- Không nên tùy tiện thay đổi từ ngữ trong ca dao, tục ngữ
Ca dao, tục ngữ là lời ăn tiếng nói của nhân dân được đúc kết lại dưới hình thức tinh giản, nhưng mang nội dung súc tích. Ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp của nó được kết nối với nhau một cách chính xác, chọn lọc kỹ càng, chặt chẽ, nghiêm ngặt.
Nhưng trong bài Chữ thầy… nghiệt ngã (báo Công an Nhân dân số 852 ngày 20-11-2007) đã mở đầu bằng câu tục ngữ: “Công Cha, áo Mẹ, chữ Thầy”. Xét về nội dung, thực ra không có gì trái với ý câu gốc: nhắc nhở lớp hậu sinh nhớ ơn người nuôi dưỡng, dạy dỗ cho ta thành người. Nhưng việc sử dụng từ vựng có điều sai cơ bản: mang một danh từ trừu tượng (công) đối ứng với hai danh từ cụ thể (áo, chữ), phá vỡ một kết cấu hoàn chỉnh của cả câu.
Viết đúng ra câu đó phải là: “Cơm Cha, áo Mẹ, chữ Thầy” (từ điển Thành ngữ, tục ngữ Việt Nam của GS Nguyễn Lân, trang 153 – NXB Văn học).
Tân Phong
(Đặng Văn Ngữ, Q.Phú Nhuận)
- Quên chi tiết hết sức quan trọng
Trong bài Không bỏ lỡ thời cơ phản công đăng trên báo Quân đội Nhân dân ngày 30-9-2007, có đoạn viết: “Về thời Lý, vào năm 1076, quân Tống do Quách Quỳ thống lĩnh sang xâm lược nước ta. Chúng bị chặn đánh quyết liệt ở phòng tuyến sông Cầu. Nắng hè làm tiêu hao, mệt mỏi. Hai lần tướng Miêu Lý đem quân vượt sang bờ Nam định tiến về Thăng Long, đều bị đánh bại. Nắm thời cơ, Lý Thường Kiệt mở cuộc tiến công lớn ở bến đò Như Nguyệt… Trước tình thế tiến thoái lưỡng nan, Quách Quỳ phải cho triệt thoái quân về nước… Dọc đường quân Tống bị phong quân và dân binh đánh nhiều đòn thiệt hại, hoảng sợ xéo lên nhau mà chạy”.
Viết như trên quả không chỉ rõ ra được yếu tố thời cơ mà quân ta tạo ra được trong trận quyết chiến lừng lẫy năm xưa. Đó là “bài thơ đuổi giặc”, “bài thơ thần” mà chính sử và dã sử đều ghi tên tác giả là Lý Thường Kiệt. Lúc này “Mặt trận Như Nguyệt vẫn nguy ngập. Thăng Long vẫn bị uy hiếp nặng nề” (trích cuốn Nghìn năm văn hiến do Trần Quốc Vượng chủ biên), Lý Thường Kiệt đã dùng bài thơ đanh thép sau đây tác động vào quân sĩ địch khiến chúng khiếp đảm, kinh hoàng: “Nam quốc sơn hà Nam đế cư/Tiệt nhiên định phận tại thiên thư/Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm/Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư!”. Đây mới đúng là thời cơ quý báu để quân ta xông lên phản công địch, đuổi chúng tháo chạy về nước, dù chúng đã sang được bờ Nam sông Như Nguyệt.
Rất tiếc, tác giả bài báo đã không nói đúng thời cơ phản công và bỏ quên một chi tiết chủ yếu hết sức quan trọng, khiến lịch sử bị thể hiện lệch lạc.
Trương Nguyên Tuệ
