Hơn 1 tháng trở lại đây, TPHCM liên tục xảy ra các vụ nợ lương, nợ bảo hiểm xã hội (BHXH), chủ doanh nghiệp (DN) bỏ trốn, tẩu tán tài sản khiến hàng trăm công nhân (CN) bơ vơ… Điểm đáng chú ý là hầu hết những vụ việc trên đều xảy ra tại các DN có vốn đầu tư từ Hàn Quốc, lãnh thổ Đài Loan...
DN nợ, giám đốc... chuồn!
Cuối tháng 8-2008, 150 CN Công ty Quang Sung Vina (quận Gò Vấp, TPHCM) lâm vào tình thế lao đao khi giám đốc Kwon Ogyoon bỏ trốn về nước trong khi chưa thanh toán tiền lương 2 tháng liền với số tiền hơn 500 triệu đồng. Khi các cơ quan chức năng đến giải quyết quyền lợi cho CN, tại công ty chỉ còn phó giám đốc- người không đủ tư cách đứng ra giải quyết vụ việc. Tài sản của công ty chỉ còn nhà xưởng và 150 máy may nhưng nhà xưởng lại thuê của Công ty TNHH Hải Cường và còn nợ công ty này 24.000 USD. Hiện Công ty Hải Cường đã có văn bản thông báo đến ngày 10-11-2008, nếu Công ty Quang Sung Vina không thanh toán tiền thuê nhà xưởng, công ty sẽ chuyển hết số tài sản trên ra khỏi nhà xưởng đang thuê.
Cuối tháng 10-2008, 700 CN Công ty TNHH Vina Haeng Woon Industry (số 3/5 Hồ Học Lãm, phường 16, quận 8, TPHCM) đã bao vây trụ sở công ty để đòi lương tháng 9, tháng 10 với tổng số tiền hơn 2 tỷ đồng. Trước đó, giám đốc công ty Noh-Yeon Hong đã đột ngột thanh lý tài sản, cho CN nghỉ việc rồi cùng một số cán bộ bỏ trốn. Khi LĐLĐ TP phối hợp cùng UBND quận 8 và các cơ quan chức năng của quận xuống làm việc thì cả công ty chỉ còn 3 nhân viên. Tài sản công ty còn lại 500 máy may công nghiệp. Thế nhưng, cũng như ở Quang Sung Vina, số máy may này đã bị cầm cố thế chấp cho khách hàng để trừ vào số nợ của công ty. Tính đến thời điểm này, công ty đang vướng vào vô số khoản nợ không khả năng thanh toán: Nợ lương CN, nợ BHXH, tiền thuê mặt bằng, tiền thuê dịch vụ bảo vệ, tiền căn-tin, kể cả tiền than đá để vận hành nồi hơi với tổng số tiền hơn 6 tỷ đồng.
Nổi tiếng với những khoản nợ quá hạn nhưng vẫn chây ì không trả trong khi vẫn tổ chức sản xuất bình thường là Công ty TNHH giày Anjin (quận Bình Tân). Tính đến đầu tháng 10-2008, ngoài các khoản nợ BHXH, nợ Ngân hàng Đông Á, công ty còn nợ lương CN, nợ tiền trợ cấp thôi việc, trợ cấp thai sản. Dù đã bán thiết bị, máy móc, hàng tồn kho để trả nợ lương CN nhưng do công ty còn nợ tiền thuê mặt bằng nên phía công ty cho thuê đã yêu cầu Tổng Giám đốc Công ty TNHH Anjin phải ngưng hoạt động để trả lại mặt bằng. Điều này đặt CN trước tình thế mất việc, mất quyền lợi.
Kéo dài thêm danh sách các DN Hàn Quốc nợ lương còn có: Công ty TNHH một thành viên Mido (huyện Hóc Môn), Công ty TNHH Đại Sáng Vina, Công ty TNHH Young Woo (quận 12). Cơ quan BHXH TP cũng đang khởi kiện 5 DN nợ BHXH kéo dài - đều là DN Hàn Quốc.
Biện pháp giải quyết: Phải mạnh mẽ hơn
Số liệu từ LĐLĐ TPHCM cho thấy, từ đầu năm đến nay, trong tổng số 126 vụ đình công xảy ra tại các DN có vốn đầu tư nước ngoài trên địa bàn TPHCM, DN Hàn Quốc đã chiếm 57 vụ (hơn 45%). Ngoài ra, các vụ đình công còn tập trung ở những DN lãnh thổ Đài Loan (33 vụ), Nhật (22 vụ) Philippines (4 vụ)… Nguyên nhân phần nhiều là do chủ DN vi phạm pháp luật lao động. Không chỉ nợ lương, nợ BHXH, thời gian qua, một số DN Hàn Quốc còn có biểu hiện kiểu làm ăn chụp giật. Sau khi hoạt động một thời gian, chủ DN tìm cách sang nhượng lại cho người khác mà không thông báo rõ việc giải quyết quyền lợi cho CN như thế nào. Điển hình là Công ty Hojin (quận Bình Tân) và mới đây là Công ty TNHH Mido (huyện Hóc Môn) - chủ DN sang nhượng công ty lại cho chủ mới - một DN nước ngoài chưa có giấy phép hoạt động tại Việt Nam nên không thể đảm bảo việc giải quyết đầy đủ quyền lợi cho CN.
Mặc dù tình trạng DN nước ngoài vi phạm pháp luật lao động đang diễn ra ngày càng nhiều, mức độ vi phạm ngày càng nghiêm trọng nhưng biện pháp giải quyết, xử lý của các cơ quan chức năng dường như đang rơi vào bế tắc. Khi vụ việc xảy ra, LĐLĐ, Phòng LĐTB-XH cấp quận huyện là những cơ quan trực tiếp đến giải quyết, bênh vực quyền lợi CN nhưng do không có chức năng quản lý những DN có vốn đầu tư nước ngoài nên biện pháp duy nhất vẫn là: ghi nhận và… làm kiến nghị gửi cấp trên. Còn Sở LĐTB-XH, cơ quan trực tiếp quản lý những DN này thì do nhân sự mỏng nên chỉ quản lý dựa trên khai trình lao động của DN. Việc kiểm tra DN cũng chỉ được thực hiện 1 lần/năm nên sai phạm thường chỉ bị phát hiện khi “sự đã rồi”. Tại những công ty có giám đốc bỏ trốn, cách giải quyết thường là… khắc phục hậu quả bằng cách yêu cầu chính quyền địa phương huy động các DN cùng ngành nghề trên địa bàn hỗ trợ giải quyết việc làm mới cho số CN bị bỏ rơi.
Riêng về phía DN vi phạm, giải pháp khởi kiện ra tòa dường như cũng không mấy công hiệu. Điển hình như trường hợp Công ty HaiMin Việt Nam (huyện Hóc Môn), dù CN đã khởi kiện ra tòa, yêu cầu được giải quyết quyền lợi hơn 2 năm qua nhưng không thu được kết quả. Một giải pháp khác: kêu gọi sự hợp tác từ phía Lãnh sự quán Hàn Quốc và Hiệp hội DN Hàn Quốc tại TPHCM để vận động chủ DN Hàn Quốc thực hiện pháp luật. Tuy nhiên, hiệu quả vẫn chưa rõ rệt. Bằng chứng là khi Sở LĐTB-XH phối hợp với Lãnh sự quán Hàn Quốc mời các DN đến trao đổi về tình hình thực hiện pháp luật lao động tại DN, hướng dẫn DN xây dựng thang bảng lương… thì chỉ có 10/150 DN Hàn Quốc đến dự.
Nên chăng, khi các biện pháp kêu gọi hợp tác, tuyên truyền pháp luật đã không còn hiệu quả, đã đến lúc phải có những biện pháp cứng rắn hơn để xử lý những DN nước ngoài cố tình vi phạm nghiêm trọng pháp luật lao động Việt Nam. Cần kiên quyết xử phạt, rút phép kinh doanh, khởi kiện, truy tố. Nếu sự việc nghiêm trọng hơn, có thể thông tin với chính phủ nước bạn để yêu cầu có biện pháp can thiệp, xử lý.
Mai Hương
