Bài chòi Quảng Ngãi trên sân khấu Hà Nội

Vừa qua, tại thủ đô Hà Nội, Trung tâm Nghiên cứu Bảo tồn và Phát huy Văn hóa dân tộc đã tổ chức cuộc hội thảo về giá trị của loại hình nghệ thuật dân gian bài chòi của các tỉnh miền Trung, trong đó có Quảng Ngãi.

Các nghệ nhân miền Trung biểu diễn hát bài chòi.

Quảng Ngãi là miền đất văn hiến ngàn năm ở Nam Trung bộ “một vùng văn hiến tỏ mặt với non sông” (Lê Trung Đình) với văn hóa Sa Huỳnh có hàng ngàn năm tuổi. Quảng Ngãi không chỉ là đất võ, đất tướng, đất sinh ra những anh hùng hào kiệt như Trần Quang Diệu, Trương Công Định, Võ Duy Ninh, Võ Duy Dương, Lê Trung Đình, Trương Đăng Quế… lừng danh trong những thế kỷ 18, 19.

Thế kỷ 20 lại tiếp tục xuất hiện hàng loạt tướng tài trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, tiêu biểu trong số danh nhân hiện đại ở Quảng Ngãi là cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng và đương kim Chủ tịch nước Trần Đức Lương…

Quảng Ngãi cũng là miền đất của hát bội, của ca kịch bài chòi mà từ xưa đã có những nghệ nhân nổi tiếng như Bầu Sáu, Bầu Bảy, chánh ca Huy v.v…, và nay đang còn một tên tuổi quen thuộc đối với đồng bào cả nước là NSND Lê Thi. Bà vừa là đào tuồng xuất sắc, vừa là con chim đầu đàn của bộ môn Ca kịch bài chòi.

Nói vậy để thấy môn nghệ thuật bài chòi Quảng Ngãi đã tồn tại và phát triển hàng trăm năm, đã trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu đối với người dân miền đất xứ Quảng. Nhưng qua hai cuộc kháng chiến ác liệt chống Pháp và Mỹ, nghệ thuật bài chòi ở Quảng Ngãi chỉ còn tồn tại trong dân gian gần giống như thuở nó mới ra đời trên sân khấu chiếu ở đầu TK 20.

Mặc dù có thời gian được chuyên nghiệp hóa trong Đoàn Ca kịch bài chòi Nghĩa Bình, nhưng khi chia tách tỉnh thì số phận bài chòi Quảng Ngãi lại hẩm hiu vì sự xem nhẹ bài chòi của những người trực tiếp quản lý văn hóa bấy giờ.

Nhà viết kịch Nguyễn Thế Kỷ - nguyên Trưởng đoàn Ca kịch bài chòi Nghĩa Bình tâm huyết với nghề, với di sản của quê hương đã cùng Sở VHTT Quảng Ngãi tổ chức tập họp các nghệ nhân nghệ sĩ bài chòi Quảng Ngãi đang sống tản mác khắp nơi về lại quê hương núi Ấn sông Trà để phục hồi lại nghệ thuật của cha ông.

Gần đây, Trung tâm Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc lại trực tiếp chỉ đạo việc phục hồi bộ môn Ca kịch bài chòi cùng với sự hỗ trợ của doanh nghiệp sách Thành Nghĩa để xây dựng một chương trình ca kịch bài chòi trên sân khấu Hà Nội.

Đây là buổi biểu diễn báo cáo đầu tiên của các nghệ sĩ bài chòi Quảng Ngãi tại thủ đô Hà Nội sau một thời gian học tập vốn cổ ngay trên quê hương của mình. Chương trình gồm những điệu hò, điệu lý dân gian được phát triển và kết nối lại cùng các điệu bài chòi nguyên chất như Xuân nữ, Xàng xê, Cổ bản, Hồ Quảng, v.v… những điệu hát mà đồng bào và bộ đội ta đã thích, đã mê đến mức nghe hoài không chán, giống như ngày xưa dân gian Nam Trung bộ có câu:

Rủ nhau đi đánh bài chòi
Bỏ con nó khóc mà lòi rốn ra


Và kết quả là người Hà Nội đã nồng nhiệt cổ vũ các nghệ sĩ Ca kịch bài chòi Quảng Ngãi.

GS HOÀNG CHƯƠNG

 

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Xuất hiện tình tiết mới vụ kiện tranh chấp bản quyền “Gánh mẹ”

Xuất hiện tình tiết mới vụ kiện tranh chấp bản quyền “Gánh mẹ”

Ngày 21-10, TAND TPHCM mở phiên xét xử vụ kiện “tranh chấp bản quyền sở hữu trí tuệ” liên quan đến bài thơ, bài hát Gánh mẹ sau nhiều lần bị hoãn. Đặc biệt, phía nhà thơ Trương Minh Nhật đưa ra bằng chứng mới là biên bản có ý công nhận tác quyền bài thơ thuộc về ông từ vợ chồng nhạc sĩ Quách Beem.

Phim

Âm nhạc

Hồng Hải - “Người đàn bà hát” nồng nàn, da diết với nhạc Trịnh

Hơn 60 năm qua, đã có biết bao nhiêu người hát nhạc Trịnh. Mỗi người đến với Trịnh và hát Trịnh theo một cách khác nhau. Hồng Hải - người được yêu mến đặt cho cái tên "Người đàn bà hát" sau 20 năm đắm mình với nhạc xưa đã ra album đầu tay gồm 12 ca khúc được Trịnh Công Sơn viết trong 10 năm 1962 - 1972. Chặng đường mở ra bằng Hành hương trên đồi cao (1962) và khép lại bằng Vẫn nhớ cuộc đời (1972), đó cũng là một hành trình người nghệ sĩ đi tìm bản thể của mình.

Sân khấu

Sách và cuộc sống

Sáng tác

Mùa lũ

Tôi không sinh ra và lớn lên ở miền Trung, nơi hàng năm phải oằn mình gánh chịu bao nhiêu trận bão lũ. Nhưng, ký ức tuổi thơ tôi về một trận lụt duy nhất năm ấy đến nay chưa khi nào thôi ám ảnh. 

Mỹ thuật

“Màu dân tộc” trong những tác phẩm đương đại của họa sĩ Bùi Thanh Tâm

Hơn 20 tác phẩm khổ lớn, “khủng” nhất lên tới 450x210cm, nhỏ nhất cũng 120x180cm với chất liệu tổng hợp, triển lãm “Không có gì ở đằng sau” của họa sĩ trẻ đương đại Bùi Thanh Tâm tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam đã đem đến một cách tiếp cận, tôn vinh nghệ thuật dân gian đầy ấn tượng.