Giáo sư Trần Văn Khê với Nhã nhạc Cung đình Huế

Nhã nhạc Cung đình Huế được UNESCO công nhận là Kiệt tác Di sản truyền khẩu và phi vật thể của nhân loại vào tháng 11-2003. Người có công đặc biệt trong việc quảng bá văn hóa Việt Nam nói chung, âm nhạc Việt Nam nói riêng, đặc biệt là Nhã nhạc - âm nhạc Cung đình Huế, ra với công chúng thế giới là GS Trần Văn Khê.

Tiến sĩ Phan Thanh Hải, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế, nhớ lại: Từ năm 1961, GS Trần Văn Khê và cố nhạc sĩ Nguyễn Hữu Ba bắt đầu tìm hiểu và nghiên cứu về Nhã nhạc Cung đình Huế. Hai người cất công đi tìm và mời các nghệ nhân, nhạc công cung đình còn sống thời đó để ghi âm, ghi hình Âm nhạc Cung đình Huế và làm bộ đĩa Nhã nhạc Cung đình và ca Huế (do Barenreiter-Musicaphone xuất bản với mã số BM.30 L.2002), giành 2 giải thưởng lớn của Đức (năm 1969, giải thưởng lớn về Đĩa hát lĩnh vực dân tộc âm nhạc học - Deutscher Shall Platten Preis) và Pháp (năm 1970, giải thưởng lớn về Dân tộc nhạc học của Hàn Lâm Viện Đĩa hát Pháp - Académie du Disque Francais). GS Trần Văn Khê còn là người tích cực vận động UNESCO nhìn nhận Nhã nhạc Cung đình Huế.

GS Trần Văn Khê (bìa phải) cùng GS Tô Ngọc Thanh và nghệ nhân Trần Kích trao đổi về việc bảo tồn và phát huy Nhã nhạc Cung đình Huế tại Nhà hát Duyệt Thị Đường (Đại nội Huế).

Tháng 3-1994, UNESCO tổ chức Hội nghị quốc tế các chuyên gia về di sản văn hóa phi vật thể vùng Thừa Thiên - Huế. Trong một cuộc họp tiểu ban, GS Trần Văn Khê cùng các GS Trần Quốc Vượng, Tô Ngọc Thanh, GS Tokumaru và Yamaguti (Nhật Bản), GS Jose Marceda (Philippines), đệ trình UNESCO và Chính phủ Việt Nam về một chương trình quốc gia khôi phục và nghiên cứu Nhã nhạc Cung đình Huế. Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế được giao lập hồ sơ ứng cử Quốc gia Nhã nhạc - nhạc Cung đình Việt Nam. Trong thời gian lập hồ sơ, dù tuổi đã cao, sức khỏe không còn tốt, nhưng GS Trần Văn Khê vẫn lặn lội từ Pháp về Việt Nam để cùng các thành viên nhóm lập hồ sơ xem xét điều chỉnh nội dung, bổ sung các tư liệu cần thiết kịp thời theo yêu cầu của UNESCO để đến 11-2003, nhạc Cung đình Việt Nam được UNESCO vinh danh là Kiệt tác Di sản Văn hóa phi vật thể và truyền khẩu của nhân loại.

Với tâm huyết và kinh nghiệm trong lĩnh vực bảo tồn gìn giữ âm nhạc dân tộc, sau khi Nhã nhạc được vinh danh, GS Trần Văn Khê tiếp tục cùng tỉnh Thừa Thiên - Huế biên soạn Kế hoạch Hành động Quốc gia bảo tồn và phát huy giá trị Nhã nhạc đề nghị UNESCO tài trợ. Dự án trên được UNESCO chấp thuận tài trợ với tổng kinh phí 154.900USD, thực hiện trong giai đoạn 2005-2009. GS Trần Văn Khê tham gia dự án với tư cách là cố vấn danh dự và trực tiếp thực hiện các bài giảng, giới thiệu Nhã nhạc trong các hoạt động của dự án. GS còn tặng các tư liệu quý liên quan đến Nhã nhạc do chính mình sưu tầm để phục vụ cho công tác nghiên cứu và trưng bày giới thiệu quảng bá loại hình di sản này.

Trong khuôn khổ các hoạt động quảng bá về Nhã nhạc, GS Trần Văn Khê đã cùng đoàn nghệ sĩ của Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế đi lưu diễn ở Pháp, Ý và Nhật Bản. Các chương trình biểu diễn, với phần giới thiệu do đích thân GS Trần Văn Khê trình bày gây được sự quan tâm sâu rộng và tạo tiếng vang lớn đối với công chúng yêu âm nhạc ở các nước này. Giới thiệu, diễn giải về âm nhạc truyền thống Việt Nam, có thể có nhiều người giới thiệu rất hay và minh họa rất hấp dẫn, nhưng để công chúng hiểu một cách dễ dàng nhất về âm nhạc truyền thống và Nhã nhạc, tạo sự phấn khích, đam mê tìm hiểu thì chỉ duy nhất có GS Trần Văn Khê.

Tri ân những đóng góp của GS Trần Văn Khê với âm nhạc truyền thống Việt Nam nói chung, âm nhạc truyền thống Cung đình Huế nói riêng, tỉnh Thừa Thiên - Huế tổ chức đoàn công tác do đồng chí Lê Trường Lưu, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh này dẫn đầu vào TPHCM viếng GS Trần Văn Khê và chia buồn cùng gia đình. Chiều 26-6, Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế đã tổ chức lễ tưởng niệm GS Trần Văn Khê tại Nhà hát Duyệt Thị Đường (Đại nội Huế), đồng thời tham gia đóng góp kinh phí ban đầu cho quỹ giải thưởng Trần Văn Khê.

GS Trần Văn Khê từng chia sẻ, chúng ta đã tìm hiểu nhạc Cung đình qua lịch sử cũng như đánh giá nhạc Cung đình trong hiện tại. Nhưng trước hết cần dựng lại một cách trung thực các dàn Đại nhạc, Nhã nhạc như ngày xưa, từ trang phục nhạc công đến phong cách biểu diễn, để giữ gìn một tư liệu về lịch sử cho người ngày nay và mai sau. Thừa hưởng gia tài của ngàn xưa thì trước hết phải giữ gìn nguyên vẹn di sản văn hóa đó. Nếu có những cải biên đổi mới, cũng phải vô cùng thận trọng, vì nếu không hiểu thấu nhạc thời xưa mà đưa vào những yếu tố mới không phù hợp, có thể làm biến chất nhạc Cung đình. Nếu phỏng theo tinh thần của nhạc Cung đình mà tạo dàn nhạc đặt bản mới thì không thể sử dụng những tên truyền thống như Đại nhạc hay Nhã nhạc phải đặt tên mới để khỏi lầm lẫn nhạc Cung đình truyền thống với nhạc cải biên… Mong sao những nhà văn hóa hết sức thận trọng trong việc “cải biên, đổi mới” nhạc Cung đình Việt Nam.

Văn Thắng

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Phim

Âm nhạc

Xúc động đêm nhạc Phương Thanh và những người bạn tưởng nhớ ca sĩ Minh Thuận

Không chỉ nhắc lại những kỷ niệm với Minh Thuận, ca sĩ Phương Thanh và những người bạn NTK Công Trí, ca sĩ Cẩm Ly, nghệ sĩ Minh Nhí, ca sĩ Kỳ Phương, Lê Minh, Hữu Bình..  đêm 18-9 đã xúc động hát lại những ca khúc đã gắn bó với giọng ca Tình phai tài hoa bạc mệnh, nhân kỷ niệm 4 năm ngày anh rời xa cõi tạm.

Sân khấu

Khởi công vở diễn Cây gậy thần - huyền thoại về tứ bất tử

Ngày 18-9, tại Hà Nội, Nhà hát Cải lương Việt Nam và Liên đoàn Xiếc Việt Nam chính thức khởi công vở diễn Cây gậy thần mở màn cho dự án Huyền sử Việt (dự án phản ánh những huyền thoại về tứ bất tử, 4 vị thánh trong đời sống tín ngưỡng Việt Nam, được xây dựng thành 4 kịch bản: Chử Ðồng Tử - Tiên Dung, Tản Viên Sơn Thánh, Phù Ðổng Thiên Vương và Công chúa Liễu Hạnh.

Sách và cuộc sống

Sáng tác

Rừng

Chiều nay
Tôi trở lại khu rừng của mình
Cây cối chim muông hè nhau đánh đuổi

Mỹ thuật

Triển lãm “Nảy mầm” của họa sĩ trẻ

Từ ngày 17-9 đến 17-10, triển lãm Nảy mầm lần 2 với chủ đề “Cộng sinh” diễn ra tại The Hummingbird Cafe, 5H Tôn Đức Thắng, phường Bến Nghé, quận 1, TPHCM sau nhiều lần tạm hoãn vì dịch.