Những năm gần đây, vi phạm bản quyền phần mềm (PM) là một trong hai vấn đề vi phạm bản quyền tác giả phổ biến nhất thế giới. Năm 2004, các công ty PM trên toàn thế giới đã chi ra hơn 59 tỉ USD để phát triển PM mới, nhưng nạn sao chép lậu PM đã làm tổn thất hơn 33 tỉ USD. Tại Việt Nam, vấn đề thực thi quyền sở hữu trí tuệ, trong đó có bản quyền PM, đang là một thách thức nóng bỏng trước khi gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO).
 |
|
Chương trình phần mềm được bày bán trên đường Tôn Thất Tùng. Ảnh: V.D. |
Anh Mạnh Cường, phụ trách kinh doanh của Công ty PM Phương Nam SCC kể: cách đây 4 năm, khi phát hiện ra nhiều cửa hàng bán đĩa sao chép lậu bộ đĩa IBT của SCC, chúng tôi liền báo với Sở Văn hóa Thông tin thì được trả lời: “Đây là hàng giả, hàng gian, các anh hãy báo cho quản lý thị trường”. Chúng tôi đến báo với lực lượng quản lý thị trường, họ cũng tỏa đi bắt, nhưng sau khi phạt xong ít ngày thì đâu lại vào đấy”. Anh Cường lẩm bẩm: kiểm tra lác đác, phạt như “gãi ngứa”, làm sao mà dẹp được!
Ngày 24-5-2005, Thanh tra Bộ VH-TT phối hợp với Bộ Công An đã tiến hành kiểm tra hai công ty máy tính Vĩnh Xuân và Trần Anh ở Hà Nội, thu giữ được nhiều máy tính và đĩa CD-Rom chứa PM sao chép lậu. Có thể thấy rằng hoạt động kiểm tra như thế này hết sức cần thiết, thế nhưng lại được tiến hành một cách thưa thớt.
Ở TPHCM, trước đây đĩa PM chỉ tập trung ở khoảng chục cửa hàng thuộc hai con đường Tôn Thất Tùng và Bùi Thị Xuân, nay đã lan ra cả khu chợ đĩa nhạc lậu Huỳnh Thúc Kháng, khu chợ điện tử Nhật Tảo và nhiều cửa hàng băng đĩa nằm rải rác khắp các quận, huyện. Không chỉ thế, đĩa PM lậu còn ngang nhiên có mặt cả ở các cửa hàng sách bề thế của tư nhân lẫn... nhà nước!
Tại các cửa hàng đĩa vi tính T.G, H.TH, L.H, 118... ở khu phố vi tính Tôn Thất Tùng, Bùi Thị Xuân, đĩa PM chép lậu có đủ loại, từ các PM cài đặt chương trình vi tính, phần mềm kế toán, tính toán kết cấu xây dựng, đồ họa, đến đĩa học tiếng Anh, tin học, game, nhạc Mp3... Giá trung bình chỉ khoảng 8.000 đồng/đĩa, đã thế mua 5 còn tặng 1, mua 10 tặng thêm 3.
Nạn nhân đầu tiên của nạn sao chép lậu PM chính là các nhà sản xuất. Có thể do các công ty ở bên “trời Tây” do giàu quá hoặc xa quá nên chưa để ý, hoặc chỉ một vài hãng như Microsoft có lên tiếng và tiến hành một số động thái bảo vệ BQPM của họ ở Việt Nam, còn hầu hết các công ty PM Việt Nam đều mắc phải đại dịch này. Nhiều doanh nghiệp phần mềm ở Việt Nam đã than thở: chờ đến khi họ (ngành chức năng) đi bắt thì sản phẩm mình làm ra đã bị sao chép bán hàng loạt rồi, lấy đâu người mua nữa. Chúng tôi phải tự đi phát hiện, rồi báo cho họ đi bắt, thì may ra mới đỡ phần nào. Nhưng đâu có thể đi kiểm tra và đi trình báo mãi.
|
Theo điều tra của Tập đoàn dữ liệu quốc tế IDC, năm 2004, tỷ lệ vi phạm bản quyền PM trung bình trên toàn thế giới là 36%. Các nước đứng đầu thế giới về vi phạm bản quyền PM: Trung Quốc 92%; Việt Nam 92%; Ukraine 91%; Indonesia 88%; Nga 87%; Indonesia là 87%… | Anh bạn tôi, một khách hàng quen thuộc của quán cà phê Lamode nằm ngay góc ngã tư đường Tôn Thất Tùng và Bùi Thị Xuân bức xúc: kinh doanh đĩa PM lậu sờ sờ ra đó, mà không dẹp được, thì nói gì đến chuyện bản quyền PM, nói gì đến chuyện phát triển công nghiệp PM. Lời nói của anh bạn làm chúng tôi chợt nhớ lại buổi trò chuyện với ông Phó Chủ tịch tập đoàn PM số 1 của Ấn Độ Tata Infotech trong một chuyến sang Việt Nam vào năm 1999. Ông này đã nói: “Ở Ấn Độ, bản quyền là bản quyền, còn nhà tù là nhà tù!”.
Điều tra của tập đoàn dữ liệu quốc tế IDC, năm 2004, tình trạng vi phạm bản quyền PM ở Việt Nam là 92% - đứng đầu danh sách các quốc gia vi phạm bản quyền PM cao nhất thế giới. Còn Hiệp hội PM thế giới (BSA) cũng đã nhiều lần cảnh báo rằng vi phạm bản quyền PM chính là một trong các nguyên nhân khiến các nhà đầu tư CNTT trên thế giới còn đắn đo với thị trường Việt Nam. Nếu Việt Nam không có biện pháp hữu hiệu để ngăn chặn vấn nạn này thì ngành công nghiệp PM Việt Nam sẽ khó có thể thu hút được các nhà đầu tư và phát triển như mong muốn được.
Khách quan nhìn nhận thì chúng ta đang gặp khó khăn trong việc giải quyết mâu thuẫn giữa nhu cầu sử dụng PM và việc bảo vệ quyền tác giả. Chính sách “một giá trên toàn cầu” vô tình đã làm cho các nước đang phát triển như Việt Nam có tỷ lệ vi phạm bản quyền PM cao. Theo ý kiến của các chuyên gia, việc thực thi bản quyền PM chỉ có thể tiến hành tốt khi: Luật và các nghị định về sở hữu trí tuệ được ban hành, các biện pháp thực thi bảo hộ bản quyền PM đủ mạnh; các PM thông dụng của nước ngoài được bán hạ giá tại thị trường Việt Nam bởi thu nhập bình quân đầu người Việt Nam còn rất thấp; phát triển PM nguồn mở và đưa những PM nguồn mở có chất lượng vào sử dụng rộng rãi; nhận thức về thực thi BQPM trong xã hội được nâng cao.
KHẮC VĂN
| 
