Có 7 vị khách mời gồm 3 chuyên gia của Pháp, 4 đạo diễn phim tài liệu Việt Nam và khoảng 30 khán giả chủ yếu là sinh viên trường Cao đẳng Sân khấu Điện ảnh TPHCM, nhưng những vấn đề về phim tài liệu Việt Nam đã được trao đổi cởi mở gợi ra khá nhiều điều thú vị…

Cũng là phim điện ảnh nhưng phim tài liệu không có được sự quan tâm sâu rộng của đông đảo khán giả như phim truyện. Tháng phim tài liệu đang diễn ra tại Idecaf thu hút chỉ những người trong giới và một số ít khán giả thực sự yêu thích thể loại phim này.

Tuy nhiên, trước và trong buổi tọa đàm, những bộ phim vừa chiếu tối trước đó đã được đem ra thảo luận. Những lời khen ngợi, sự thích thú cho thấy sức hấp dẫn của thể loại này là ở chiều sâu của nó. Đó cũng chính là điều mà ông Jean-Pierre Pehm, tổng chỉ đạo nghệ thuật Liên hoan phim tài liệu quốc tế Marseille, một trong số những khách mời của buổi nói chuyện khẳng định.

Văn Lê (Hãng phim Giải Phóng) – một đạo diễn làm phim tài liệu giỏi hiện nay, được quan tâm đặc biệt trong buổi trò chuyện. Nhiều câu hỏi đặt ra cho ông về tình hình phim tài liệu Việt Nam hiện nay; những vấn đề phim tài liệu Việt Nam đề cập đã tiếp cận với hiện thực cuộc sống hay chưa; người đạo diễn phải truyền tải các vấn đề như thế nào để các sự kiện tạo được sự rung động trong lòng người xem…

Ông cho biết: “Tôi có cảm giác phim của ta hiện nay mới dừng ở mô tả thành tích, chiến công hơn là mổ xẻ, ghi nhận những vấn đề “vênh” trong cuộc sống. Đáng tiếc là ta vẫn bị hạn chế bởi khâu kiểm duyệt, nhiều bộ phim nếu đụng tới vấn đề nhạy cảm thường bị yêu cầu phải cắt đi…”.

Cũng bàn về tính hiện thực, đạo diễn Nguyễn Mộng Long của Hãng phim Nguyễn Đình Chiểu nói: “Khi xem bộ phim “Đường ra phía trước” của cố đạo diễn Hồng Sến, tôi đã thực sự xúc động bởi tính hiện thực trong từng khuôn hình. Khán giả cảm nhận rõ ràng việc đạo diễn đang đi vào cuộc chiến, anh sống, thở hơi thở của cuộc chiến, anh chấp nhận dấn thân mặc dù biết mình có thể bị thương tật, hy sinh. Còn chúng ta hiện nay làm phim giống như công chức với những hình ảnh mang tính miêu tả hơn là hiện thực…”.

Những vấn đề đặt ra như: bế tắc trong khâu phát hành, làm phim thiếu thốn đủ thứ, khán giả ít quan tâm đến thể loại phim tài liệu, phim không thu được lợi nhuận… đã khiến cho một sinh viên phải đặt câu hỏi “Tương lai cho thế hệ trẻ làm phim chúng tôi có u ám quá chăng?”. – đạo diễn Văn Lê cho rằng: “Bản thân mỗi bộ phim tài liệu giống như một bài thơ, nếu biết cách thực hiện nó sẽ có sức lay động lòng người. Những thước phim như vậy sẽ cho chúng ta niềm tin vào cuộc sống…”.

Còn ông Jean-Pierre thì tâm sự, nhiều người đặt câu hỏi về việc phim tài liệu có quá ít người xem, nhưng với tôi, một khán giả là một dân tộc. Đạo diễn phim tài liệu làm phim trước hết là cho mình, thỏa mãn sự say mê của chính mình.

Sự xuất hiện của khóa học Varan được xem như tương lai của phim tài liệu Việt Nam. Liên tiếp trong 2 năm 2004, 2005, khóa học này được tổ chức ở Việt Nam do chuyên gia của Pháp sang giảng dạy. “Thay vì vác máy quay những thước phim tài liệu về đất nước các bạn, chúng tôi thấy rằng để chính các bạn làm công việc này sẽ hiệu quả hơn rất nhiều.

Không ai hiểu các bạn bằng chính các bạn. Chúng tôi chỉ hỗ trợ các bạn bằng kỹ thuật, bằng những phương tiện thông qua khóa học” – Emmanuelle Baude và Catherine Rascon, hai nhà dựng phim, những giáo viên của khóa học Varan đã nói.

Và phim tài liệu Việt Nam, trong dòng chảy chung của điện ảnh Việt Nam đang tiếp tục bước tới… 

HÀ GIANG