Chính phủ trình Quốc hội sửa đổi Luật Hải quan

Giảm tối đa việc kiểm tra hàng hóa XNK

Hôm qua 16-5, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Sinh Hùng đã thay mặt Chính phủ trình Quốc hội 2 dự án luật: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan; và Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu (sửa đổi).

Cùng ngày, Quốc hội đã dành thời gian thảo luận về dự án Luật Ký kết, gia nhập và thực hiện điều ước quốc tế và nghe Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Phạm Văn Trà trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Nghĩa vụ quân sự.

  • Kiểm tra nhiều, phát hiện vi phạm thấp

Luật Hải quan hiện hành đang quy định 3 hình thức kiểm tra thực tế đối với hàng hóa xuất nhập khẩu (XNK): miễn kiểm tra, kiểm tra xác xuất 10% và kiểm tra toàn bộ.

Kiểm tra hàng hóa xuất nhập khẩu.

Tuy nhiên, theo Bộ trưởng Nguyễn Sinh Hùng, trên thực tế đã phát sinh một số vướng mắc: việc gắn yếu tố chủ hàng có quá trình chấp hành pháp luật tốt với điều kiện về mặt hàng dẫn đến việc “lượng hàng hóa thuộc diện miễn kiểm tra rất ít”. Theo thống kê của Bộ Tài chính, năm 2004 tỷ lệ tờ khai hàng nhập khẩu ở TPHCM được miễn kiểm tra chỉ có 11%, ở Hải Phòng là 53%.

Mặt khác, quy định kiểm tra không quá 10% lô hàng thuộc diện phải kiểm tra dẫn đến nhận thức sai lầm: phải kiểm tra tất cả các lô hàng và mỗi lô hàng kiểm tra không quá 10%, đồng thời công chức hải quan chỉ chịu trách nhiệm trong phạm vi phần trăm số hàng hóa được kiểm tra.

Chính vì thế, trên thực tế tỷ lệ kiểm tra hàng hóa ở các cửa khẩu vẫn rất lớn. “Tỷ lệ này cao hơn rất nhiều so với các nước trong khu vực (các nước là gần 40%, còn Việt Nam khoảng 70%), trong khi tỷ lệ phát hiện vi phạm lại rất thấp” – Bộ trưởng Sinh Hùng nêu ra một nghịch lý.

  • Trao toàn quyền cho hải quan

Từ thực tế bất cập trên, Bộ trưởng Nguyễn Sinh Hùng cho rằng nhất thiết phải sửa đổi quy định về kiểm tra thực tế hàng hóa XNK để thông quan trong Luật Hải quan. “Trước hết là để phù hợp với Công ước Kyoto: việc kiểm tra hải quan phải được giới hạn ở mức cần thiết và khi thực hiện kiểm tra hải quan, cơ quan hải quan phải áp dụng kỹ thuật đánh giá khả năng vi phạm. Đồng thời, đáp ứng nhu cầu cải cách hành chính, giảm thiểu tối đa việc kiểm tra thực tế đối với hàng hóa XNK” – Bộ trưởng Hùng nói.

Theo dự án luật Chính phủ trình Quốc hội, có 3 hình thức kiểm tra thực tế hàng hóa XNK để thông quan: miễn kiểm tra; kiểm tra đối với hàng hóa XNK mà chủ hàng đã nhiều lần vi phạm pháp luật hải quan; hàng hóa không thuộc 2 diện trên, nhưng căn cứ vào phân tích thông tin từ cơ sở dữ liệu, từ trinh sát hải quan, từ hải quan các nước mà xác định có khả năng vi phạm thì sẽ kiểm tra thực tế hàng hóa đó…

Chính phủ sẽ quy định cụ thể mức độ kiểm tra thực tế hàng hóa XNK. Như vậy, việc kiểm tra 100% lô hàng hay một mức độ cụ thể nào đó là do công chức hải quan quyết định theo quy định của Chính phủ.

Khi dự án luật trên được đưa ra xin ý kiến tại Hội nghị ĐBQH chuyên trách trước kỳ họp này, một số đại biểu đã lo ngại rằng, việc giao toàn quyền quyết định kiểm tra cho hải quan sẽ dễ dẫn đến vận dụng tùy tiện, vừa gây khó cho doanh nghiệp, vừa dễ tiêu cực đối với công chức hải quan.

Giải thích với Quốc hội, Bộ trưởng Nguyễn Sinh Hùng nói: “Việc quyết định kiểm tra sẽ không phụ thuộc vào ý chí chủ quan của công chức hải quan, mà phải dựa trên cơ sở phân tích thông tin. Các nguồn thông tin sẽ được sàng lọc cả ở trong nước và nước ngoài để quyết định mức độ kiểm tra”.

Theo Bộ trưởng Hùng, với quy trình này, “sẽ chỉ kiểm tra một số ít lô hàng, nhưng đã kiểm tra là chính xác”, có tác dụng răn đe, ngăn ngừa, phòng ngừa vi phạm của doanh nghiệp cũng như công chức hải quan. “Khi luật có hiệu lực, tỷ lệ kiểm tra sẽ ngang bằng hoặc thấp hơn khu vực, thấp hơn nhiều so với tỷ lệ 70% kiểm tra hàng hóa XNK như hiện nay” – Bộ trưởng Hùng khẳng định.

  • Doanh nghiệp tốt mới được ân hạn thời gian nộp thuế

Theo dự thảo Luật Thuế xuất khẩu, nhập khẩu (sửa đổi), doanh nghiệp muốn được ân hạn thời gian nộp thuế là 15 ngày, 30 ngày, 275 ngày phải đáp ứng các điều kiện: chấp hành tốt pháp luật về thuế, được đánh giá theo các tiêu chí như không có hành vi gian lận, trốn thuế, không nợ thuế quá hạn, không còn nợ tiền phạt. Bên cạnh đó, doanh nghiệp phải được các tổ chức tín dụng hoặc các tổ chức khác bảo lãnh về số tiền phải nộp.

Theo Bộ trưởng Nguyễn Sinh Hùng, quy định hiện hành chưa có sự phân biệt doanh nghiệp theo mức độ chấp hành pháp luật về thuế để quy định các điều kiện kèm theo, nên nhiều doanh nghiệp đã lợi dụng để chây ỳ, chậm nộp thuế, chiếm đoạt tiền của nhà nước như: thành lập doanh nghiệp để nhập khẩu hàng hóa, nợ thuế rồi giải tán, hoặc chuyển địa điểm kinh doanh nhưng không khai báo với cơ quan thuế.

Thống kê của Bộ Tài chính đến cuối năm 2004 cho thấy, có tới 7.912 trong tổng số khoảng 16.000 doanh nghiệp có hoạt động XNK còn nợ tiền thuế với tổng số tiền gần 2.900 tỷ đồng, trong đó có 352 doanh nghiệp đã giải thể hoặc không tìm thấy địa chỉ kinh doanh với số thuế nợ đọng là 166 tỷ đồng. “Quy định trên sẽ đảm bảo chặt chẽ trong công tác quản lý, chống hiện tượng chây ỳ, lợi dụng chiếm đoạt tiền thuế” – Bộ trưởng Hùng nói.

Một điểm mới khác được bổ sung trong dự thảo là vấn đề liên quan đến việc miễn thuế. Theo quy định hiện hành có 5 đối tượng được miễn thuế nhập khẩu. Tuy nhiên, các quy định về miễn thuế lại được thể hiện trong nhiều văn bản pháp quy khác gây chồng chéo, phức tạp.

Bên cạnh đó, các quy định này lại có sự phân biệt giữa doanh nghiệp trong và ngoài nước (đầu tư trong nước kém được ưu đãi hơn so với đầu tư nước ngoài). Do vậy, luật sửa đổi lần này đã tập hợp, hệ thống hóa các ưu đãi hiện hành theo nguyên tắc chọn những quy định miễn thuế, xét miễn thuế ở mức cao nhất để áp dụng chung, đảm bảo sự bình đẳng giữa các nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Bảo Minh - Hà My

Các tin, bài viết khác