Những giọt nước mắt đã tuôn rơi tại triển lãm “Hồ sơ, kỷ vật của các cán bộ đi B”, đang mở cửa tại Bảo tàng Hồ Chí Minh (Hà Nội). Đây là triển lãm đầu tiên được Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III tổ chức với sự phối hợp của nhiều bảo tàng trong cả nước về các cán bộ đi B.
Nhiều người đã khóc và chắc chắn sẽ còn nhiều người khóc nữa, khi đến máy cảm ứng để tra cứu thông tin về hồ sơ, kỷ vật của cán bộ đi B (tra cứu tự động). Song đây sẽ là những giọt nước mắt của ngày hội ngộ của gần 70.000 hồ sơ, kỷ vật đang chờ người thân đến nhận lại.
- Bình toong, mũ vải… - trở thành báu vật!
Đại tá Huỳnh Tường (Bình Định) có mặt tại triển lãm với tư cách là một nhân chứng sinh động về “cuộc hành trình” tìm lại hồ sơ đi B của bố ông – Huỳnh Mai. 37 năm là cả chuỗi thời gian nhọc nhằn, nhiều nước mắt để ông và trước đó là người chú ruột của ông, đi đến nhiều tỉnh, thành, nhiều cơ quan, đoàn thể, nhiều giấy tờ xác nhận, chứng minh một điều: Ông Huỳnh Mai đã từng là cán bộ đi B. Hành trình của gia đình ông, cũng là hành trình của nhiều gia đình trên đất nước này sau khi chiến tranh kết thúc.
Từ hồ sơ nhân thân liên quan (lý lịch, hồ sơ cán bộ, huân chương, huy chương…) được lưu trữ tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III (34 Phan Kế Bính, Ba Đình, Hà Nội), ông Huỳnh Tường đã thực hiện được mong muốn của gia đình mình.
Phó Chủ tịch nước Trương Mỹ Hoa (đứng giữa) thăm triển lãm trong ngày khai mạc.
May mắn hơn rất nhiều so với ông Huỳnh Tường, vợ chồng ông Lương Phú Tường (thương binh 4/4), Phạm Thị Son từ ấp Khởi Hà (Cầu Khởi, huyện Dương Minh Châu, Tây Ninh) đã có được bộ hồ sơ đi B chỉ sau chưa đầy 1 năm tìm kiếm.
Đặc biệt, từ hồ sơ được lưu trữ tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III, ông bà đã nhận được số tiền 5.547.000 đồng từ cuốn sổ tiết kiệm của ông Tường gửi từ năm 1967.
Bà Phạm Thị Son - một người phụ nữ đã dành cả cuộc đời của mình để chăm sóc chồng - đã không ngăn nổi xúc động khi cầm được giấy tờ liên quan đến thời gian đi B của ông, bao gồm giấy chuyển sinh hoạt Đảng, huân huy chương, hồ sơ cán bộ.
Bà kể lại, năm 1997, khi ra Hà Nội tìm hồ sơ cho chồng, bà được Ban Tổ chức Trung ương giới thiệu về Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III và tại đây bà đã tìm thấy lại được một phần đời sống tinh thần của chồng, từ 5 kiện tài liệu với gần 70.000 hồ sơ cán bộ đi B được lưu trữ tại đây.
Những vật dụng cá nhân đã gắn bó với cán bộ chiến sĩ trong quá trình công tác, chiến đấu như mũ tai bèo, khăn rằn, ba lô, bi đông, võng dù, dép lốp cũ sờn… khi được trao lại cho gia đình bỗng trở thành “báu vật”!
- Mỗi trang hồ sơ đều chất chứa ân tình
Bên cạnh các tài liệu được lựa chọn, có những bản viết tay: “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến” của Chủ tịch Hồ Chí Minh (19-12-1946), Biên bản Hội đồng Chính phủ họp ngay sau khi Pháp quay lại xâm chiếm Nam bộ (23-9-1945), những sắc lệnh quan trọng về vấn đề tổ chức kháng chiến tại Nam bộ, về chuyển quân tập kết ra Bắc; chính sách của Đảng và Chính phủ đối với cán bộ đi B… 300 hồ sơ cán bộ đi B và hàng ngàn kỷ vật (huy chương, huân chương, giấy khen, thư, tiền, ảnh cá nhân…) của các cán bộ gửi lại Ủy ban Thống nhất Chính phủ trước khi lên đường vào Nam công tác, lần đầu tiên được giới thiệu đến công chúng.
Điều đáng quý, đa phần các hiện vật đó, là những trang lý lịch viết bằng tay đã nhuốm màu năm tháng.
Những hồ sơ, kỷ vật của những người đi B được trưng bày tại triển lãm.
Ảnh: MINH ĐIỀN
Bắt đầu từ năm 1959, để chi viện cho miền Nam, các đoàn cán bộ đã lặng lẽ vượt Trường Sơn vào Nam công tác, chiến đấu (gọi là đi B).
Toàn bộ hồ sơ của họ được Ủy ban Thống nhất Chính phủ quản lý và sau đó chuyển giao cho Lưu trữ Nhà nước. Từ đó, có thể thấy rằng, việc trao trả hồ sơ cho thân nhân các cán bộ đi B là cuộc trao trả lịch sử, góp phần khép lại quá khứ đau thương của dân tộc, của từng gia đình có người thân đi B.
Ông Vũ Xuân Hưởng, Giám đốc Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III, cho biết, đã có 4.421 lượt thân nhân/70.000 hồ sơ được trả lại. Công việc này đặc biệt khẩn trương hơn, khi Chính phủ đã phê duyệt Đề án Giải quyết hồ sơ và kỷ vật của cán bộ đi B.
Cho tới thời điểm này, 4.421 lượt thân nhân của các cán bộ đi B được trao trả hồ sơ là một con số khiêm tốn. Và trên thực tế, hành trình đi tìm hồ sơ của thân nhân của những cán bộ đi B vẫn còn hết sức khó khăn, gian khổ (do không biết địa chỉ chính xác cơ quan có trách nhiệm và nhiều loại giấy tờ xác nhận).
Để rút ngắn hành trình này, việc cần làm hiện nay là tuyên truyền rộng rãi địa chỉ trao trả hồ sơ của các cán bộ đi B trên các phương tiện thông tin đại chúng.
Triển lãm này kéo dài trong 1 tháng, đó có lẽ là thời gian quý báu, hiếm hoi để những thân nhân có người đi B - đi những bước đầu tiên trong việc tìm lại hồ sơ người thân của mình.
VĨNH XUÂN
- Triển lãm “Hồ sơ, kỷ vật của người đi B”
