"Chiến tranh và hòa bình"

Tác phẩm văn học là một sự sáng tạo vượt bậc của con người, là biểu hiện cao của nỗ lực cá nhân. Viết tiểu thuyết là sáng tạo cuộc sống. Cuộc sống hôm nay cao hơn ngày hôm qua, ngày mai sẽ cao hơn hôm nay. Trong một con người cũng vậy, bản thân ta sự xuất thần của hôm nay khác hẳn với cách đây một năm. Vì vậy, theo tôi, không có gì lạ khi một nhà văn muốn vươn lên, vượt qua những cây đa, cây đề là điều cần khuyến khích.

Không nên và không bao giờ tạo ra một ni, một chuẩn trong văn chương. Cuối cùng, người đánh giá sản phẩm của nhà văn là bạn đọc. Tôi quan niệm một tác phẩm hay là được bạn đọc thừa nhận, yêu thích, sống được với thời gian chứ không phải bằng thổi phồng những điều không có thực. Cũng không phải bằng những “thủ đoạn” văn chương.

Từ kinh nghiệm và ý chí, tôi cho rằng một tác phẩm hay phải là tác phẩm mà nhà văn biết rõ, cặn kẽ, rất tỉ mỉ những điều mình định viết. Biết đại khái, mơ hồ không thể viết thành một tác phẩm hay được. Muốn viết được một tác phẩm xứng đáng với những điều mà nhân dân ta gởi gắm cho nhà văn, tức là một tác phẩm có tầm cỡ, theo tôi nhà văn phải hiểu biết ở mức cao, tiên tiến nhất ở thời đại của mình, hiểu đất nước và con người Việt Nam. Muốn như vậy sự từng trải và kinh nghiệm sống của nhà văn là vô cùng quan trọng.

Những tác phẩm của những nhà văn lớn đều xuất phát từ thực tế cuộc sống của nhà văn. Hồng Lâu Mộng của Tào Tuyết Cần được viết để giải tỏa những hồi ức của gia đình ông, tác phẩm Chiến tranh và hòa bình của Lev Tolstoi là một trường thiên tiểu thuyết lịch sử đã thở được cái không khí của thời đại vào giữa thế kỷ 19 của ông…

Điều khó nhất để làm nên một tác phẩm hay chính là những tự sự mang tính triết lý của nhân vật, là những điều gởi gắm của nhà văn vào tác phẩm. Ở đây, cái tâm của nhà văn đối với đất nước bằng việc bắc cầu qua nhân vật để nhà văn có thể đi vào tâm hồn nhân vật mà mình gởi gắm. Nhà văn cần phải hiểu thật kỹ nhân vật - xã hội – đời sống, có thể nói nhà văn phải cầm đèn rọi vào những góc khuất, những khoảng tối, những ngóc ngách nhất của lòng người để lôi ra mọi sự thật trần trụi, dù cho có cay đắng đến đâu. Nhưng, tôi xin nhấn mạnh, những nhà văn bậc thầy lại là những người có trái tim nhân ái, một tình yêu sâu sắc đối với nhân vật.

Tác phẩm có sức lôi cuốn hàng triệu người là những tác phẩm có sức hấp dẫn của cốt truyện, vừa có sức lôi cuốn của những lý tưởng lớn và phản ánh cái riêng của từng nhân vật. Tác phẩm Chiến tranh và hòa bình của Lev Tolstoi có hàng trăm nhân vật. Nhưng mỗi nhân vật lại có tính cách riêng.

Nhà văn Lỗ Tấn

Tất nhiên một tác phẩm hay cũng là một tác phẩm có cốt truyện hay, được trau chuốt ngôn từ, được gọt dũa từng câu, từng chữ. Lev Tolstoi cả hai bên nội ngoại đều thuộc dòng quý tộc cố cựu, gia đình ông lại không phải lo lắng vì cuộc sống. Tôi muốn nói điều này vì những nhà văn của chúng ta làm ra tác phẩm nhưng hưởng thành quả thì thật là nghiệt ngã. Tôi có đến nhà tưởng niệm Lỗ Tấn ở Quảng Châu, có một câu được viết bằng sơn mài, chữ mạ vàng, Lỗ Tấn nói: “Nhà văn, dù có thiên tài, cũng không tự nắm tóc mình nhấc lên khỏi mặt đất”. Tôi không hiểu, bèn hỏi, được người hướng dẫn nói rằng, Lỗ Tấn muốn nói hai điều trong một câu, đó là nhà văn không thể thoát ra khỏi hoàn cảnh xã hội và muốn thăng hoa phải có bà đỡ. Bà đỡ đó là gì, chúng ta có thể hiểu. Nhà nước muốn có những tác phẩm lớn, xứng đáng với tầm vóc của dân tộc, tôi nghĩ bỏ vốn vào cho công trình mang sức sống của quốc gia là một việc đáng làm, mang lại cái lời vô kể.

Điều cuối cùng tôi muốn bày tỏ, Hội Nhà văn Việt Nam là hội chính trị, nghề nghiệp. Tôi muốn bàn về hai chữ nghề nghiệp. Thật ra lâu nay ta vẫn làm và ai cũng hiểu. Nhưng có một điều chắc chắn, Hội Nhà văn Việt Nam và cả Hội Nhà văn TPHCM, có thể không biết hội viên của mình sáng tác như thế nào, ai có tác phẩm và từng hội viên làm việc như thế nào. Để có tác phẩm và có tác phẩm hay, theo tôi:

Hàng quý, sáu tháng và một năm, cần có thông báo đến các hội viên danh sách tác phẩm của từng hội viên. Đặc biệt thông tin nội dung của tác phẩm, hội thảo những tác phẩm khá, góp ý, nâng cao. Muốn vậy yêu cầu hội viên phải nộp tác phẩm cho hội. Từ đó có thể nhắc nhở hội viên làm việc và giúp đỡ cho những tác phẩm tốt ra đời.

Chúng ta đều biết, nhà văn phải gắn liền với tác phẩm. Còn… để có những tác phẩm hay, phải là những hội viên có tài. Nhưng nếu chỉ có tài, chưa đủ. Cần trao đổi, góp ý. Được như thế, tôi tin sắp tới chúng ta sẽ có những tác phẩm xứng đáng với lòng mong đợi của nhân dân.

LÊ THÀNH CHƠN