Đê sông Mã kêu cứu…

Những cánh đồng xanh tốt, các bãi bồi, những ngôi nhà ven sông Mã thuộc các huyện Bá Thước, Cẩm Thủy, Yên Định, Vĩnh Lộc, Hoằng Hóa… của tỉnh Thanh Hóa đang có nguy cơ bị sông Mã nuốt chửng. Nước sông Mã không còn trong như xưa, nạn hút cát hoành hành khắp nơi đã khiến đê sông Mã phải kêu cứu!

• Đất hoa màu thi nhau “nhảy” xuống sông

Hiện nay tỉnh Thanh Hóa vẫn chưa thống kê hết thực trạng các điểm sạt lở đê sông Mã. 100% các huyện có sông Mã chảy qua đều bị sạt lở nặng, có nhiều huyện hàng năm bị sông Mã “nuốt” hàng chục ha đất nông nghiệp, đe dọa đất thổ cư và các tuyến quốc lộ chạy qua các huyện Yên Định, Vĩnh Lộc, Cẩm Thủy…

Trên địa bàn huyện Cẩm Thủy, các điểm sạt lở đã đến mức báo động. Riêng các xã Cẩm Phong, Cẩm Giang, Cẩm Vân, Cẩm Lương đã có trên 5km bờ đê sông Mã bị sạt lở. Nghiêm trọng nhất là đoạn qua thôn Eo Lê, xã Cẩm Vân, sạt lở vào tận chân quốc lộ 217.

Đó là chưa kể, hàng trăm ha hoa màu bị giảm năng suất. Theo số liệu thống kê của Phòng NN-PTNT huyện Cẩm Thủy, toàn huyện có khoảng 600ha hoa màu bị ngập và mất trắng. Ngoài ra, huyện Cẩm Thủy còn bị sạt lở hàng chục km đường liên xã, một số đập thủy lợi vừa và nhỏ bị vỡ, cột điện 35 KV bị gãy… Tổng thiệt hại ước tính lên tới 17 tỷ đồng.

Quan sát đê sông Mã tại xã Yên Thái, Yên Phong (huyện Yên Định), chúng tôi thỉnh thoảng chứng kiến những mảng đất lớn đổ nhào xuống dòng sông. Dưới mạn sông, gần chục chiếc thuyền hút cát đang thi nhau gào thét, cứ độ 30 phút lại có một đến hai chiếc thuyền rời bến và ngay lập tức có chiếc khác thế chỗ.

Được biết, bãi trồng hoa màu của xã Yên Thái rộng trên 100 ha nhưng mấy năm gần đây diện tích đã giảm nghiêm trọng, còn không đầy 50ha. Ông Nguyễn Văn Thống, Phó Chủ tịch UBND xã Yên Thái, cho biết: “Hằng năm, dòng sông Mã đã “nuốt” khoảng chục ha đất nông nghiệp trong khi ngân sách của xã không đủ để xây bao kè!”.

• Cần một giải pháp hữu hiệu

Chạy theo dọc bờ sông Mã, chúng tôi thường xuyên bắt gặp những “đội quân” hút cát. Nhiều chiếc thuyền chở trên mình cát nặng, boong thuyền chỉ còn cách mặt nước độ 20 - 30cm. Từng đoàn thuyền nối đuôi nhau cùng với những chiếc máy hút cát đang oanh tạc dưới lòng sông Mã không quản ngày hay đêm.

Điều đáng nói là có rất nhiều thuyền hút cát cách chân trụ các cầu không đầy 10m. Hình như các chủ thuyền hút cát không nhìn thấy biển cấm “Khu vực cấm khai thác và tập kết vật liệu”? Họ vẫn thản nhiên bắc vòi hút cát lên bờ, chất thành khối khổng lồ ngay dọc bờ sông Mã.

Chúng tôi tiếp tục chạy về phía TP Thanh Hóa để tiếp tục được mục sở thị đội quân hút cát hoành hành. Trên sông Lạch Trường, cầu Tào Xuyên, địa phận thị trấn Tào Xuyên, huyện Hoằng Hóa, chúng tôi chứng kiến có trên chục chiếc vòi hút cát như những chiếc vòi bạch tuộc, đang phun cát tung tóe lên bãi tập kết cát sát chân cầu. Hàng đoàn xe tải hạng nặng nối đuôi nhau chờ máy xúc để “ăn hàng” làm cho “công trường” trở nên nhộn nhịp hơn.

Theo một đầu nậu cát nơi đây, thì hiện giờ đang là thời điểm sốt cát nhất trong năm, do đang vào mùa xây dựng cuối năm. Có khi làm cả ngày đêm vẫn không đủ cung ứng cho khách.

Đã có nhiều chủ tàu ý thức được việc khai thác lậu cát trên sông Mã là vi phạm pháp luật nên bỏ nghề nhưng cũng chỉ được một thời gian ngắn, vì miếng cơm manh áo họ lại tiếp tục hút cát để mưu sinh.

Thiết nghĩ, UBND tỉnh Thanh Hóa cần khảo sát để nắm bắt được tổng số lượng tàu hút cát trên sông, từng bước hỗ trợ vốn để người dân chuyển đổi hình thức làm ăn cho họ, đó cũng là một trong những biện pháp hữu hiệu để cứu lấy dòng sông.

Thường Thường