"Kịch bản cải lương hôm nay – tìm đâu?", tưởng chừng như câu hỏi này sẽ dễ dàng có lời đáp. Nhưng thực tế lại quá khó khăn với những người làm sân khấu cải lương...
Nhìn lại quá trình phát triển cải lương, đặc biệt là giai đoạn 1960 – 1985, giới mộ điệu loại hình nghệ thuật đặc sắc của Nam bộ tự hào về lực lượng soạn giả hùng hậu - những người thầy của nhiều đoàn nghệ thuật cải lương. Nào là NSND Nguyễn Thành Châu, Trần Hữu Trang, Hoàng Khâm, Thu An, Hà Triều – Hoa Phượng, NSƯT Viễn Châu, Ngọc Linh, Lê Duy Hạnh… Chính những người thầy này đã góp phần không nhỏ trong việc tạo dựng một thời vàng son cho cải lương.
Theo NSND Diệp Lang, ngày xưa, các đoàn hát luôn có những thầy tuồng, luôn chuyên tâm viết “đo ni đóng giày” cho từng nghệ sĩ. Chính cách làm này, nhiều người thầy đã tạo tiền đề cho các nghệ sĩ thăng hoa trong ca diễn và bước lên đài danh vọng, đạt được những danh hiệu cao quý, đặc biệt là chiếm được cảm tình của đông đảo khán giả. Một khi soạn giả đã viết ra những câu ca, bài bản dù có khó cỡ nào cũng phải luyện tập, ca cho bằng được. Các nghệ sĩ luôn coi soạn giả là những người thầy thực sự, luôn tôn trọng, khi ca diễn bất kỳ một vở tuồng nào cũng không dám sửa một lời, bởi lời văn của soạn giả rất trau chuốt. Nhờ vậy mà cải lương hưng thịnh. Còn giờ đây…
 |
|
Các nghệ sĩ trẻ hôm nay đang cần những thầy tuồng giỏi "đo ni đóng giày" để phát triển tài năng. Ảnh: VÂN AN |
Từ nhiều năm nay, có những lúc sân khấu cải lương bỗng dưng… sôi động. Đó là tín hiệu đáng mừng. Nhưng nếu ngẫm lại, ai nấy đều có chung một cảm giác… buồn. Trước tiên, lâu lâu cải lương mới dựng vở mới một lần và lại chẳng diễn được bao lâu. Buồn hơn, khi những tên tuổi tác giả trẻ của sân khấu cải lương vốn ít ỏi: Hoàng Song Việt, Hữu Lộc, Thạch Tuyền, Đăng Minh, Tô Thiên Kiều nhưng tên tuổi của họ lại hiếm khi xuất hiện trên sàn diễn cải lương. Sân khấu cải lương mỗi khi sáng đèn, thường là kịch bản cũ của nhiều tên tuổi tác giả vang danh một thời.
Trước thực tế này, tác giả Lê Duy Hạnh, Chủ tịch Hội Sân khấu TPHCM, nhận định: “Khi sân khấu chỉ dựa vào các kịch bản cũ, điều đó cho thấy sự bất lực của một số tác giả hiện nay…”. Đôi NSƯT Lệ Thủy – NSƯT Minh Vương của Sân khấu Vàng từng chia sẻ: “Sở dĩ dựng lại những kịch bản cũ là vì không tìm được kịch bản mới – hay. Nếu có được những kịch bản hấp dẫn khán giả hôm nay thì không lý gì chúng tôi lại không sử dụng mà cứ dựa vào các kịch bản cũ…”.
Cách làm cải lương hiện nay cũng khác xưa rất nhiều. Dường như ở mỗi đoàn hát đều không còn những “người thầy” của ngày nào. Nghệ sĩ Quốc Hùng, Giám đốc Nhà hát cải lương Trần Hữu Trang, cho biết: “Năm 2002, 2003, nhà hát cũng hình thành những câu lạc bộ tác giả, đạo diễn, theo cách làm của trước đây. Nhưng sau một thời gian, không có hiệu quả nên đành giải tán?!”.
 |
|
"Chiếc áo thiên nga" của tác giả Lê Duy Hạnh, một trong số ít kịch bản mới trên sân khấu cải lương hôm nay. Ảnh: AN DUNG |
Thực tế hiện nay cho thấy, nếu không có sự chuẩn bị ngay từ bây giờ (thực ra đã là muộn rồi) thì trong tương lai, sân khấu cải lương sẽ thiếu vắng những tác giả trẻ kế tục. Sân khấu cải lương vốn dĩ đang gặp nhiều khó khăn lại càng khốn khó hơn. Vậy trong tương lai, có nên mở những lớp đào tạo tác giả trẻ?
Tác giả Lê Duy Hạnh cho biết ý kiến: “Tôi thấy rất cần thiết mở những lớp đào tạo tác giả cải lương. Bởi viết cải lương hoàn toàn không đơn giản, đòi hỏi người viết ngoài sở trường viết lách còn phải am tường về nghệ thuật cải lương. Nếu có được những lớp đào tạo bài bản, đội ngũ tác giả trẻ sẽ được trang bị những kiến thức về cải lương, từ đó mới có thể có những kịch bản hay. Riêng Hội Sân khấu TPHCM không thể xúc tiến mở những lớp đào tạo tác giả vì nguồn kinh phí dành cho đào tạo không có nên cũng… đành chịu!”.
Vậy đến bao giờ cải lương mới có những lớp đào tạo tác giả trẻ? Theo nghệ sĩ Quốc Hùng: “Trong tương lai, bên cạnh đào tạo diễn viên, chắc chắn sẽ phải tổ chức những lớp đào tạo tác giả. Tuy nhiên, hiện nay, cơ sở vật chất rạp Hưng Đạo còn ọp ẹp quá. Nếu như việc xây mới rạp Hưng Đạo sớm hoàn thành, chúng tôi có thể bắt tay vào công tác đào tạo ngay. Còn hiện nay, chắc phải tốn thêm thời gian nữa…”.
Công tác đào tạo đội ngũ tác giả trẻ của sân khấu cải lương đã bị… quên suốt một thời gian dài và đến nay cũng chưa biết khi nào mới được quan tâm. Những “cây đa, cây đề” của nghề tác giả cải lương đang ngày càng “thưa thớt” dần, nếu không sớm tận dụng một vài người còn sót lại để truyền nghề cho lớp trẻ thì sân khấu cải lương sẽ càng thụt lùi lại so với yêu cầu của cuộc sống.
ĐỖ HẠNH – ANH THƯ | 
