Mỗi năm đến hè, đi cùng không khí nôn nao chờ đợi của các em thiếu nhi là tâm trạng háo hức pha chút căng thẳng của các nhà làm sách khi ba tháng hè cũng đồng thời là ba tháng “vào mùa” của sách dành cho lứa tuổi thiếu niên, nhi đồng.
Từ kỳ ảo đến giáo dục
Đương nhiên, mạnh mẽ và rầm rộ nhất vẫn là hai NXB chuyên về mảng sách thiếu nhi lớn nhất nước là NXB Kim Đồng và NXB Trẻ. Năm nay, không hẹn mà gặp cả hai đơn vị này đều tung ra những sản phẩm tương đồng nhau nhằm đáp ứng nhu cầu đọc sách của thiếu nhi cả nước trong dịp hè 2008. Như đã từng hứa hẹn trong Hội sách TPHCM lần thứ 5 đầu năm 2008, hè năm nay là dịp để NXB Trẻ giới thiệu một loạt tựa sách dịch mới mà hầu hết đều nằm trong danh sách những tác phẩm ăn khách nhất (best-seller) thế giới như: Hậu duệ thần đèn (tập 1), Mr Midnight, Pendragon, Darren Shan, Chú chó Ghiloh… Trong đó, ngoại trừ Hậu duệ thần đèn và Chú chó Ghiloh là tác phẩm mới, các bộ truyện còn lại đều là phần tiếp theo của những bộ truyện từng thu hút bạn đọc nhỏ tuổi trong nước. Chính vì thế, loạt sách của NXB Trẻ hứa hẹn sự thành công rất cao.
Trước thực trạng sách cho thiếu nhi vừa thừa vừa thiếu, phụ huynh chọn sách cho con đọc ngày hè là một điều không dễ. Ảnh: AN DUNG
Cũng đi theo con đường của NXB Trẻ, NXB Kim Đồng hè 2008 giới thiệu những tựa sách “chắc chắn sẽ thành công” như Biên niên sử bóng tối cổ đại: Linh hồn phiêu bạt, Cái chòi thần kỳ, Pipilu tài danh… Gọi là “chắc chắn” bởi vì đây đều là những bộ sách tiếp theo những tác phẩm đã khẳng định được vị trí trong lòng bạn đọc. Tiêu biểu như Linh hồn phiêu bạt là phần hai của Người anh em sói cũng do NXB Kim Đồng xuất bản từng khá thành công thời gian qua.
Cái chòi thần kỳ thực chất là một bộ truyện dài kỳ mà những phần trước đó rất được các em thiếu nhi ưa thích mà minh chứng là đêm giao lưu xung quanh bộ truyện này tại Hội sách TPHCM lần thứ 5 đã thu hút rất đông độc giả nhí. Cũng như vậy, Pipilu tài danh là phần tiếp của bộ Pipilu do nhà văn Trung Quốc Trịnh Uyên Khiết sáng tác. Bộ sách này hiện nay đang là tác phẩm văn học thiếu nhi bán chạy nhất tại Trung Quốc, qua mặt cả Harry Potter. Tại Việt Nam, dù chưa được thành công như ở quê hương nhưng Papilu cũng thu hút được rất nhiều sự quan tâm của các em thiếu nhi, đặc biệt là cùng với truyện còn có cả phim hoạt hình được thực hiện công phu.
Song song với các tác phẩm văn học, hè năm nay, phụ huynh của các em thiếu nhi được dịp thoải mái lựa chọn các loại sách giáo dục dành riêng cho lứa tuổi thiếu niên, nhi đồng. NXB Kim Đồng mạnh tay nhất với 7 bộ sách dạng này, đứng đầu là bộ Tủ sách IQ với hơn 30 tác phẩm thuộc nhiều đề tài phong phú, được lựa chọn từ những bộ sách phát triển trí tuệ cho trẻ em nổi tiếng như: Trò chơi ngộ nghĩnh nâng cao IQ, Thám tử cún Jily, Những câu đố tài tình… và cả một tác phẩm dành riêng cho phụ huynh nhan đề Nửa tiếng để trở thành người mẹ tuyệt vời, sách gồm các bài học đơn giản, bài thơ, văn vần để dạy bé và cả những thông tin hữu ích về tâm lý tuổi thơ.
Ở lĩnh vực này, NXB Trẻ có phần lép vế khi ít sách mới hơn. Tuy nhiên, những bộ sách đã xuất bản trước đó của đơn vị này lại ấn tượng hơn. Có thể kể đến bộ sách Horrible (Khoa học khủng khiếp), một bộ sách thu hút bạn đọc khi giới thiệu khoa học dưới góc độ dễ hiểu, thân thiết. Về sách mới, NXB Trẻ chỉ có vài tựa như IQ tháo vát, Bubu không sạch sẽ (một phần trong bộ sách song ngữ đã ra nhiều kỳ).
Có thể nói, hè 2008, các bậc phụ huynh, các em học sinh sẽ có thể thỏa mãn giữa một rừng sách thiếu nhi hay, đặc sắc và giàu ý nghĩa giáo dục. Chỉ tiếc rằng lại một lần nữa, hè 2008 lại cho thấy cái thiếu ngày càng trầm trọng của sách thiếu nhi Việt Nam.
Thừa nhưng vẫn thiếu
Sách dịch trở thành món ăn tinh thần được thiếu nhi Việt Nam đón nhận nồng nhiệt. Ảnh: T.V.
Quả thật, những tác phẩm được nhắc đến ở trên đều hay và xứng đáng để thưởng thức trong những ngày hè. Thế nhưng, nếu ai đó bất chợt đặt câu hỏi “Toàn sách dịch, sách trong nước đâu?”, người đó sẽ không nhận được câu trả lời thỏa đáng. Sách thiếu nhi Việt, nói đúng hơn là sách thiếu nhi do các nhà văn Việt Nam sáng tác hầu như không có.
Nằm trong danh mục những tác phẩm văn học thiếu nhi đáng chú ý được tung ra dịp hè năm nay của NXB Trẻ chỉ có cái tên Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ của nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần, một sáng tác hay nhưng đã cũ và được tái bản nhiều lần kể từ khi nó đoạt giải A cuộc thi sáng tác văn học thiếu nhi ‘’Vì tương lai đất nước’’ lần thứ 3, do NXB Trẻ và Hội Nhà văn TPHCM tổ chức năm 2003! Dưới cặp mắt của NXB Trẻ đã 5 năm trôi qua mà văn học thiếu nhi trong nước vẫn chỉ có mỗi một tác phẩm còn đọng lại. Đúng ra NXB Trẻ đợt này còn một tác phẩm khác là Kho tàng cổ tích Việt Nam (5 tập), một tác phẩm cũ và ít gây chú ý.
NXB Kim Đồng cũng chẳng khá hơn, trong danh sách ấn phẩm đáng quan tâm nhất hè này cũng chỉ có một cái tên không mới: Chuyện xứ Lang Biang (tái bản) của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh. Giá trị của tác phẩm này cũng đã được khẳng định, nhưng dù sao vẫn cứ là một tác phẩm đã quá quen thuộc với bạn đọc.
Đọc lại tác phẩm cũ không phải là chuyện dở, những tác phẩm dù xuất bản đã lâu nhưng có giá trị cao vẫn đem lại những giây phút thú vị, những bài học bổ ích cho người đọc. Thế nhưng, giữa một rừng sách dịch mới và nổi tiếng, văn học thiếu nhi Việt Nam vẫn chỉ góp mặt hai cái tên quen thuộc thì dù hay cũng không thể gọi là một nền văn học cân bằng được.
Sự thiếu hụt các tác phẩm văn học thiếu nhi trong nước đồng nghĩa với việc hụt hẫng một phương tiện đầy hiệu quả nhằm đưa các em đến với thế giới cổ tích, thần thoại của dân tộc, từ đó trao cho các em một nền tảng hiểu biết cơ bản về lịch sử, bản sắc văn hóa của đất nước, con người Việt Nam nơi các em đang sống và phát triển. Thiếu đầu tư, gần như quên lãng mảng văn học thiếu nhi, trách nhiệm thuộc về ai khi những thế hệ mai sau nhờ tác phẩm nước ngoài mà giỏi văn hóa Tây, thuộc sử Trung Quốc hơn là văn hóa Việt, sử Việt. Câu trả lời cho sách thiếu nhi đang chờ đợi người lớn giải đáp.
Tường Vy
