Hội chứng chuyển hóa (HCCH, Metabolic Syndrome, viết tắt Metsy) còn được gọi tên khác như hội chứng Reaven, hội chứng X, tứ chứng chết người (desdly quartet).
HCCH đang là vấn đề thời sự trong chăm sóc sức khỏe và là mối quan tâm hàng đầu của các nhà điều trị. Hội chứng chưa phải là bệnh nhưng phổ biến và dự báo hai bệnh đưa đến biến chứng nguy hiểm cho sức khỏe và gánh nặng cho chi phí chữa trị là bệnh tim mạch do xơ vữa động mạch và đái tháo đường (ĐTĐ) týp 2.
Ở Mỹ, có đến 24% người lớn bị HCCH và những người bị HCCH có nguy cơ tử vong do bệnh mạch vành, bệnh tim mạch gần gấp đôi so với người không bị stress. Một số nước ở Đông Nam Á đã bắt đầu nghiên cứu và ghi nhận HCCH có tính di truyền và thuộc loại thường thấy ở dân thuộc vùng này.
|
|
|
Phẫu thuật nong động mạch vành tại BV Thống Nhất |
Ở Việt Nam, lối sống và đời sống kinh tế xã hội đã có những thay đổi sâu sắc trong những năm qua chắc chắn tác động mạnh đến mô hình bệnh tật. Tỷ lệ mắc bệnh về các bệnh mạn tính không lây đã gia tăng nhanh chóng, vì thế HCCH rất cần được nghiên cứu để sớm xây dựng chương trình chẩn đoán và can thiệp phù hợp.
Dựa vào bảng tiêu chuẩn chẩn đoán HCCH dành cho người châu Á, người bị HCCH nếu mắc 3 hoặc nhiều hơn trong 5 tiêu chuẩn sau: vòng eo nam trên 90cm nam, nữ trên 80cm nữ; Triglycerid từ 150mg/dl trở lên; HDLc nhỏ hơn 40mg/dl ở nam, và nhỏ hơn 50mg/dl ở nữ; huyết áp lớn hơn hoặc bằng130/85mmHg và đường huyết glucose lúc đói trên 110mg/dl.
Rất nhiều yếu tố dẫn đến HCCH, trong đó có 3 yếu tố quan trọng: béo phì, insulin bị đề kháng và di truyền. Tuy nhiên, những yếu tố thuộc về cuộc sống, môi trường cũng cần được ghi nhận nhằm tác động cải thiện diễn biến của hội chứng.
Có cuộc sống thụ động không vận động thích hợp, bị bệnh nội tiết (tăng endrogen huyết đưa đến bệnh đa nang buồng trứng), và dùng thuốc, là những yếu tố có thể khơi mào HCCH. Đặc biệt, nhiều thuốc dẫn đến HCCH do làm tăng cân (thuốc chống trầm cảm, chống loạn thần, kháng histamin, glucocorticoid) hoặc gây đề kháng insulin (thuốc ức chế protease trị HIV/AIDS).
HCCH nếu không kiểm soát và trị liệu sẽ dẫn đến hai bệnh gây ảnh hưởng rất nặng nề là bệnh tim mạch do xơ vữa động mạch và bệnh ĐTĐ týp 2. Người bị HCCH có nguy cơ chết vì bệnh tim mạch vành cao gấp 3, 4 lần so với người không bị. Người phạm phải 4 trong 5 tiêu chuẩn của HCCH có nguy cơ diễn biến thành ĐTĐ týp 2 gấp 24 lần so với người không phạm.
Để điều trị, khống chế HCCH cần phải thay đổi lối sống và dùng thuốc.
Để thay đổi lối sống, người bệnh cần có chế độ dinh dưỡng ăn kiêng thích hợp, tránh cuộc sống thụ động bằng cách tập luyện, rèn luyện thể lực tốt nhằm giải quyết vấn đề béo bụng do thừa cân, béo phì.
Người bị HCCH nếu bị béo phì quá đáng có khi phải dùng thuốc giảm cân (nếu BMI lớn hơn 30kg/m2 phải dùng một trong hai thuốc sibutramin và orlistat, orlistat thường được chọn do sibutramin có thể làm tăng huyết áp).
Người ta ghi nhận chế độ vận động, rèn luyện thể lực có giúp cải thiện tình trạng kháng insulin (insulin nhạy cảm có tác dụng kiểm soát đường huyết tốt hơn) và cải thiện tình trạng rối loạn lipid huyết (thể lực làm tăng HDL - cholesterol).Việc dùng thuốc điều trị HCCH sẽ do bác sĩ khám bệnh và chỉ định.
TS. DS. Nguyễn Hữu Đức
(Đại học Y Dược TPHCM)
|
Cảnh giác cao độ với HCCH
Nếu đã thấm nhuần phương châm “phòng bệnh hơn chữa bệnh”, những ai có nguy cơ cần cảnh giác cao độ HCCH. Ta nên đi khám, làm xét nghiệm để biết mình đã phạm 3 hoặc hơn đối với 5 tiêu chuẩn chẩn đoán HCCH hay chưa. Nếu phạm, ta cần tham khảo ý kiến bác sĩ để điều trị HCCH kịp thời để không hối tiếc bị mắc hai bệnh luôn gây tổn thất nghiêm trọng là bệnh tim mạch và ĐTĐ týp 2. Nên lưu ý, cuộc sống lành mạnh với chế độ dinh dưỡng hợp lý, rèn luyện vận động thích hợp là biện pháp hữu hiệu ngăn chặn của HCCH. | | 
