Nhiều khuyến nghị có ý nghĩa

Hôm qua 7-12, hội thảo quốc tế Việt Nam học lần thứ 3 tiếp tục phiên thảo luận tại 18 tiểu ban. Ở nhiều góc độ khác nhau, các nhà khoa học đã đề cập những thách thức của Việt Nam trong quá trình hội nhập. Những chủ đề được thảo luận sôi nổi nhất – được xem là có ý nghĩa đối với quá trình hoạch định chính sách, thực thi chiến lược và chính sách phát triển của Việt Nam đó là sự thay đổi của xã hội Việt Nam dưới tác động của toàn cầu hóa và hội nhập, các chính sách thu hút vốn đầu tư nước ngoài, chất lượng nguồn nhân  lực…

Cần điều chỉnh lại chính sách thu hút FDI

Nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan cho rằng, Việt Nam đang phải đối mặt với một sự cạnh tranh gay gắt ở cả tầm quốc gia, doanh nghiệp và hàng hóa dịch vụ. Trước những biến đổi khôn lường của nền kinh tế thế giới, công tác thông tin, dự báo phải là mối quan tâm đầu tiên và sâu sắc của nhà hoạch định chính sách, quản lý điều hành lẫn các doanh nghiệp.

Trong khi đó, dưới góc nhìn của một nhà xã hội học, GS Phạm Xuân Nam đã chỉ ra rằng, quá trình phát triển đã lộ ra những vấn đề xã hội gay gắt. Ngay khi nền kinh tế sụt giảm, những vấn đề này càng có chiều hướng gay gắt hơn, đó là lao động việc làm, thu nhập ở nông thôn, tệ nạn xã hội và xu hướng “lười” đi của nông dân, những bất cập trong một số chính sách…

Đặc biệt, có cái nhìn cụ thể hơn về vai trò của đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) trong bối cảnh phát triển mới của Việt Nam, PGS-TS Phùng Xuân Nhạ (Trường ĐH Kinh tế, ĐH Quốc gia Hà Nội) đã phân tích những đóng góp tích cực của vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đối với quá trình tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, bên cạnh đó, FDI vẫn còn ít tạo ra các liên kết theo chuỗi vòng cung ứng, phần giá trị gia tăng ở Việt Nam thấp, đặc biệt gây ra ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Do đó, đã đến lúc Việt Nam cần điều chỉnh chính sách thu hút FDI vào các ngành mang lại hiệu quả bền vững cho cả hai phía, hạn chế cấp phép đầu tư vào những ngành ít tạo được xuất khẩu, làm cạn kiệt nguồn nguyên liệu tự nhiên, gây ô nhiễm môi trường cao như các ngành khai thác, công nghiệp nặng, bất động sản, sân gofl…

Nguồn nhân lực: quy hoạch, đào tạo, khai thác... nửa vời

Nhiều nhà khoa học cùng đề cập một thực tế: ngoài những lợi ích và cơ hội phát triển có được từ toàn cầu hóa, hội nhập và mở cửa còn tạo ra những tác động đến bộ phận “thiệt thòi” trong xã hội là nông dân và những người nghèo đô thị. Cùng với đó, trong quá trình phát triển, nguồn nhân lực đóng vai trò quan trọng. Tuy nhiên, xét trong bối cảnh chung, PGS-TS Đức Vượng (Viện Khoa học Nghiên cứu Nhân tài, nhân lực) cho rằng, nguồn nhân lực trong nông thôn ở nước ta chưa được khai thác và đào tạo.

Hiện có tới 90% lao động nông, lâm, ngư nghiệp và những cán bộ quản lý nông thôn chưa được đào tạo. Trong khi đó, tình trạng đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp: từ năm 2000 – 2007, mỗi năm nhà nước thu hồi khoảng 72 ngàn ha đất nông nghiệp để phát triển công nghiệp khiến cho một bộ phận lao động ở nông thôn dôi ra, không có việc làm… Vì vậy, theo khuyến nghị của báo cáo, cần có sự đầu tư nâng cao trình độ học vấn, cải thiện mạnh mẽ chính sách tiền tệ và tài chính, phát triển cơ sở hạ tầng và hiện đại hóa giáo dục bởi nguồn nhân lực của Việt Nam rất dồi dào nhưng chưa được quy hoạch, khai thác và đào tạo còn nửa vời.

Có cái nhìn sâu hơn về những nhà khoa học trẻ về nước sau những khóa đào tạo tiến sĩ ở nước ngoài, nghiên cứu của Eren Zink (ĐH Uppsala, Thụy Điển) đã chỉ ra rằng, các nhà khoa học trẻ Việt Nam ra nước ngoài để thu nhận “tri thức mới” – được xem là chìa khóa để đạt được sự cải cách và phát triển quốc gia. Tuy nhiên, những nhà khoa học trẻ khi trở về Việt Nam, làm việc ở những viện khoa học có “hệ thống tôn ti mạnh mẽ” khiến những người trẻ tuổi và không có “dây mơ rễ má” không có mấy cơ hội thực sự để làm khoa học.

Việt Lan