Chỉ trong năm 2007, Trung tâm Bảo vệ tác quyền âm nhạc Việt Nam đã thu được khoảng 3,5 tỷ đồng cho tác phẩm trong nước và ở nước ngoài. Ngoài ra, khi Việt Nam gia nhập công ước Berne, ngoài việc bảo vệ tác phẩm văn hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế, còn phải có trách nhiệm bảo vệ tác phẩm của 219 hiệp hội ở 115 quốc gia, với hơn 2,5 triệu tác giả trên toàn thế giới.

Các nhạc sĩ cùng chung một con đường, không có sự phân biệt tên tuổi trong tác phẩm của mình. Ảnh: HOÀNG MẠNH TOÀN

Tuy nhiên khá nhiều nhạc sĩ vẫn còn mơ hồ về khái niệm giá trị tác quyền. Có người thì cho rằng sản phẩm của mình phải cao giá hơn tác phẩm người khác, hoặc tác phẩm đó có giá hơn vì tên tuổi tác giả lớn hơn. Thật ra đó chỉ là cảm tính cá nhân đối với đứa con tinh thần của mình. Thử nghĩ, bài hát làm nên tên tuổi tác giả hay tác giả làm nên tên tuổi bài hát? Khi một tác giả sinh ra bài hát, anh ta chưa được chú ý. Chỉ khi người nghe yêu thích bài hát đó, thì tên tuổi anh ta mới được để ý.

Tiếp theo, khán giả sẽ hy vọng anh ta viết ca khúc khác cũng hay hoặc hay hơn ca khúc họ thích. Tiếc thay không cách nào so sánh được tác phẩm tiếp theo hay hơn hoặc dở hơn. Nhưng vì ấn tượng tốt từ ca khúc đầu đã giúp ca khúc tiếp theo của tác giả đến với người nghe nhanh hơn. Vậy bài hát đã làm nên tên tuổi tác giả, còn tên tuổi tác giả sẽ ảnh hưởng đến sự đón nhận tác phẩm tiếp theo. Không thể dựa vào đó mà khẳng định các tác phẩm của tên tuổi đó phải có giá cao.

Trên thực tế, các tác phẩm xuất hiện trên phương tiện truyền thông đại chúng do nhiều yếu tố: mối quan hệ với ca sĩ, hãng băng đĩa, biên tập viên, bài hát đúng chủ đề chương trình. Theo quy luật cung cầu, khi tác phẩm hiếm hoi cho chương trình xã hội, thì nhà sản xuất tự tìm đến tác giả, thường là các nhạc sĩ có kinh nghiệm và lớn tuổi, nhưng do tần suất sử dụng các ca khúc này không nhiều như ca khúc giải trí nên lợi nhuận thu được cũng không đáng kể. Khi đề tài dư thừa như “tình yêu”, thì tác giả tìm đến nhà sản xuất, thường thấy ở các tác giả mới vào nghề. Và tần suất sử dụng đề tài này thì nhiều nên lợi nhuận thu được cũng khá hơn. Vì vậy việc ai tìm đến ai không quyết định giá trị thật của tác phẩm. Nên cũng không đánh giá được tác giả nào có bài giá trị hơn tác giả nào.

Mặt khác trên bình diện thị trường âm nhạc quốc tế, mỗi quốc gia sẽ có cảm nhận âm nhạc riêng của mình. Chẳng hạn cùng là nhạc sĩ người Đức, nhưng các bạn trẻ nước ta thích các sáng tác của Dieter Bohlen với những ca khúc tên tuổi cho Modern Talking, Chris Norman, Bonnie Tyler, một phần vì nhạc của tác giả đó hợp với giai điệu người châu Á nói chung, còn ở những tác giả người Đức khác như Louis Rodriguez nhiều tác phẩm hợp ở địa phương khác, vùng Đông Âu và Mỹ, nhưng chúng ta thì không biết đến, không có nghĩa là nhạc sĩ đó không nổi tiếng như người kia.

Chính vì vậy, ngoại trừ các hợp đồng cá nhân như viết nhạc cho phim hoặc quảng cáo, đối với các sản phẩm âm nhạc đại chúng, công ước Berne không phân biệt giá trị của bất kỳ tác phẩm dựa trên tên tuổi tác giả nào. Dù là tác giả mới hay cũ, nổi tiếng hay không, tác phẩm của họ đều có giá trị phân chia tiền bạc như nhau tùy theo kinh tế mỗi quốc gia. Còn giá trị sử dụng không dựa trên bàn tròn bình luận mà sẽ được đánh giá trên số lần trình diễn. Chính vì vậy những ca khúc “hit” thường thu lợi nhuận cao do số lần biểu diễn của ca sĩ, chứ không phải tự tác giả ra giá cho tác phẩm đó. 

XUÂN NGHĨA