Từ thập niên 1930, Việt Nam đã sử dụng thang máy trong các cao ốc công sở và bệnh viện, nhập khẩu từ Pháp và Mỹ. Theo đó, một ngành nghề mới đã được khai sinh.
Từ việc chế tạo phụ tùng thang máy cho đến các thang máy nhập khẩu, dần dần những chiếc thang máy “Made in Việt Nam” ra đời. Trong bối cảnh đó, chúng ta không thể không nhắc đến nhãn hiệu thang máy ra đời đầu tiên, đó là FAVI (viết tắt từ tên “tổ sư” Phạm Vinh).
Sau ngày miền Nam giải phóng, nền kinh tế nước ta còn nghèo nàn, do đó thang máy bị coi như đồ “xa xí phẩm”. Các thiết bị thang máy bị đem bán “ve chai”, cơ sở sản xuất thang máy được quốc doanh và thay đổi công năng…
Về sau, các cao ốc mọc lên nhiều, tạo điều kiện thuận lợi cho ngành thang máy phát triển. Theo thời gian, phần điều khiển được hiện đại hóa, còn nguyên lý truyền động cơ khí vẫn không thay đổi: Động cơ điện thông qua hộp giảm tốc để nâng – hạ cabin thang máy, cụm dẫn động này được đặt trong một phòng riêng biệt gọi là phòng máy. Thông thường phòng máy bố trí ở phía trên của hố thang.
Gần đây, loại thang máy vừa không cần hộp giảm tốc vừa không phòng máy riêng biệt (thường gọi là thang máy không phòng máy) xuất hiện. Như vậy, thang máy không phòng máy có những ưu và khuyết điểm gì?
Những hiệu quả
Không dùng hộp giảm tốc (do vận tốc của động cơ điện nhỏ), do đó hiệu suất của máy kéo cao hơn, không tốn chi phí bảo dưỡng và dầu bôi trơn hộp giảm tốc. Không cần phòng máy riêng biệt (máy kéo treo trên dây dẫn hướng hoặc đặt trên đà bên trong hố thang), chi phí xây dựng hố thang giảm (khoảng 10% đối với thang 6 mức dừng và 5% đối với thang trên 10 mức dừng). Vì không cần phòng máy (cao 2 mét) nên chiều cao của tòa nhà sẽ giảm, phù hợp các công trình bị giới hạn chiều cao.
Còn nhiều băn khoăn
Đầu tiên, chúng tôi muốn đề cập đến giải pháp cứu hộ hành khách khi thang máy gặp sự cố. Không thể quay thang bằng tay, khi bộ cứu hộ tự động cũng bị sự cố. Công việc đưa cabin về ngang bằng một tầng nào đó để đưa hành khách ra ngoài phụ thuộc vào mức tải hiện tại trong cabin. Nếu trong cabin trên hoặc dưới 50% tải, khi giải phóng thắng thang sẽ di chuyển. Không may, nếu lúc thang máy bị hỏng đang chở 50% tải định mức, khi giải phóng thắng thang sẽ không di chuyển.
Theo nhà cung cấp, khắc phục trường hợp này là phải có ít nhất hai người cứu hộ dùng chìa khóa chuyên dụng để mở cửa tầng và cho vào nóc cabin một vật nặng trên 40kg. Nếu như vậy thì lúc thang máy bị sự cố mà nóc cabin không ở gần cửa tầng nào thì làm sao cho tải nặng trên 40kg vào nóc cabin.
Trường hợp khẩn cấp làm sao có sẵn tải trọng trên 40kg, đặc biệt vào ban đêm. Hai điều kiện trên có thể đáp ứng, thì cũng chỉ dành cho nhân viên cứu hộ chuyên nghiệp. Nếu như thang máy chở bệnh nhân thì hậu quả sẽ khó lường. Trong khi cứu hộ, nếu sơ ý để thang máy tuột quá nhanh, làm cho thắng cơ tác động, phải mất nhiều thời gian để khôi phục bằng cách dùng Pa-lăng hay tời điện để kéo cabin lên giải phóng thắng cơ.
Thứ hai, không thể kiểm tra vận hành thực tế của bộ giới hạn tốc độ (Governor - một cơ phận an toàn vô cùng quan trọng). Theo điều 5.1.2.3 TCVN6395-1998, bộ giới hạn tốc độ phải tiến hành bảo dưỡng từ ngoài giếng thang. Tuy nhiên, thang máy không phòng máy không thỏa mãn điều kiện này.
Thứ ba, hành khách trong cabin sẽ khó chịu khi thang máy khởi động và dừng lại. Cuối hành trình mở và đóng của thắng có kèm theo tiếng động. Quá trình khởi động và dừng cabin ở các tầng càng cao thì tiếng động càng lớn.
Theo những phân tích như trên, liệu thang máy không phòng máy có được lắp đặt và sử dụng trong tương lai(?). Các TCVN về thang máy và thiết bị nâng nói chung có những sửa đổi gì để áp dụng cho loại thang máy này(?).
Thực tế, các TCVN hiện hành có nhiều điều mà thang máy không phòng máy chưa đáp ứng được, kể cả quy trình kiểm định kỹ thuật an toàn.
VĂN – TRANG – THẮNG
