Cuối tháng 5 vừa qua, Bộ KH-CN đã tổ chức hội nghị trực tuyến toàn quốc sơ kết thực hiện Nghị định 115/2005/NĐ-CP quy định về cơ chế tự chủ tự chịu trách nhiệm của tổ chức KH-CN công lập và Nghị định 80/2007/NĐ-CP của Chính phủ về doanh nghiệp KH-CN. Trái với những dự tính ban đầu, sau 3 năm thực hiện, Nghị định 115, vốn được coi là “khoán 10”, là “bước đột phá” cho KH-CN Việt Nam vẫn chưa đạt được những kết quả như ý muốn, nếu không nói là còn khá nhiều khó khăn...
Khó khăn của “khoán 10” trong KH-CN
Báo cáo của Bộ KH-CN cho biết, đến tháng 5-2009, trong tổng số 546 tổ chức KH-CN trên toàn quốc, 242 tổ chức đã có đề án thực hiện Nghị định 115 được phê duyệt, 97 tổ chức đang trình cấp có thẩm quyền phê duyệt đề án. Như vậy, đến thời điểm này đã có gần 70% các tổ chức KH-CN đã có đề án trình cấp có thẩm quyền và đã được phê duyệt.
Ngoài ra, 192 tổ chức đang xây dựng và hoàn chỉnh đề án, 12 tổ chức được các Bộ, ngành, địa phương quyết định áp dụng thực hiện Nghị định 43/2006/NĐ-CP và 3 tổ chức chuyển sang hoạt động theo mô hình doanh nghiệp KH-CN.
Tuy nhiên, theo nhận xét của hầu hết các nhà khoa học, cũng như nhà quản lý, việc thực hiện 2 Nghị định này thời gian qua vẫn diễn ra chậm và chưa đồng bộ, nhất là ở các địa phương, còn gặp nhiều khó khăn.
Nguyên nhân của những khó khăn đó gồm: Sự e dè của các tổ chức KH-CN (nhất là lãnh đạo) khi chuyển sang cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm vì xuất phát từ tâm lý sợ bị Nhà nước bỏ rơi; khó khăn về một số quy định của Nghị định 115 và các văn bản hướng dẫn khó thực hiện do vướng các văn bản khác có tính pháp lý cao hơn...
Chưa hết, một loạt khó khăn về cơ chế tài chính, chính sách vay vốn và sử dụng tài sản nhà nước, sử dụng đất đai đang là bài “toán khó” cho các do tổ chức KH-CN khi tiến hành chuyển đổi.
Giám đốc Trung tâm Giống gia cầm Thụy Phương Phùng Đức Tiến cho rằng: đất mà doanh nghiệp KH-CN sử dụng là đất của Nhà nước cấp quyền sử dụng vì thế doanh nghiệp không thể mang đi cầm cố, thế chấp để vay vốn ngân hàng, vì như vậy là vi phạm Luật Đất đai; mà không có vốn sản xuất, doanh nghiệp không thể phát triển được...
“Phải lùi” để tiến vững vàng hơn
Thứ trưởng Bộ KH-CN Nguyễn Quân cho rằng, nền kinh tế cũng như các nhà quản lý KH-CN của chúng ta đã trải qua thời kỳ bao cấp kéo dài, khi chuyển sang cơ chế đổi mới không thích nghi ngay được. Trong quá khứ, do đất nước còn nghèo nên các tổ chức KH-CN của chúng ta chưa được đầu tư đủ mức để khi chuyển sang cơ chế tự chủ là có thể lo được đời sống của cán bộ. Chưa biết, khi thực hiện chuyển đổi thì lại đối mặt với khủng hoảng tài chính toàn cầu... Chính vì vậy, Bộ KH-CN đã chủ động đề xuất với Chính phủ nên kéo dài thời gian thực hiện Nghị định 115 để các tổ chức khoa học công nghệ đủ thời gian chuẩn bị, được đầu tư đủ tiềm lực và giới quản lý cũng như xã hội có chuyển biến tích cực. Khi đó mới đảm bảo chuyển đổi thành công.
Cụ thể Bộ KH-CN kiến nghị ban hành Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 115 và Nghị định 80: cho phép kéo dài thời gian chuẩn bị chuyển đổi đến hết năm 2011 đối với các tổ chức KH-CN ở Trung ương, và đến hết năm 2013 đối với các tổ chức KH-CN ở địa phương (mục tiêu ban đầu của Nghị định 115 là hoàn thành quá trình chuyển đổi của các tổ chức KH-CN vào tháng 12-2009); mở rộng đối tượng thực hiện Nghị định 115 và Nghị định 80; bổ sung một số quy định liên quan đến giao đất và cho thuê đất đối với các tổ chức KH-CN có sản xuất kinh doanh hoặc chuyển đổi thành doanh nghiệp KH-CN.
Liên quan đến cơ chế tài chính, Bộ trưởng Bộ KH-CN Hoàng Văn Phong cho rằng: với bảng lương hiện nay, Nhà nước rất khó để “giữ chân” các nhân tài KH-CN. Tư tưởng chủ đạo cũng như mục tiêu của việc thực hiện Nghị định 115 và Nghị định 80 chính là để thay đổi vấn đề đó, nâng cao thu nhập, mức sống cho cán bộ, nhân tài KH-CN, để họ yên tâm công tác, cống hiến.
Đây cũng chính là “nhiệm vụ” hết sức quan trọng mà các tổ chức, doanh nghiệp KH-CN phải thực hiện trong thời gian tới. Quá trình này có thể gặp nhiều khó khăn, nhưng không thể không làm và phải quyết tâm làm bằng được.
Lãnh đạo Bộ KH-CN cũng khẳng định, Nghị định 115 cho phép các tổ chức trả lương không giới hạn mức tối đa và toàn bộ tiền lương được đưa vào hợp đồng lao động và được tính vào chi phí hợp lý trước thuế.
Thế nên lãnh đạo các tổ chức KH-CN phải dự tính được những vấn đề liên quan, để chủ động ký hợp đồng với cán bộ về mức lương chi trả. Mức lương ấy được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp, nhưng cá nhân các nhà KH-CN khi có thu nhập cao phải đóng thuế thu nhập cá nhân...
TRẦN LƯU | 
