Một số thống kê tại Mỹ: Hơn 50% đàn ông trên 60 tuổi có phì đại tiền liệt tuyến (TLT) ít nhiều đều có những triệu chứng lâm sàng. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là có một tỉ lệ không nhỏ ung thư TLT (UTTLT) nấp đằng sau bướu lành TLT.

• Lão hóa là yếu tố nguy cơ chính của UTTLT

UTTLT là một sự tăng sinh vô tổ chức của các tế bào nằm trong TLT. Đại đa số các trường hợp UTTLT tiến triển rất chậm, chỉ một số ít các trường hợp UTTLT tiến triển nhanh, đưa đến di căn sớm. Hiện nay vẫn chưa biết nguyên nhân chính xác gây UTTLT, tuy nhiên người ta đã xác định được một số yếu tố nguy cơ có thể gây ra UTTLT.

Điều trị UTTLT bằng phương pháp mổ nội soi tại BV FV.

Hiện tượng lão hóa là yếu tố nguy cơ chính của UTTLT. Tiền sử gia đình có người mắc bệnh UTTLT có vai trò rất quan trọng. Trong gia đình có cha mẹ hoặc anh em trai bị UTTLT thì nguy cơ của người bệnh đó tăng lên gấp 2, gấp 3 lần so với người bình thường.

Ngoài ra, theo nghiên cứu của nhiều công trình khoa học thì những người đàn ông sống trong vùng ít có ánh nắng mặt trời thì UTTLT sẽ xuất hiện sớm hơn 5 năm so với những người đàn ông sống trong vùng có ánh sáng mặt trời.

Một số tác giả cho rằng có lẽ sự tổng hợp vitamin D do ánh nắng mặt trời đem lại cho cơ thể con người và vitamin D trong thực nghiệm đã gây chậm sự phát triển của các tế bào UTTLT.

Tuy nhiên, điều này cũng không có nghĩa là khuyên bạn lúc nào cũng phơi nắng để ngăn ngừa UTTLT, vì lý do bạn có thể bị ung thư da. Ngoài ra còn một yếu tố nguy cơ không kém phần quan trọng, đó là vấn đề dinh dưỡng, hay thói quen ăn uống.

• Nếu ở trong nhóm có nguy cơ, bạn nên tầm soát UTTLT

Người ta có thể phát hiện UTTLT ở giai đoạn muộn bởi các triệu chứng: tiểu ra máu, xuất tinh ra máu, bí tiểu, đau nhức xương. Ở giai đoạn sớm UTTLT thường không có triệu chứng, nên để phát hiện sớm UTTLT, người trên 50 tuổi nên đi khám và truy tầm UTTLT - nhất là khi có yếu tố nguy cơ đi kèm, đó là trong gia đình có người từng bị UTTLT.

Hiện nay việc tầm soát UTTLT được thực hiện bằng thăm khám trực tràng, thử PSA trong máu, Nếu cần bệnh nhân sẽ được siêu âm TLT và đo niệu dòng đồ.

Đậu nành, vitamine E, cà chua và trà xanh có thể giúp bạn tránh UTTLT?

Tại hội thảo Niệu khoa năm 2003 ở Hoa Kỳ nhiều chuyên gia đã đề cập đến yếu tố dinh dưỡng và thói quen ăn uống tạo điều kiện thuận lợi cho xuất hiện của UTTLT.

Các nghiên cứu đã đến kết luận và nhấn mạnh: Một vài lưu ý trong chế độ ăn uống, thí dụ như đậu nành, vitamine E, selenium, lycopen có trong cà chua và trà xanh đóng vai trò rất quan trọng trong dự phòng về UTTLT.

Một nghiên cứu mới đây do bác sĩ Larry Clark- Giáo sư dịch tễ học ở trung tâm tại Arizona, Hoa Kỳ - nhấn mạnh rằng: Có lợi khi sử dụng 200 microgram selenium mỗi ngày (nghiên cứu trên 974 người đàn ông, được theo dõi trong 2 năm rưỡi). Theo kết quả của ông, UTTLT giảm rõ rệt 63% trong nhóm được điều trị so với nhóm chính (không dùng selenium).

Một nghiên cứu ở Phần Lan trên 30.000 người có sử dụng chất chống oxy hóa (bêta caroten và vitamin E) được sử dụng riêng lẻ hay kết hợp cho thấy có giảm 40% về tỉ lệ tử vong trong nhóm có sử dụng vitamin E so với nhóm chính.

Tóm lại, với một chế độ ăn uống có nhiều lycopen, selenium, vitamin E... và luyện tập thể dục, tận dụng ánh sáng mặt trời, tránh những thức ăn có nhiều chất mỡ, nhất là mỡ động vật, đặc biệt là động vật có thịt đỏ, có khả năng ngừa được UTTLT. Nếu đã bị UTTLT ở giai đoạn sớm thì chế độ dinh dưỡng này có khả năng làm chậm hoặc ngưng sự phát triển của các tế bào ung thư và nhất là cũng có thể sử dụng trên những bệnh nhân sau khi đã được điều trị UTTLT.

• UTTLT có thể điều trị khỏi

Thời gian gần đây với tiến bộ của y học, UTTLT nếu phát hiện sớm (khi chưa có biểu hiện lâm sàng) thì có thể điều trị khỏi bằng phẫu thuật hoặc xạ trị. Về phẫu thuật, hiện nay tại Việt Nam đã áp dụng phương pháp phẫu thuật nội soi để điều trị căn bệnh này. Đây là phương pháp ít xâm lấn, hạn chế dùng kháng sinh và có thể rút ngắn thời gian điều trị.

BS. Nguyễn Ngọc Tiến
(Phó Giám đốc y khoa Bệnh viện FV TPHCM)