Thời đại bùng nổ internet mà việc tìm kiếm nguyên bản tác phẩm văn học trong nhà trường phổ thông lại vô cùng khó khăn nên internet trở thành “thư viện” lý tưởng. Thế nhưng nhiều khi tìm được, nguyên bản của tác phẩm đã bị biến dạng.
Từ một yêu cầu của học sinh
Một em học sinh lớp 9 định thi vào Trường Phổ thông Năng khiếu nên đã nhờ tôi tìm cho em nguyên vẹn cả năm truyện ngắn được dạy trích đoạn trong chương trình. Rõ là em có quý mến, tin tưởng thầy thì mới nhờ đến thầy. Nghĩ vậy nên tôi đã không ngại khó mà bắt đầu “hành trình” đi tìm năm truyện ngắn này cho em.
“Làng” của Kim Lân, “Lặng lẽ Sapa” của Nguyễn Thành Long và “Chiếc lược ngà” của Nguyễn Quang Sáng thì không quá khó vì trước đây trong một thời gian dài, dù có nhiều lần thay sách, nhưng nói chung, chúng ta vẫn dạy nguyên văn cả ba truyện ấy (theo quan niệm về chỉnh thể trong phân tích tác phẩm). Nhưng với hai truyện mới dạy lần đầu là “Bến quê” của Nguyễn Minh Châu và “Những ngôi sao xa xôi” của Lê Minh Khuê thì quả thật: quá khó tìm!
Tôi đã vào khá nhiều nhà sách nổi tiếng: không có. Tôi lăn lộn với những kệ, chồng sách cũ tại các cửa hàng chuyên kinh doanh mặt hàng này ở nhiều nơi trong thành phố: cũng không có.
Tôi chợt nhớ đến internet! Một con đường đầy hứa hẹn đã mở ra…
Méo mó nguyên tác, vì đâu?
Trước hết, tôi xin thú nhận do tuổi tác mà ở lĩnh vực này, hiểu biết của tôi chỉ là tàm tạm.
Tôi ra dịch vụ và “lên mạng”. Tìm ở đâu bây giờ? Trước hết, tôi tìm đến trang web của Nhà xuất bản Giáo dục. Có! Có trang web này nhưng chỉ là những dòng đưa tin hoặc quảng cáo. Thất bại. Tôi tìm trang web của các nhà văn được đề cập đến. Hình như không có. Lại thất bại. Tôi bèn đánh tên các tác phẩm và nhờ đến công cụ hỗ trợ tìm kiếm google. Thật vui! Tôi tưởng như thế. Có nhiều trang web đăng nội dung có liên quan đến truyện “Lặng lẽ Sapa”.
Tìm hiểu kỹ hơn thì đó chỉ là những đoạn văn có tính chất liên hệ và dẫn dắt mà thôi. Hai truyện có đăng là “Chiếc lược ngà” và “Những ngôi sao xa xôi”. Riêng “Làng” và “Bến quê” thì tuyệt đối không có vì với Kim Lân, họ chỉ đăng truyện “Vợ nhặt” và Nguyễn Minh Châu không có truyện “Bến quê”.
Thôi đành “của đổ thì hốt”, tôi tải về hai truyện: “Chiếc lược ngà” và “Những ngôi sao xa xôi”.
Điều tôi ngạc nhiên trước hết là “Chiếc lược ngà” được đăng trên mạng như một-bài-thơ. Đến “Những ngôi sao xa xôi” thì đăng đàng hoàng hơn về hình thức. “Chiếc lược ngà” là truyện tôi đã dạy nhiều năm nên không có cái háo hức muốn được thưởng thức nhưng với “Những ngôi sao xa xôi” thì tôi đã đọc một cách trân trọng ngay khi về đến nhà.
Lạ! Lạ thật! Đọc xong tôi chẳng còn hiểu gì hết. Tại sao lại có một đoạn khá dài viết nhảm nhí như vậy? Thế là sự hoài nghi bắt đầu xuất hiện. Sách tìm mua thì không có. Tải từ mạng về thì thật chẳng ra làm sao. Không lẽ đầu hàng một cách ấm ức như vậy… Sau hồi lâu suy nghĩ, tôi quyết định sẽ tìm đến tận Thư viện thành phố ở đường Lý Tự Trọng.
Trắng đen giờ đã rõ! Với những địa chỉ hợp pháp thì tôi đã không thể tìm được những truyện cần tìm. Còn với những trang web tìm thấy hai truyện mà tôi tải về đã bị thay đổi so với nguyên tác. Thật là khó hiểu!
Truyện “Chiếc lược ngà” là một truyện nổi tiếng thời chống Mỹ, với những câu văn như lời kêu gọi thiết tha và hiệu quả: “Mộ của anh không thể đắp cao lên được - tìm thấy mồ mả, chúng sẽ đào lên và tìm ra dấu vết … Sống như thế và chết như thế, hỏi vậy làm sao mà chịu nổi? Chúng ta buộc phải cầm súng” thì được in như một bài thơ (!?!). Còn “Những ngôi sao xa xôi” thì đoạn hay nhất, đoạn Phương Định, nhân vật chính, nghĩ về lẽ sống chết một cách cao đẹp thì bị thay bằng những lời chửi rủa vô học, không thể lý giải.
Điều tôi lo lắng hơn hết là nếu có những em học sinh ham học và ngây thơ tìm kiếm tác phẩm trên mạng như chúng ta vẫn đang cố gắng dạy-phổ cập tin học cho học sinh thì tai hại biết chừng nào. Chắc chắn, các em sẽ bế tắc và hoài nghi nếu không may đọc phải những văn bản kiểu như hai truyện tôi vừa đề cập.
Kinh doanh tri thức cần sự hiểu biết!
Chúng ta đang nỗ lực trên nhiều mặt để thay đổi xã hội theo hướng đi lên. Từ năm 2000, chương trình và sách giáo khoa bậc học trung học cơ sở đã được thay thế hoàn toàn theo hướng đổi mới toàn diện.
Nhân sự việc vừa trình bày, tôi mạo muội nghĩ rằng với chức năng của Nhà xuất bản Giáo dục, việc cung cấp nguyên văn những tác phẩm có dạy trong chương trình trên mạng là một việc làm không khó và hết sức cần thiết. Tại sao chúng ta không tạo thành một yêu cầu bắt buộc? Hễ là tác phẩm truyện ngắn hoặc có dung lượng tương đương với một truyện ngắn mà được dạy trích đoạn trong chương trình giáo dục phổ thông, thì Nhà xuất bản Giáo dục có bổn phận phải cung cấp nguyên văn tại website của mình.
Đây nhất định là công việc hoàn toàn nằm trong tầm tay của nhà xuất bản, nó dễ dàng thực hiện mà hiệu quả lại thiết thực vô cùng.
Những em học sinh giỏi, học sinh năng khiếu, thậm chí là cả thầy cô dạy ngữ văn, đều rất có nhu cầu đọc trọn vẹn tác phẩm.
Và lúc đó, đúng nghĩa, “chỉ cần một cái click chuột” là nguyên vẹn tác phẩm với sự đảm bảo an toàn cao nhất về nội dung và mục đích giáo dục đến tận tay đối tượng đang có nhu cầu.
VŨ ĐÌNH SƠN | 
