Mặc dù dịch cúm gia cầm tại Việt Nam đã tạm thời lắng xuống nhưng tại nhiều nước thì nạn dịch này vẫn tiếp tục bùng phát, số người tử vong vì lây nhiễm H5N1 vẫn tiếp tục tăng cao, điển hình là một gia đình tại Indonesia có tới 7 người đã chết vì cúm gia cầm. Để hạn chế rủi ro, nhiều năm qua, UBND TPHCM đã ban hành nhiều văn bản, quyết định liên quan đến việc cấm vận chuyển, kinh doanh, giết mổ gia cầm sống trong nội thành. Đáng tiếc, quyết định vẫn còn hiệu lực nhưng thực tế thì nó đã bị biến dạng.
- Mua bao nhiêu cũng có?
Đoàn kiểm tra liên ngành TPHCM thu và tiêu hủy thịt heo chưa kiểm dịch được vận chuyển trên các xe khách vào thành phố. Ảnh: Thành Tâm
Trong vai người nội trợ, đúng 7 giờ 30 phút ngày 29-5, nhóm PV báo SGGP đã có mặt tại khá nhiều chợ để tìm hiểu về thực trạng kinh doanh gia cầm, gia súc trong thời điểm hiện nay. Tấp vào một sạp hàng bán trái cây tại chợ Văn Thánh (trước khi có dịch cúm gia cầm thì địa điểm này được xem là chợ gà Văn Thánh), chúng tôi hỏi mua 2 con gà ta để về cúng giỗ. Cô gái bán trái cây không ngần ngại viết tên và số điện thoại để “chị tiện liên lạc”. Chỉ 15 phút sau khi gọi điện, 2 con gà mái sống được đưa đến, giá bán 60.000đ/kg.
Đến chợ Hoàng Hoa Thám (Tân Bình), chúng tôi tìm đến khu bán thực phẩm tươi sống, đang lớ ngớ thì được một thanh niên đến hỏi: Muốn mua gà sống hả? Đúng rồi - chúng tôi trả lời. Chỉ 1 phút sau, anh chàng này dắt chúng tôi đến giới thiệu với một phụ nữ nói giọng Bắc (bán cua đồng, chả cá). Sau khi trao đổi, chị bán cua thỏa thuận gà ta 65.000 đồng/kg, nếu mua thì khoảng 15, 20 phút sau trở lại lấy. “Đây là gà nhà tôi nuôi chuồng, thịt chắc hơn các loại thịt đang bán. Cứ ăn thử đi rồi biết” - chị này cho biết. Tương tự, tại các chợ khác như Nguyễn Đình Chiểu, Tân Sơn Nhất,… người bán đều đưa ra mức giá giống như chợ Văn Thánh.
Sang ngày thứ hai, chúng tôi ghé vào ngôi chợ mặt tiền của TP - chợ Bến Thành, sau khi tiểu thương tại đây tiếp thị trứng, gà vịt làm sẵn được đóng trong các bao bì, trong thùng đông lạnh, chúng tôi còn được người bán gặng hỏi, có muốn mua gà sống không? Có – tôi trả lời. Giá 80.000đ/kg, chịu không? Người bán nói. Ngoài gà thì có vịt không? – tôi hỏi tiếp. Có - lại một câu trả lời chắc nịch!
Từ thực tế tại các chợ, chúng tôi có thể khẳng định, có một hệ thống kinh doanh ngầm về buôn bán gia cầm chưa qua giết mổ. Không thể biết chính xác số lượng gia cầm chưa qua giết mổ được đưa vào TP bình quân khoảng bao nhiêu con/ngày, chỉ biết rằng, nếu khách hàng có nhu cầu thì bao nhiêu cũng có. Đó là chưa kể tại các chợ ngoại thành người ta vẫn bán hà rầm các loại gà, vịt sống.
Với những loại thịt gia cầm đã giết mổ, ngoại trừ 2 chợ là Phạm Văn Hai và Bến Thành được bảo quản khá tốt trong các tủ đông lạnh, số còn lại đều buôn bán rất lôm côm. Đặc biệt là tại các chợ nhỏ, chợ tự phát tại một số quận như Tân Bình, Bình Tân, Tân Phú và các chủ khay bán thịt gia cầm lưu động ở chợ Bà Chiểu (Bình Thạnh), tình trạng thịt gia cầm không có kiểm dịch, đựng trong bao xuất hiện nhiều, có loại thịt gà được ghi nhãn hiệu Ngọc Hà, Hà Hiền... bao bì lem nhem, cũ, rách. Đây là những hộ vừa bán vừa canh chừng công an, đội bảo vệ trật tự chợ, vì vậy sẽ là “mò kim đấy bể” để tìm ra người bán nếu chẳng may ăn nhầm gà, vịt bệnh. Điều đáng nói là vẫn có người mua!
- Trứng gia cầm: thật-giả lẫn lộn
Trứng chưa qua kiểm dịch bị thu giữ tại đường Vườn Lài, phường Phú Thọ Hòa, Tân Phú. Ảnh: Quốc Hùng
Bên cạnh thịt gia cầm thì mặt hàng trứng gia cầm cũng có nhiều điều đáng nói. Ngoại trừ một số thương hiệu nổi tiếng như Phú An Sinh, CP, Vĩnh Thành Đạt (trứng sạch sẽ, hộp đựng trứng tránh vỡ), tại nhiều chợ vẫn bán xen kẽ cả trứng đã kiểm dịch lẫn trứng chưa qua kiểm dịch, còn để nguyên trên các loại vỉ nhựa hoặc có bao bì nhưng lại đóng trong các hộp mềm dễ vỡ, trứng còn dính đất, rơm rạ...
Khi PV hỏi một điểm bán trứng tại chợ Văn Thánh: Bán trứng chưa qua kiểm dịch và không đóng trong bao bì không sợ bị các cơ quan bắt giữ sao? Họ trả lời, chẳng có ai kiểm tra, bắt giữ gì cả, ngay cả lúc cao điểm của dịch cúm!
Đã có hiện tượng gian lận trong việc in các nhãn hiệu trong kinh doanh trứng. Cụ thể, tại khu vực phía trước chợ Nguyễn Tri Phương Q10, một nơi bán trứng gia cầm với 2 nhãn hiệu Xuân Tiên và Xuân Tiến có địa chỉ trùng khớp nhau (số 41 Phú Hữu, phường 14, quận 5, ĐT: 088571683). Qua so sánh đối chiếu với danh sách CSKD trứng cấp 1 và cấp 2 do Chi cục Thú Y TPHCM cung cấp ngày 20-4-2006 thì Xuân Tiên là thương hiệu có đăng ký còn Xuân Tiến thì không.
Đi sâu vào các khu dân cư, trứng gia cầm cũng được bày bán tại hầu hết các cửa hàng tạp hóa. Theo quan sát của chúng tôi, đầu mối cung cấp cho các cửa hàng này đều thông qua các xe đẩy, chưa hề được kiểm dịch.
- Giết mổ trái phép không giảm
N.Đ. Quốc một tay “đầu nậu” chuyên kinh doanh các loại gà thịt từ Gò Công (Tiền Giang) về TPHCM bỏ mối cho các bếp ăn công nghiệp trên địa bàn quận Tân Phú, Bình Tân, Bình Chánh… Ít vốn, nên Quốc chọn cách thu gom gà từ những người mua lẻ và chở thẳng về TPHCM giao cho các bếp ăn để lấy tiền lời. Trước khi có nạn dịch cúm gia cầm, mỗi ngày anh chở 3 chuyến gà từ Gò Công lên TPHCM. Trong lúc dịch bùng phát, các con đường đều bị lực lượng kiểm dịch kiểm soát gắt gao nên anh tạm thời nghỉ. Đến nay, khi nạn dịch im ắng và các chốt kiểm dịch cũng không còn hoạt động nữa, anh đã bắt đầu lại “sự nghiệp” của mình. Mỗi đêm Quốc chở trên 100 con lên giao cho các chủ bếp ăn.
4 giờ sáng, tôi theo Quốc đến cầu ông Thìn trên quốc lộ 50 (huyện Bình Chánh) để cùng đưa gà vào những bếp ăn. Quốc nở nụ cười tươi, nói: “Hôm nay có chú em mày yêu cầu nên anh chở nhiều gà, có trên trăm rưỡi con đấy. Nói trước nhé, làm gì thì làm nhưng không được làm “bể” chỗ làm ăn của anh đấy. Chú mày cũng nên cẩn thận, kẻo “lộ” mặt vì tụi nó cảnh giác dữ lắm”. Quốc sang bớt cho tôi 50 con, trong đó nhiều con đã chết.
Khoảng 30 phút sau, chúng tôi có mặt tại quận Bình Tân. Qua cầu Bình Điền (gần phân bón Bình Điền) một đoạn chừng 50m, Quốc dẫn tôi rẽ vào một con hẻm nhỏ, tối om và ngoằn ngoèo khó mà xác định được phương hướng. Hơn 15 phút chạy xe lòng vòng cuối cùng cũng đã đến nơi. “Lò” là một căn nhà lá xập xệ, tối om và nồng nặc mùi... gà. Hàng trăm con gà sống có, chết có nằm la liệt trên sàn nhà. Phía sau nhà, một phụ nữ và 2 người đàn ông đang vặt lông từng con. Một phụ nữ khác cũng đang làm công đoạn cuối là mổ ruột trong một thau nước đen ngòm, lòng gà nổi lên lèo phèo. Một đống gà đã được mổ ruột lẫn vào đó là những con gà vừa cắt tiết.
Quốc bắt đầu cân và giao gà. Tôi giúp Quốc và người đàn ông chủ lò mổ mang gà ra sau nhà, những con chết được “ưu tiên” làm thịt trước, những con còn sống làm sau. Sau khi nhận tiền, tôi và Quốc ra ngoài, vài chiếc xe gắn máy đã đợi sẵn để mang gà đi giao.
Tôi hỏi Quốc: “Những con gà đó được đem bán ở đâu?”. Ở các chợ chứ đâu, nhưng không phải là chợ lớn mà ở các chợ cóc, chợ tạm hoặc bán cho những người bán hàng rong, ở những nơi có dân cư bình dân, những nơi chuyên kinh doanh gà quay”.
Riêng Quang ở khu phố 7, phường Bình Hưng Hòa A, quận Bình Tân có khoảng 5 tay đàn em chuyên vận chuyển mỗi ngày trên 200 con gà từ hướng Tây Ninh, Binh Dương… về TP cung cấp cho những người đi bán dạo và các quán cơm gần Khu công nghiệp như Tân Bình, Vĩnh Lộc, Lê Minh Xuân, Sóng Thần… Hiện nay, Quang còn kiêm luôn việc cung cấp thịt heo ở khu vực chợ ấp 5, phường Bình Hưng Hòa.
Chúng tôi trở lại những con hẻm không tên, tỉnh lộ 50, cạnh bến xe P.5, Q.8 (địa điểm này đã được chúng tôi phản ánh trên báo SGGP cách đây mấy tháng), hoạt động kinh doanh và giết mổ gia cầm tại đây vẫn hoạt động bình thường. Vào giờ cao điểm (khoảng 23 - 2 giờ sáng ngày hôm sau), xe tải các loại tiếp tục nối đuôi nhau chở gà vịt đã được giết mổ tập trung về đây để giao cho các đại lý. Được biết, tại đây, ngoài 6 lò giết mổ gia cầm được cấp phép, còn có hơn 20 lò đang hành nghề trái phép. Hầu hết các lò mổ được trang bị rất sơ sài: gà vịt treo lên giàn, bên dưới là các khay đựng huyết, rất mất vệ sinh…
Theo số liệu từ Chi cục Thú y, từ đầu năm đến nay ngành này đã phát hiện và phạt 48 điểm giết mổ gia cầm trái phép, tập trung nhiều ở quận Gò Vấp (18 cơ sở), kế đến là Thủ Đức (10 cơ sở) và Củ Chi (10 cơ sở/địa phương)… tịch thu và tiêu hủy gần 370 con heo sống, trên 2 triệu kg thịt tươi.
Tại TPHCM, chỉ riêng Đội QLTT Củ Chi, từ ngày 25-5 đến 29-5 đã phát hiện 9 vụ giết mổ và vận chuyển trái phép gia cầm sống từ Củ Chi vào nội thành TP.
Ngoài ra, số lượng các vụ giết mổ lậu bị phát hiện bởi các đội kiểm tra liên ngành cũng không ngừng gia tăng. Điển hình nhất là vụ kiểm tra đột xuất nhà ông Lê Văn Châu (A 41/25P ấp 2, xã Bình Hưng, huyện Bình Chánh) của Đội kiểm tra liên ngành số 1. Tại hiện trường có tới 48 con gà và 16 vịt đã làm sẵn, có 558 con gà sống, 1 máy đánh lông, 42 lồng nhựa…
Trong quá trình tìm hiểu, chúng tôi nhận thấy, việc giết mổ gia súc, gia cầm bất hợp pháp không giảm xuất phát chính từ nhu cầu có thực, tức là người bán cần thịt để bán (dù biết rằng lấy thịt từ các lò mổ lậu sẽ không đảm bảo an toàn vệ sinh) và từ việc mất cân đối quy hoạch và điều phối giết mổ, đặc biệt là trong giết mổ gia súc. Vấn đề này thể hiện rõ nhất tại lò giết mổ của Công ty Vissan.
Trước năm 1975, công ty này đã có dây chuyền giết mổ gia súc (heo, trâu, bò) công nghiệp, đảm bảo vệ sinh thú y với công suất thiết kế 2.400 con/đêm, nhưng hàng đêm chỉ giết mổ bình quân 449 con heo và 20-40 con trâu, bò. Trong khi đó, những cơ sở giết mổ thủ công và bán thủ công đều giết mổ vượt rất xa so với công suất thiết kế, như Nam Phong (công suất thiết kế 800 con/đêm nhưng thực tế giết mổ bình quân 1.670 con/đêm), Tabico (Tân Bình) thiết kế 300 con/đêm (thực tế 1.240 con/đêm) và Cửa hàng thực phẩm Gò Vấp (công suất thiết kế 100 con/đêm, thực tế 175 con/đêm)…
Nhưng điều đáng nói, chính vì giết mổ vượt công suất thiết kế nên nó đã không thể đảm bảo điều kiện về vệ sinh, an toàn thú y, gia súc không có đủ không gian để thả ra trước khi giết mổ. Đó là chưa nói đến việc giết mổ vượt quá công suất thiết kế ảnh hưởng đến việc xử lý nguồn nước thải, ô nhiễm môi trường xung quanh.
Nhóm PV Kinh Tế
Kỳ sau: "Có trạm nhưng không có kiểm?"
