Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh: Cần có chính sách trọng dụng các nhà khoa học

 Ngày 27-6 vừa qua, tại trụ sở Bộ KH-CN, Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh đã có buổi làm với lãnh đạo Bộ và đông đảo các nhà khoa học. Tham gia buổi làm việc còn có đồng chí Trương Tấn Sang, Thường trực Ban Bí thư và Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân. Tại buổi làm việc, Tổng Bí thư đã nêu rõ cần phải đổi mới mạnh mẽ cơ chế quản lý hoạt động, nâng tổng mức đầu tư và có chế độ đãi ngộ thỏa đáng cho các nhà khoa học.

Cần có sự đầu tư thỏa đáng hơn nữa

Tại buổi làm việc, Bộ trưởng Bộ KH-CN Hoàng Văn Phong đã khẳng định: Bộ KH-CN đã tập trung đổi mới cơ chế quản lý hoạt động khoa học công nghệ theo hướng giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm tối đa cho các tổ chức khoa học- công nghệ (KH-CN); phát triển thị trường công nghệ và hoàn thiện môi trường pháp lý trong lĩnh vực này.

Tuy nhiên, một số tổ chức KH-CN còn lúng túng, chưa thực sự quyết liệt trong việc chuyển đổi theo tinh thần của Nghị định 115; ngoài ra sự phối hợp giữa các bộ ngành trung ương và những tổ chức KH-CN ở địa phương còn yếu, khiến quá trình chuyển đổi cơ chế quản lý và hoạt động KH-CN còn chậm, chưa đạt hiệu quả cao.

Cũng về vấn đề này, Thứ trưởng Bộ KH-CN Nguyễn Quân cho rằng, cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm rất tốt, nhưng nhiều tổ chức KH-CN còn phân vân, việc bổ nhiệm người đứng đầu các cơ quan nghiên cứu thường là nhà khoa học, làm nghiên cứu tốt, nhưng thiếu tư duy kinh tế thị trường nên ngại chuyển đổi.

Đây   là vấn đề chính, khiến việc chuyển đổi sang cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các tổ chức KH-CN công lập hiện nay chưa thật đồng bộ và mang lại hiệu quả như mong muốn.

Hầu hết ý kiến của các nhà khoa học cho rằng, đội ngũ khoa học hiện nay của Việt Nam có phần lạc hậu, hệ quả là năng suất lao động, sức cạnh tranh của nền kinh tế thấp. Nguyên nhân chủ yếu là tiền đầu tư cho KH-CN còn thấp. Tổng mức đầu tư cho KH-CN hàng năm hiện nay mới chỉ đạt xấp xỉ 0,5% GDP, một con số quá thấp so với mức 2,8% GDP của Mỹ và 5,5% của Hàn Quốc.

Vì vậy, để KH-CN Việt Nam thực sự phát triển, cần có sự đầu tư lớn hơn, thỏa đáng hơn. Bên cạnh việc quyết liệt để chuyển đổi các tổ chức KH- CN sang cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm và hình thành các doanh nghiệp KH- CN, các nhà khoa học đề nghị Đảng và Nhà nước cần tăng mức đầu tư cho các trường ĐH-CĐ, tạo những cơ chế để đào tạo, thu hút và phát huy tốt hơn nữa nguồn nhân lực trí thức trẻ, nhằm tạo lực lượng trụ cột vững chắc, lâu dài cho nền KH-CN của Việt Nam…

Tạo môi trường làm việc và trả công xứng đáng cho nhà khoa học

Phát biểu tại buổi làm việc, Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh cho rằng, mặc dù tổng đầu tư cho KH-CN còn hạn chế, nhưng các ngành khoa học đã đạt được nhiều thành tích nổi bật, như nghiên cứu sản xuất thành công vaccine phòng dịch cúm gia cầm, ứng dụng kỹ thuật ghép tạng, ghép gan, mổ nội soi cho người bệnh với trình độ tương đương các nước phát triển, tạo giống lúa, ngô năng suất, chất lượng cao nhằm đảm bảo an ninh lương thực quốc gia và xuất khẩu; đặc biệt với công trình thủy điện Sơn La đòi hỏi trình độ cao, nhưng khả năng KH-CN của Việt Nam đã có thể rút ngắn thời gian thi công 2 năm.

Tổng Bí thư cũng đã đánh giá cao việc Bộ KH-CN thúc đẩy sự hình thành thị trường công nghệ Việt Nam, hàng loạt chợ công nghệ quốc gia đã hình thành trong thời gian qua và mang lại những hiệu quả kinh tế – xã hội lớn. Trong 5 năm gần đây, hoạt động KH-CN có nhiều khởi sắc, đóng góp nhiều cho sự phát triển kinh tế - xã hội; thúc đẩy năng suất, chất lượng của sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ; nâng cao sức cạnh tranh của các ngành, các lĩnh vực, doanh nghiệp và cả nền kinh tế.

Bên cạnh biểu dương những thành tích đạt được, Tổng Bí thư  đã chỉ ra những tồn tại yếu kém của lĩnh vực KH-CN trong thời gian qua. Đặc biệt, với 2 Nghị định 115 và 80, Nhà nước đã trao cho các tổ chức KH-CN quyền tự chủ rất cao, nhưng triển khai ở nhiều nơi còn nhiều vướng mắc.

Nguyên nhân chính của trì trệ này là cấp ủy các nơi còn thiếu quan tâm, bản thân người đứng đầu vẫn nặng tư duy bao cấp, ỷ lại nhà nước. “Liên hệ quyền làm chủ KH-CN với quyền làm chủ của nông dân trong cơ chế khoán 10, đội ngũ trí thức KH-CN có làm nên kỳ tích như giai cấp nông dân hay không thì phụ thuộc rất nhiều vào cơ chế này để giải phóng sức sáng tạo của các lực lượng khoa học.” – Tổng Bí thư khẳng định.

Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh nhận định: điều quan trọng nhất hiện nay là chúng ta chưa có chính sách cụ thể và hiệu quả trong sử dụng và trọng dụng đội ngũ trí thức KH-CN. Chủ nghĩa bình quân và tư duy hành chính kéo dài nhiều năm đã là một trong những nguyên nhân làm giảm sút sức sáng tạo và nhiệt huyết của những nhà khoa học.

TRẦN BÌNH