Bâng khuâng quan họ

(SGGP-12G).- Nếu chưa một lần được lang thang đêm trong ngày hội Lim thì quả là chưa tận hưởng được cái hay, cái đẹp, cái cách chơi quan họ của người quan họ. Quan họ là gì mà để  nhớ, bâng khuâng đến thế!

Ai đã từng sinh sống trong vùng châu thổ của con sông Cái (sông Hồng) lại chẳng khắc khoải nỗi nhớ, bâng khuâng nỗi niềm với quan họ, làng Lim... Tiếng hát quan họ thực sự là một âm tuyệt đẹp trong cung đàn Việt Nam; là sự lãng mạn của hương đồng gió nội quyện quấn trong chừng mực, nguyên khiết, đượm màu cổ xưa, dân dã...

Hát quan họ trên thuyền trong ngày hội

Hằng năm đến hẹn lại lên, chúng tôi lên làng Lim từ chiều 11 tháng giêng để được tận hưởng những đêm quan họ thực thụ. Ngày đó người ta đổ dồn về vùng quan họ, về Hội Lim để nghe quan họ trên đồi Lim, nghe quan họ do các liền anh, liền chị hát trên chiếc thuyền rồng nhỏ xinh, trong cái ao cũng nho nhỏ... Những người khá sành nghe quan họ gọi đó là quan họ “mậu dịch”, là lúc người đi xem người mà thôi, làm sao có thể thưởng thức được cái hay, cái đẹp của quan họ...

Cái may của chúng tôi, cũng nhờ mê quan họ mà giao tình mật thiết với anh Hai Chiến hàng chục năm nay; lại thêm người bạn là họa sĩ Đỗ Dũng, người vùng quan họ, anh đam mê quan họ lắm, năm nào cũng dành hằng tuần, hằng nửa tháng để về đất quan họ lân la tìm hiểu, theo hát và hát khá hay, nhớ khá nhiều bài quan họ cổ.

Hội chính ngày 13, nhưng trước đó vài ngày vùng quan họ đã thực sự vào hội.  Quan họ không biết có tự bao giờ, chỉ biết đời này truyền cho đời khác mà tồn tại, mà tạo nên một nét văn hóa, một phong tục văn hóa - lễ hội đặc sắc “ độc nhất vô nhị” của xứ Kinh Bắc, của Việt Nam.

Quan họ Kinh Bắc đã bao đời, cứ riêng một dòng chảy thấm đẫm tâm hồn người chốn quan họ, người vùng châu thổ sông Hồng và người mọi miền đất nước. Người quan họ, cũng từ bao đời nay truyền lại không gọi là đi hát hay đi xem quan họ mà là chơi quan họ. Một thú chơi thật thanh khiết, nặng tình và nồng ấm hơi thở của một vùng quê Việt Nam. Người ta không những lưu luyến bởi lời ca tiếng hát, còn lưu luyến bởi tấm lòng nồng hậu, chân thành, hiếu khách của con người xứ quan họ.

Anh Hai Chiến - một liền anh quan họ làng Lũng Giang (làng Lim) vồn vã, xởi lởi nắm tay từng người. Chiều đã nhập nhoạng, quanh mâm cơm đón khách có chai rượu gạo nút lá chuối, sau lời mời rượu đầu xuân, anh Hai Chiến cất giọng cùng anh Hai Thảo. Không thể ngờ rằng con người mộc mạc, chân quê, kém trai như anh Hai Chiến lại có giọng đẹp làm say lòng người đến thế.

Các anh hát say sưa và người nghe cũng say sưa không kém. Nào những bài “Mời nước”, “Mời trầu”, “Trà mạn hảo”, “Con trai cầu Lim”... như hiển hiện dòng sông Tiêu Tương một thủa cứ chảy trôi, lênh láng. Màn đêm buông xuống, chúng tôi ra đình làng Lim.

Ngôi đình to rộng là thế mà kín người. Các liền anh, liền chị đang trổ hết tài nghệ vào giọng hát lời ca... Tiếng hát đằm thắm, mượt mà, ngọt ngào cứ tỏa lan vang vọng đến từng viên ngói âm dương. Tiếng hát như níu buộc tâm hồn mỗi người, tỏa lan vào không trung đặc quánh hồn quê nơi đây... Thi thoảng những tiếng xuýt xoa, trầm trồ (khe khẽ thôi) và những tiếng vỗ tay không kìm nén được bật ra từ người nghe.

Liền chị quan họ

Ai đam mê quan họ hay thuần túy chỉ thích quan họ thôi; nếu chưa một lần được lang thang trong đêm ngày hội Lim thì quả là chưa tận hưởng được cái hay, cái đẹp, cái cách chơi quan họ của người quan họ.

Mười một giờ đêm, rời đình làng Lim, theo chân các liền anh đến với các canh hát quan họ trong làng. Người sành hay ưa thích quan họ thường tìm đến nghe các liền anh, liền chị ở các làng quan họ hát, chứ ít chấp nhận nghe quan họ được đem biểu diễn trên sân khấu.

Được nghe quan họ “mộc”, có nghĩa các liền anh, liền chị ngồi đối diện nhau hát giao duyên, đối đáp mà không có micro, không có đàn đệm mới tận hưởng được cái phong phú của các làn điệu, cái hay, nhuyễn của tiếng hát; cái tình tứ bạo liệt như đã dồn nén những nhớ thương da diết của hằng năm đằng đẵng vấn vương của tình quan họ...

Những canh hát thực sự của người chơi quan họ thường diễn ra về đêm. Nếu như canh hát ở đình, chùa thường được tổ chức với mục đích phục vụ người nghe thì, những canh hát tổ chức tại nhà riêng mới là cuộc chơi quan họ thực thụ mà những người tham dự dốc cả vốn liếng, tài năng của mình để đối đáp, so tài với nhau, dẫn canh hát đi từ cung bậc này sang cung bậc khác. Và các liền anh, liền chị thật ngạc nhiên khi họ thuộc nhiều đến thế các giọng điệu, lời ca quan họ cổ... Cảm giác như không bao giờ vơi cạn cái mạch nguồn quan họ đã thấm đẫm trong mỗi người.

Đêm lang thang tìm đến những canh hát ở làng Lim và các làng xung quanh, tâm hồn như bay bổng giữa ảo và thực... Đâu con sông Tương nước chảy lững lờ, đâu dải yếm thắm, tà áo bay... Đâu con mắt sóng sánh tình, lưu luyến bạn, đâu nỗi lòng khát cháy mà chẳng đến được với nhau, đâu nỗi tri âm tri kỷ của Bá Nha - Tử Kỳ của các liền chị, liền anh... Thoảng đâu đó mùi rơm rạ ẩm mốc, mùi hoa bưởi, hoa chanh ngan ngát những con ngõ gạch lát nghiêng khấp khểnh, hun hút mờ trong sương đêm...

Cảm ơn ai đã đặt ra cái lệ luật quan họ: Liền chị, liền anh không được thành vợ thành chồng. Ôi! Nếu thành vợ thành chồng thì còn đâu quan họ, còn đâu cái đắm say muôn thuở, đeo đẳng một kiếp người mà nhớ mà thương: Hẹn nhau ngày hội hôm nay/ Giao duyên kết bạn để mai này sầu đong...

Quan họ thanh khiết, đắm say, tình tứ là ở đó. Lời quan họ như khắc khoải, giãi bày: “Ấy vì tình, lên tận làng Lim/ Sang chơi đường quan họ phân minh vài điều” (Vì tình- điệu Cung trăng). “ Nhớ ai nhớ mãi thế này/ Nhớ đêm không ngủ nhớ ngày quên ăn/ Chị Hai ơi! Việc tôi không muốn làm/ Ngủ đi thì chớ thức dậy lúc nào cũng nhớ cùng thương/ Chị Ba ơi! Tôi biết đến bao giờ/ Xạ bén hơi hương mặn nồng...” (La rằng)...

Tiếng hát các liền anh Thoa, Đặng, Chiến, Thảo; các liền chị Hài, Hương, Lộ, Tuyết, Sứ... da diết, đằm thắm, vang vọng như níu giữ tâm hồn chúng tôi...

Quan họ ơi, là gì mà đã nhớ, mà bâng khuâng đến thế! .

Tùy bút: Cao Minh

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Phim

Đạo diễn Trần Ngọc Phong: Tôi dành nhiều tâm huyết cho "Cơn giông"

Là tác phẩm điện ảnh được Nhà nước đặt hàng, bộ phim Cơn giông, chuyển thể từ tiểu thuyết nổi tiếng của cố nhà văn Lê Văn Thảo, do đạo diễn Trần Ngọc Phong thực hiện đã xong phần hình ảnh, đang vào giai đoạn hậu kỳ. Đạo diễn Trần Ngọc Phong cho biết, anh mong muốn được thực hiện tác phẩm này từ nhiều năm trước.

Âm nhạc

“Bẫy” hào quang từ những bản cover

Cover (hát lại) các ca khúc mới hay cũ là việc thường thấy trong dòng chảy phát triển âm nhạc. Tuy nhiên, chuyện “chơi cover lắm có ngày đứt tay” cùng những vấn đề liên quan đến bản quyền ca khúc, mới đây lại trở thành chủ đề tranh luận. 

Sân khấu

Sách và cuộc sống

Tổng biên tập, chuyện người trong cuộc

Đến nay, nước ta có trên 800 cơ quan báo chí, có nghĩa là ít nhất có chừng ấy tổng biên tập (TBT). Mỗi TBT có phương pháp tác nghiệp riêng để quản lý và phát triển cơ quan báo chí, tờ báo mà mình được giao làm người đứng đầu. 

Sáng tác

Vườn quê

Ồn ào
Vượt ra ngoài
Ồn ào
Bình yên
Vượt ra ngoài
Bình yên

Mỹ thuật

Triển lãm tranh của danh họa Mai Trung Thứ tại Pháp

Theo thông tin từ website và fanpage Bảo tàng Cernuschi, từ ngày 16-6 đến ngày 24-10, bảo tàng này hợp tác cùng Bảo tàng Ursuline (Mâcon, Pháp) tổ chức triển lãm tranh của danh họa Mai Trung Thứ. Triển lãm diễn ra tại Bảo tàng Ursuline, có sự tham gia và hỗ trợ của bà Mai Lan Phương, con gái của danh họa Mai Trung Thứ.