

- Dạ, chào anh!
Người phụ nữ trẻ, tuổi áng chừng chưa tới 40, dáng người thanh mảnh, tay xách 2 túi mua hàng từ siêu thị Coop-mart bước vào, nói với giọng mỏi mệt. 

Mỹ thuật