Trong bối cảnh thị trường nhà đất Mỹ ngày càng xuống giá, các loại SPTC liên quan tới lĩnh vực này dù đã được “đa dạng hóa” nhưng vẫn chất chứa những nguy cơ tiềm ẩn. Đây là nguyên nhân khiến cho từ nhiều tháng qua cổ phiếu của nhiều ngân hàng bị mất giá, BS chỉ là một trong số đó.
Mua lại với giá chỉ bằng 1/10
Trên thị trường tài chính, nơi mà tất cả các ngân hàng và các doanh nghiệp tài chính dù muốn dù không đều liên quan ràng buộc lẫn nhau, “tin đồn” về những khó khăn của BS xuất hiện đã từ vài tuần lễ.
Để đề phòng “bất trắc”, ngân hàng trung ương Mỹ thiết lập một “cơ chế” cho phép các ngân hàng đổi một số loại cổ phiếu “nguy hiểm” của mình lấy trái phiếu nhà nước. Nhưng chuyện “đổi chác” chỉ được “bật đèn xanh” bắt đầu từ cuối tháng 3 (tức là gần một tháng sau), khi sự thể đã trở nên quá muộn.
Khẩn cấp, FED cho phép BS thông qua ngân hàng JPMorgan đổi các “tít” chứng khoán của nó lấy tiền mặt. BS “giao” các SPTC này cho JPMorgan, là ngân hàng được FED “trợ vốn”; Morgan “đổi” các SPTC của BS lấy tiền mặt rồi cho BS mượn. Nhưng việc làm này cũng không cứu vãn nổi tình hình. Chỉ trong có 2 ngày, BS phải chứng kiến cảnh khách hàng của mình ra đi cùng với toàn bộ lượng tiền mặt.
Thứ sáu, 14-3, khi sự trợ giúp của JPMorgan được loan báo, chỉ trong vòng 20 phút cổ phiếu của BS bị mất đi nửa giá trị (từ 170 USD hai năm trước xuống còn 60USD lúc đó). Chủ nhật, 16-3, JPMorgan cho hay sẽ mua lại BS với giá 2USD/cổ phiếu. BS có thể lựa chọn một trong hai “giải pháp”: hoặc chấp nhận cuộc mua bán hoặc phá sản. Với gần 15.000 nhân viên BS - những người nắm giữ tới 30% cổ phần của ngân hàng này - đó thực sự là một cơn địa chấn.
Thứ hai, 24-3, JPMorgan khẳng định họ nâng giá mua lại BS lên gấp 5 lần, tức 10USD/cổ phiếu - nhiều nhà quan sát cho rằng đây là một “động thái” nhằm “làm dịu” phản ứng giận dữ của các cổ đông BS và đấy vẫn là một cái giá chưa thỏa đáng - đồng thời thỏa thuận mua lại gần 40% cổ phần của ngân hàng này.
Như thế, giá trị của BS vào khoảng 1,19 tỷ USD, tức chỉ xấp xỉ 1/3 giá trị của BS trên thị trường chứng khoán ngay trước thời điểm mà JP Morgan tuyên bố sẽ mua lại BS và chỉ bằng khoảng 1/10 giá trị trung bình của BS năm 2007.
FED New York tạo điều kiện thuận lợi cho việc mua lại bằng cách thiết lập một “công ty trách nhiệm hữu hạn” bảo lãnh cho những sản phẩm chứng khoán ít có tính thanh khoản nhất của BS trị giá tổng cộng lên tới 30 tỷ USD. Giai đoạn đầu của vụ giao dịch được thực hiện kể từ ngày 8-4. Ngay sau khi có tin về việc được JPMorgan mua lại, giá cổ phiếu của BS trên thị trường tăng dần, đạt hơn 6USD cuối tuần trước Lễ Phục sinh…
“Hậu” Bear Stearns
Giờ đây, không ít người quay sang mổ xẻ “bản chất” của BS nhằm cắt nghĩa nguyên nhân nào dẫn tới sự thể đáng buồn này. Có thể BS đã mạo hiểm hơn trong việc đầu tư nhưng theo các chuyên gia, BS không giỏi hơn mà cũng không dở hơn nhiều ngân hàng khác. Vì thế, câu hỏi đặt ra là ai sẽ là nạn nhân kế tiếp?
Theo ý kiến của nhiều nhà quan sát, để tránh cho BS một kết cục đáng tiếc - từ đó có thể gây nên sự sụp đổ dây chuyền của nhiều nhà băng khác (trong cuộc khủng hoảng năm 1929 có 9.000 ngân hàng bị phá sản) - Quỹ Dự trữ Liên bang Mỹ FED đã làm một việc cần thiết nhưng đồng thời cũng tạo nên một tiền lệ nguy hiểm.
Giả thiết rằng, có ai đó muốn mua lại với giá rẻ một ngân hàng đang gặp khó khăn nào đó. Rất đơn giản, chỉ cần phát tán vài tin đồn bất lợi về “sức khỏe” của ngân hàng và “bán tháo” các “đầu” chứng khoán của nó, rồi chờ cho “guồng máy” tự hình thành. Nếu “khôn khéo”, người đó không những sẽ mua lại được các cổ phiếu thuộc về ngân hàng ấy mà hơn nữa chỉ giữ lại cho mình những SPTC “ngon lành”, vì những cổ phiếu “độc hại” có thể đem đổi cho FED (thay vì để mặc cho nhà băng bị phá sản). Trên thực tế, chuyện này có thể xảy đến với bất kỳ nhà băng Âu, Mỹ nào…
JPMorgan Chase & Co là tập đoàn tài chính, ngân hàng được thành lập từ năm 1799, có trụ sở chính ở New York, là ngân hàng lớn hàng thứ ba nước Mỹ (sau Bank of America và Citigroup), với hơn 170.000 nhân viên, hoạt động tại 50 nước, 90 triệu khách hàng. |
Sự can thiệp của FED vì thế gây tranh cãi. Một số nhà quan sát và nghị sĩ thuộc đảng Dân chủ cho rằng FED đã dùng tiền của những người dân đóng thuế để cứu vãn một ngân hàng vốn biết rõ những “nguy hiểm” mà họ có thể gặp phải. Nhưng FED làm thế trước hết để ngăn chặn “phản ứng dây chuyền”.
Ngày 27-3, Ủy ban Ngân hàng Quốc hội Mỹ cho biết Thượng nghị viện nước này quyết định xem xét vụ mua lại BS của JPMorgan. Xung quanh giao dịch này không ít câu hỏi được đặt ra. Ông Chủ tịch Christopher Todd cho hay, lẽ ra ủy ban của quốc hội sẽ không xem xét vụ việc đó nếu không có sự can thiệp của FED. Ông cũng bày tỏ sự lo ngại khi Jamie Dimon, Tổng Giám đốc ngân hàng JPMorgan, lại cũng chính là một thành viên hội đồng cố vấn của FED New York.
Ủy ban An ninh an toàn chứng khoán Mỹ - Securities and Exchange Commission (SEC) cũng tiến hành một cuộc điều tra về hoàn cảnh đưa đến sự sụp đổ của Ngân hàng Bear Stearns, khi xuất hiện những nghi vấn về giao dịch nội gián trước khi có tin JPMorgan mua lại BS.
Đối với các nhân viên cũ của BS, ngoài việc cổ phiếu bị mất giá, nhiều người trong số họ có nguy cơ bị sa thải; tiền tiết kiệm, tiền đóng góp cho quỹ hưu trí của họ dưới dạng cổ phiếu của nhà băng cũng có nguy cơ biến thành “mây khói”… Nhiều người trong số cổ đông của BS bày tỏ ý định ngăn cản vụ mua bán này, trong đó có ngài tỷ phú người Anh Joe Lewis, người đã đầu tư vào BS 1,26 tỷ USD năm 2007….
NGUYỄN VŨ
(theo Le Monde và Libération)
Bài 1: 1 giây Bear Stearns mất 100.000 USD!
