Giới thể thao luôn phản đối việc các VĐV nâng thành tích bằng doping. Tuy nhiên, gần đây xuất hiện nhiều tranh luận về một hình thức doping mới. Đó là “doping gien”, sử dụng những kỹ thuật tương tự liệu pháp gien trong điều trị các bệnh làm suy kiệt cơ bắp như loạn dưỡng cơ, nhằm giúp VĐV tăng lực để nhanh hơn, mạnh hơn và phục hồi tốt hơn sau khi hoạt động với cường độ cao.
“Doping” hay “liệu pháp”?
Cấu trúc xoắn kép của DNA ở người. Gien doping có thể được ghép vào DNA của tế bào cơ.
Theodore Friedmann, chuyên gia liệu pháp gien tại Đại học California (Mỹ) và Chủ tịch bộ phận hệ gien của Cơ quan Chống doping thế giới, cho biết, VĐV có thể được tiêm một virus vô hại nhưng mang theo gien tăng lực để ghép vào tế bào cơ. Trong phòng thí nghiệm, một virus tổng hợp có tên Repoxygen từng được tiêm vào cơ thể động vật, mang theo một gien EPO (hormone báo hiệu cho cơ thể tạo thêm nhiều tế bào hồng cầu mang ôxy đến các cơ). EPO quan trọng trong điều trị bệnh thiếu máu và cũng là một chất doping ưa thích của VĐV xe đạp, chạy đua và trượt tuyết. Trước Olympic Mùa Đông 2006, một HLV Đức đã bị cáo buộc là tìm kiếm Repoxygen.
Một kỹ thuật khác trong “doping gien” là biến đổi những gien sẵn có để có thể điều khiển chức năng tế bào. Đây không phải là một khái niệm mới, bởi nhiều loại thuốc thông thường và thậm chí, các hoạt động hàng ngày cũng có thể ảnh hưởng đến hoạt động của tế bào.
“Một phần cuộc sống”
Các VĐV tại Olympic Bắc Kinh đều được xét nghiệm doping rất cẩn thận và đến nay chưa phát hiện trường hợp “doping gien” nào. Để an toàn, Ủy ban Olympic quốc tế (IOC) sẽ giữ mẫu gien của VĐV trong 8 năm, dự trù đến lúc các phương pháp xét nghiệm phát hiện được những kỹ thuật “doping gien” hiện nay. Trong khi đó, Cơ quan Chống doping thế giới đang nghiên cứu cách xét nghiệm cả 25.000 gien ở người để tìm kiếm những mẫu bất thường. |
Cách nay vài năm người ta đã chú ý đến khả năng “doping gien” nhưng những thử nghiệm lâm sàng bất ngờ bế tắc do đã có trường hợp tử vong. Sử dụng liệu pháp gien trong điều trị rối loạn suy giảm miễn dịch nặng tuy thành công nhưng cũng phải dừng lại khi một số trẻ phát bệnh bạch cầu. Theo giáo sư sinh lý học H. Lee Sweeney, Đại học Pennsylvania, các virus sử dụng trong liệu pháp gien có thể không hoạt động dễ dàng như mong muốn khi hệ miễn dịch của người luôn muốn thải gien lạ ra.
Dù vậy, có thể những hình thức “doping gien” ít tham vọng hơn đang được tìm kiếm. Không cần virus tải gien, người ta có thể tiêm thẳng DNA “trần” vào một cơ. Những tế bào cạnh đó sẽ chiếm lấy một phần DNA và nếu DNA điều khiển một hormone quan trọng, như EPO hay HGH (hormone tăng trưởng của người), hiệu quả tăng lực sẽ đạt được. Kỹ thuật này không khác lắm so với tiêm trực tiếp EPO hay HGH nhưng tiêm trực tiếp dễ bị phát hiện vì lượng hormone quá nhiều trong cơ thể VĐV.
Giới khoa học cho rằng, thể thao có thể sẽ phải chấp nhận “doping gien” như là “một phần cuộc sống”. Theo Sweeney, liệu pháp gien sẽ thay đổi cách con người sống và chăm sóc sức khỏe. Những kỹ thuật có thể tạo ra các “siêu VĐV” cũng có thể giúp người bình thường cân đối hơn và khỏe mạnh hơn.
Võ Hà (theo National Geographic)
