Hoàn tất cuộc di dân lớn

3 tỉnh Sơn La, Điện Biên và Lai Châu vừa hoàn tất cuộc di dân lớn đã tiến hành suốt một thập kỷ qua: di dời và tái định cư (TĐC) hơn 20.000 hộ dân với gần 100.000 nhân khẩu để xây dựng công trình thủy điện Sơn La.

Lưu luyến rời quê

Đây là một cuộc di dân lớn chưa từng có. Khác với những lần dời chuyển chỗ ở trước đây theo tập quán du canh - du cư của bà con các dân tộc vùng cao để “kiếm mảnh đất tốt, cái nương rộng”, khi nào cần thì lại hồi hương; lần này một đi không trở lại, quê cũ sẽ trở thành động lực phát triển cho cả nước.

Trong căn nhà sàn rộng lớn, lợp tôn vững chãi ở quê mới Tân Quỳnh (Mai Sơn, Sơn La), anh Hà Văn Nghĩ vẫn dành một khoảng trống gầm sàn để treo cái chạc ba lấy từ cây mạy cu (một thứ cây rừng gỗ rất rắn chắc, có quả ăn ngọt lịm). Anh Nghĩ giải thích: “Tôi sinh ra và lớn lên ở đất Mường Chiên (Quỳnh Nhai, Sơn La), có sông Đà, có núi cao, có ruộng, nương, rừng rậm. Lấy vợ, sinh con cũng ở đất ấy. Nay phải rời quê, nghĩ đến ngày nơi mình sinh ra sẽ biến thành lòng hồ mênh mông nước mà buồn. Cái chạc ba này từ nhỏ tôi đã bám nó để đánh đu, trèo lên cây hái quả. Trước lúc về quê mới, tôi cắt nó mang theo, treo dưới gầm sàn cho đỡ nhớ quê hương”. 

Thấu hiểu nỗi mất mát lớn lao của người dân vùng giải tỏa, mới đây, Thủ tướng Chính phủ đã tuyên bố tăng gấp đôi số tiền đầu tư cho công cuộc di dân, TĐC này. Các địa phương có dân chuyển đến cũng hết lòng đón nhận, hỗ trợ TĐC. Tình người ở Sơn La, Điện Biên, Lai Châu có dịp thể hiện sinh động và ấm áp. Khi di dân, cán bộ bám dân làm dân vận, tư vấn chế độ chính sách và thậm chí làm luôn "cửu vạn" khi dân cần bốc xếp đồ đạc, tháo dỡ nhà cửa, dựng nhà mới…

Tại các địa phương đón người đến TĐC, người dân sở tại góp gạo, củi, rau, ngày công để người mới đến sớm an lòng, đoàn kết, chung tay xây dựng bản làng. Khi đặt chân lên quê mới tại tiểu khu 13 thị trấn Hát Lót, Mai Sơn (Sơn La), không ít người dân TĐC đã khóc vì xúc động trước sự ân cần đón tiếp của chính quyền và người dân sở tại. Rượu nồng, xôi nóng làm cho tình người quấn quýt, gắn bó hơn.

Hạ tầng đi trước một bước

Trong công tác di dân TĐC xây dựng thủy điện Sơn la, việc đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng được đi trước một bước - đó là nét mới so với cuộc di dân xây dựng thủy điện Hòa Bình hơn 20 năm trước. Thực hiện phương châm "nơi ở mới phải tốt hơn nơi ở cũ, có điều kiện phát triển đời sống hơn nơi ở cũ", Nhà nước đã chi cả ngàn tỷ đồng cho công tác xây dựng điện, đường, trường, trạm, nhà văn hóa, nước sinh hoạt... trước khi đón người dân TĐC chuyển đến. Hầu hết điểm TĐC hôm nay đã đảm bảo được các yếu tố quan trọng về cơ sở hạ tầng, giúp người dân sớm ổn định đời sống.

Chỉ vào cái máy xay xát ngô, thóc đặt dưới gầm sàn, anh Lêm Văn Thoan ở Chiềng Khoong, Sông Mã (Sơn La), kể: “Quê cũ chẳng có điện nên không thể sử dụng máy móc. Về đây có điện, lại có khoản dư từ tiền đền bù TĐC nên tôi sắm luôn máy xay xát này, vừa sơ chế ngô, thóc cho nhà mình, vừa giúp bà con dân bản. Có điện, việc học của con trẻ cũng thuận lợi hơn nhiều, nhất là những ngày hè nóng bức như thế này. Nhiều hộ TĐC đã mua tủ lạnh, ti vi”.

Chống cuốc nhìn vạt nương vốn là vườn cây ăn quả xen canh 1 vụ ngô/năm của mình vào thời điểm trước khi đón dân TĐC chuyển đến, bà Cút Thị Thường ở xã Huổi Một, tâm sự: “Phải sẻ chia lại cái nương này cũng tiếc thật, đất tốt, bằng phẳng lại có nhiều cây trái, nhưng bù lại, chúng tôi có cái đường nhựa để đi, có nguồn điện để sử dụng thoải mái. Vậy là sướng lắm rồi. Ít đất nhưng biết làm thì cũng chẳng đói đâu”.

Tuy nhiên, để chăm lo đời sống người dân TĐC, vẫn còn nhiều việc phải làm. Ở các vùng TĐC, vẫn chưa hẳn đã đảm bảo được mục tiêu "thuận lợi hơn, tốt hơn nơi ở cũ", có nơi người dân ta thán do thiếu nước sinh hoạt, điện chưa ổn định, hạ tầng xây dựng chưa hoàn thiện... Quan trọng nhất là vấn đề đất sản xuất để ổn định an ninh lương thực và an ninh tư tưởng cho nông dân TĐC. Đây là bài toán nan giải với các địa phương miền núi nghèo như Sơn La, Điện Biên, Lai Châu. Khó lo đủ đất sản xuất, việc làm cho cả trăm ngàn nhân khẩu trong khi vốn đất sản xuất vùng cao có hạn và khả năng tích lũy vốn của bà con trước khi thực hiện di dân hầu như chẳng có gì. Thêm vào đó, kinh nghiệm sản xuất và trình độ dân trí của người dân TĐC cũng hạn chế.

KIỀU THIỆN (ĐT-TC)