Chưa bao giờ khái niệm bom tấn được dùng tràn lan như ở nước ta hiện nay. Bom tấn trong tiếng Anh là Blockbuster, được hiểu đơn giản là các tác phẩm phim, sách nặng ký được công chúng hâm mộ và đạt doanh thu khổng lồ, là cụm từ dùng trong ngành công nghiệp giải trí.
Có thể coi điểm mốc khoảng từ năm 2005, ở ta thuật ngữ bom tấn bắt đầu xuất hiện và với tần xuất không phanh như: phim bom tấn mới, phim bom tấn của năm (X-men Origins: Wolverine, đạo diễn Gavin Hood), phim bom tấn của mọi thời đại (Titanic, đạo diễn James Cameron; King Kong, đạo diễn Peter Jackson; Lord of the Rings, đạo diễn Peter Jackson hay Star Wars, đạo diễn Richard Marquand). Rồi tràn lan: phim bom công nghệ, bom từ thời trung cổ, bom nổ chậm, bom cười, bom nguyên tử, bom “kinh dị”, bom hành động, bom “ma”... ngập với phim bom tấn.
Trong một số diễn đàn phim ảnh, các thành viên thường hài hước định nghĩa về phim bom tấn là phim được đầu tư một tấn tiền, tung ra một quả bom và thu về hàng tấn tiền. Thực chất, thuật ngữ bom tấn hay phim bom tấn từ lâu đã xuất hiện nhan nhản trên sách báo có nguồn gốc từ Hollywood.
Những bộ phim được gọi là bom tấn vốn phải thỏa mãn rất nhiều yếu tố hết sức khắt khe như: dưới tài thao lược của một đạo diễn gạo cội, nội dung đặc sắc, được đầu tư nhiều tiền (thông thường phim bom tấn phải có chi phí tối thiểu trên 100 triệu USD, tiền bán vé thu về cũng trên 200 triệu USD), đứng top bảng xếp hạng, kỹ xảo hoành tráng, diễn viên “xịn”, hứa hẹn sẽ đem lại doanh thu kếch xù, nhiều giải thưởng cho ê-kíp thực hiện… Không dễ cho một bộ phim bom tấn ra đời và xứng danh với thuật ngữ bom tấn mà hiện nay ở ta đang tự phong trong dịch thuật và dùng tràn lan khắp các rạp chiếu phim, các bài báo và cả các trang web quảng bá, bình luận về phim ảnh.
Thực chất, không thể đánh giá phim nước ngoài gánh mác mạo danh bom tấn (chưa nhắc tới phim Việt Nam) mà nguyên căn do chúng ta ngoa ngữ, hiểu sai về ngôn từ này. Cũng có thể, những người công tác trong lĩnh vực kinh doanh sản phẩm giải trí, PR, truyền thông… đơn giản chỉ muốn thu hút sự quan tâm để từ đó họ hy vọng thu lời lớn.
Chính sự sử dụng vô tội vạ từ bom tấn đã gây làm phản tác dụng khiến họ nhận được sự đánh giá là thiếu chuyên nghiệp, đôi khi đánh mất niềm tin của người xem, cảm giác bị lừa. Dần dà bom tấn không còn hot, không thể thu hút được người xem khi bom tấn xuất hiện quá đơn giản, phim nào cũng đạt bom tấn trong khi xem xong, ta thấy nội dung phim không hề thấy nặng ký như nhà quảng cáo đã tự phong.
Hay ở thị trường sách tại Việt Nam, khái niệm bom tấn còn khá mới lạ, nếu không nói là xuất hiện cụm từ sách bom tấn lây lan từ phim ảnh. Khái niệm này xuất hiện và hình thành, báo hiệu một ngã rẽ mới của thị trường sách trong nước. Như đã nói ở trên, bom tấn là vô chừng, với sách, có thể được xác định từ trước khi sách xuất bản hay thậm chí chỉ mới ở dạng bản thảo hoặc đôi khi mới ở trong đầu của tác giả. Nói cách khác, khái niệm sách bom tấn nhằm chỉ những tác phẩm được nhà xuất bản hoặc người làm sách đặt hy vọng sẽ thành công và tập trung đầu tư công sức, kinh phí để hỗ trợ ở mọi khâu trước, trong và sau khi cuốn sách ra đời.
Thực ra, xem hết một bộ phim và đọc xong một cuốn sách nào đó, người hâm mộ đều có đồng nhận xét rằng, tác phẩm chưa đạt tới mức phải gọi là bom tấn dù có sự đầu tư quy mô, dồn nhiều nhân lực và tập trung công sức vào tác phẩm. Hay đơn giản chỉ vì tác phẩm đó đổ bộ vào Việt Nam quá bất ngờ, rầm rộ bằng poster, bằng quảng bá hình ảnh, màu sắc…
Yếu tố được cho là có hiệu quả bom tấn chính là sức ảnh hưởng lớn của tác phẩm tới người đọc, người xem. Ngay cả khi phim bom tấn, tác phẩm đầu tư nhiều không hẳn sẽ là một tác phẩm thành công. Nhiều tác phẩm được đầu tư lớn, quảng bá, giới thiệu rầm rộ nhưng cũng nhanh chóng chìm vào quên lãng. Đâu phải bom tấn nào cũng nặng ký?
HOA LƯ
