540 tỷ đồng là số tiền hàng năm người tiêu dùng phía Nam bị móc túi thông qua các hành vi gian lận cước taxi, đong thiếu xăng dầu, cân thiếu tại các chợ. Rất nhiều hành vi gian lận đã bị các cơ quan chức năng phát hiện, xử lý. Tuy nhiên, những hành vi gian lận luôn được các đối tượng vi phạm thay đổi trong khi công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý lại không được cập nhật kịp thời. Đó chính là nguyên nhân khiến cho vấn đề gian lận thương mại đang ngày càng diễn biến phức tạp.
Thủ thuật: quá tinh vi và đa dạng
Đó là khẳng định của ông Nguyễn Thành Hiển, Chi cục trưởng Chi cục Tiêu chuẩn đo lường chất lượng tỉnh Bình Dương khi cho biết một số thủ thuật gian lận về đo lường trong kinh doanh xăng dầu đã được phát hiện trên địa bàn tỉnh.
Điển hình như làm tăng tỷ số truyền từ bầu lường đến bộ phận tạo xung bằng cách lắp thêm hoặc thay đổi các nhông truyền tín hiệu từ bầu lường đến bộ tạo xung. Hoặc cũng có trường hợp làm giảm tín hiệu xung khi kiểm định bằng cách dùng băng keo đen dán bớt các rãnh xung. Khi đó cột đo sẽ có sai số giá.
Các thủ thuật gian lận xăng dầu còn tinh vi hơn khi các cơ quan chức năng phát hiện nhiều trạm xăng sử dụng các bo mạch điện tử để làm tăng xung. Loại này có các nút để điều chỉnh sai số. Các bo mạch và các công tắc điều khiển có thể được lắp ở các vị trí khác nhau như trên cột đo, trong nhà, dưới nền nhà, trong bàn làm việc nên rất khó phát hiện. Không chỉ vậy, các đối tượng gian lận xăng dầu còn có thể thay đổi hệ số (hệ số k) chuyển đổi tín hiệu từ bộ tao xung đến bộ hiển thị điện tử bằng cách thay đổi các IC điều khiển chính của cột đo có 2 hệ số k.
Khi muốn gian lận, chủ các trạm xăng dầu chỉ cần nhập các mã số từ bàn phím, chương trình điều khiển trong IC sẽ chạy sang hệ số k1 có sai số non. Còn để đối phó với cơ quan chức năng kiểm tra, trạm xăng dầu chỉ cần tắt nguồn điện cung cấp cho cột đo hoặc bấm nút trên bàn phím. Chương trình trên IC điều khiển chính sẽ chạy sang hệ số k2 (có sai số nằm trong phạm vi cho phép). Thủ thuật này phải thừa nhận là rất tinh vi và khó phát hiện.
Không chỉ tinh vi trong gian lận trong bán lẻ xăng dầu, theo ông Trịnh Minh Tâm, Chi cục trưởng Chi cục Tiêu chuẩn đo lường chất lượng TPHCM, thủ thuật trong gian lận cước taxi cũng tinh vi không kém. Phổ biến nhất là các tài xế taxi thường thay đổi chu vi bánh xe sau kiểm định; thay đổi tín hiệu từ bộ cảm biến đến bộ đếm của taximeter (kích xung, thay đổi bộ chia xung, gây nhiễu bộ cảm biến hoặc đường truyền xung…); thậm chí thay đổi cả chương trình của taximeter sau khi kiểm định bằng các tác động trực tiếp hoặc sử dụng thiết bị ngoại biên để tác động…
Phát hiện và xử lý: Khó trăm bề
Do thủ thuật gian lận của các trạm xăng sử dụng công nghệ rất hiện đại nên rất khó phát hiện vi phạm do nhân viên kiểm tra còn yếu về nghiệp vụ công nghệ vi tính. Hơn nữa, khi phát hiện cũng rất khó xử lý. Ví dụ như phát hiện trường hợp doanh nghiệp sử dụng máy tính để gian lận trong đong bán xăng dầu, các cơ quan chức năng buộc phải niêm phong toàn bộ hệ thống máy tính.
Thế nhưng, việc làm này lại làm nảy sinh một vấn đề khác là ảnh hưởng đến yếu tố phòng cháy chữa cháy do chủ trạm xăng dầu không thể thường xuyên kiểm tra CPU nên CPU có thể chạm điện và gây cháy nổ. Hơn nữa, việc thiếu nhân viên có kiến thức chuyên ngành khiến cho các chi cục không kiểm soát được chất lượng thiết bị đong đếm xăng dầu. Dẫn đến tình trạng chi cục không thể kiểm tra phần mềm bên trong IC điều khiển chính của cột đo. Vì thế nếu chi cục vô tình niêm phong IC điều khiển chương trình đã có chương trình gian lận về đo lường thì xem như chi cục đã hợp thức hóa cho IC có chương trình gian lận này…
Mức xử lý đối tượng gian lận cũng là một trong những nguyên nhân khiến cho tình trạng vi phạm gian lận trong thương mại ngày càng gia tăng. Vì theo quy định, một trạm xăng vi phạm cũng bị phạt bằng một người bán hàng rong ngoài với mức phạt từ 3-6 triệu đồng. Tiến sĩ Nguyễn Mộng Hùng, Hiệp hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng bức xúc: “Có thể nói, gian lận trong thương mại đã và đang khiến quyền lợi người tiêu dùng bị xâm hại nghiêm trọng.
Do đó, cần thiết phải tăng cường năng lực cho đội ngũ thanh tra đủ về số lượng và chất lượng; trang bị kịp thời những phương tiện kỹ thuật hiện đại đủ sức phát hiện những hành vi gian lận; tăng tần suất kiểm tra; điều chỉnh theo hướng tăng mức xử phạt những đối tượng vi phạm. Đồng thời, Nhà nước nhanh chóng nghiên cứu, ứng dụng mô hình bán lẻ xăng dầu có phiếu bán hàng như trong siêu thị để người tiêu dùng có cơ sở, chứng ký đòi bồi thường khi bị gian lận số lượng hoặc chất lượng xăng dầu kém. Đặc biệt, phải xử lý hình sự những tổ chức, cá nhân buôn bán, cung cấp những thiết bị, phụ kiện tiếp tay cho việc thi hành gian lận thương mại… Có như vậy mới mong thực hiện được biện pháp công bằng trong bán lẻ và dịch vụ”.
ÁI VÂN
