Gần 3 tháng qua, khu vực Bắc bộ hầu như không có mưa. Đến tháng 12-2006 hầu hết các khu vực ở Bắc bộ đều có tổng lượng mưa thấp hơn trung bình nhiều năm (TBNN) từ 70%-100%. Trong 10 ngày đầu tháng 1-2007, lượng mưa tiếp tục thiếu hụt so với cùng kỳ. Gần 1 triệu ha ruộng ở đồng bằng Bắc bộ đang cạn khô nằm phơi mình chờ mưa.
Sông, hồ đang kiệt nước
Dọc trên quốc lộ 1A, ven theo các tỉnh thuộc khu vực đồng bằng sông Hồng: Hà Nội, Hà Tây, Hà Nam và xuống tới Nam Định, Thái Bình chỉ toàn thấy một màu trắng bạc phếch của những cánh đồng khô nước. Chỉ còn lại một vài cây màu như cà chua, đậu tương, xu hào, bắp cải, ngô đông được người dân chắt chiu từng gánh nước dưới lòng các mương máng, hồ cạn tưới cho cây duy trì sự tồn tại đến khi thu hoạch.
Phó Sở NN-PTNT tỉnh Nam Định, Bùi Sỹ Sơn cho biết: “Hạn hán nặng, nên mặc dù tỉnh đã hoàn tất nạo vét kênh mương, nhưng chẳng có nước vào nên kế hoạch trồng cây rau màu vụ đông tại nhiều khu vực của tỉnh coi như bị phá sản”.
Cống Liên Mạc (Hà Tây) đã cạn trơ đáy. Ảnh: THÀNH NAM
Đến ngày 10-1, mực nước sông Hồng tại Hà Nội đã xuống tới mức 1,45m, thấp hơn 1,5m so với TBNN. Tình trạng cạn kiệt cũng bắt đầu xuất hiện trên hệ thống sông Thái Bình, mực nước trên sông Thái Bình tại Phả Lại xuống tới 0,80m, thấp hơn TBNN 0,20m.
Theo ông Chu Phú Mỹ, Phó giám đốc Sở NN-PTNT Hà Tây, việc hạn hán đã khiến cho hệ thống trạm bơm ở Hà Tây bị tê liệt hoàn toàn. Mặc dù tỉnh đã bố trí các hệ thống bơm 3 cấp nhưng tất cả vẫn còn phải chờ Nhà máy thủy điện Hòa Bình xả nước và còn phải trông trời mưa xuống mới có nước sản xuất.
Tình trạng ở các hồ chứa cũng không sáng sủa hơn. Theo ông Phạm Xuân Sử, Cục trưởng Cục Thủy lợi (Bộ NN-PTNT), hàng loạt hồ chứa nước ở phía Bắc có mức nước khoảng 60% so với dung tích thiết kế: Cấm Sơn (49%), Khuôn Thần (29%) – Bắc Giang; Đồng Mô (57%), Suối Hai (54%) - Hà Tây; Vân Trục (70%), – Vĩnh Phú…
Trong khi tình trạng hạn hán trải trên diện rộng ở các tỉnh đồng bằng sông Hồng, thì tình trạng khô hanh ở các địa phương Trung du miền núi phía Bắc cũng trong tình trạng tương tự. Trên các sông: Đà (tại Lai Châu), Thao (Yên Bái), Lô (Tuyên Quang)... mực nước chỉ còn bằng 50% so với TBNN. Với tình trạng cạn kiệt về nguồn nước, theo tính toán của Cục Thủy lợi sẽ có khoảng 240.000 ha đất sản xuất nông nghiệp ha gặp khó khăn về nguồn nước tưới trong vụ sản xuất đông xuân này.
Bơm nước luân phiên giữa các tỉnh
Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng – Thủy văn Trung ương, ở Bắc bộ có 3 nguồn nước chính: từ Trung Quốc chảy về 49%, Lào 1%, Việt Nam là 50%. Năm vừa qua, hầu như không có nguồn nước từ Trung Quốc về. Trong khi đó, Việt Nam đang chịu tác động của hiện tượng El-Nino, nguồn nước cũng suy giảm đáng kể, khô hạn và tình trạng xâm nhập mặn sẽ còn xảy ra trên diện rộng.
Trong cuộc họp liên ngành ngày 10-1, tại Hà Nội nhằm tìm các giải pháp đối phó với hạn hán, Thứ trưởng Bộ NN-PTNT Nguyễn Ngọc Thuật – Tổ trưởng tổ điều hành chống hạn của Chính phủ cho biết, Thủ tướng Chính phủ đã nhấn mạnh đến thách thức đầu tiên của Việt Nam trong năm 2007 là đối phó với hạn hán. Chính phủ yêu cầu các bộ ngành, địa phương liên quan phải huy động mọi nguồn lực, phối hợp nhịp nhàng để giải quyết cho được hạn hán. Thứ trưởng Nguyễn Ngọc Thuật cho biết, Chính phủ vừa quyết định chi 200 tỷ đồng để phục vụ công tác chống hạn.
Tổng giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) Phạm Lê Thanh cho biết, để nước sông Hồng dâng lên phục vụ bà con sản xuất nông nghiệp, EVN sẽ thực hiện xả nước các hồ chứa thành 3 đợt trùng với thời điểm có thể diễn ra triều cường. Đợt 1 bắt đầu từ ngày 14-1 đến ngày 23-1, đợt 2 từ ngày 27-1 đến ngày 5-2 và đợt 3 từ ngày 11-2 đến ngày 19-2. Trong thời gian xả nước, tổng lưu lượng xả trung bình mỗi ngày từ các hồ Hòa Bình, Tuyên Quang và Thác Bà khoảng từ 1.100-1.400m3/giây.
Căn cứ vào lịch xả nước và lưu lượng trên, nếu tất cả các địa phương đều đồng loạt lấy nước thì sẽ không có nước để bơm. Do đó, Thứ trưởng Nguyễn Ngọc Thuật yêu cầu các địa phương lên lịch tưới luân phiên cho mỗi tỉnh lấy nước trong một thời gian nhất định để trình Tổ công tác chống hạn của Chính phủ để bố trí lịch lấy nước.
Để giám sát việc thực hiện tiết kiệm tối đa nguồn nước, Bộ NN-PTNT sẽ thành lập các đoàn về các địa phương chỉ đạo, triển khai, đôn đốc và giám sát việc lấy nước. Các địa phương phải tranh thủ lúc có nước bơm vào ruộng và tích vào ao hồ. Từng tỉnh cụ thể sẽ lên lịch gieo mạ cho từng huyện xen kẽ với nhau để lên kế hoạch phân nước xuống khi mạ đã đủ tuổi cấy. Các Sở NT-PTNT đã bổ sung mỗi huyện 2 – 3 trạm bơm dã chiến để sẵn sàng ứng trực khi nhu cầu nước cấp bách.
Theo ông Phan Huy Thông, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt, các địa phương có thể chuyển đổi trồng lúa sang trồng ngô và đậu tương để góp phần bảo đảm đủ nước sản xuất và sinh hoạt.
VĂN NGHĨA
