- Từ Lao Bảo đến Vườn lưu niệm Bác Hồ
Từ ngày 6 đến 15-4-2006, tôi đã cùng đội Pétanque Cung Văn hóa Lao Động TPHCM sang Lào dự giải Vientiane mở rộng 2006.
Vườn lưu niệm Bác Hồ tại tỉnh Nakhon Phanom (Thái Lan).
Qua cửa khẩu Lao Bảo và Deansavanh (Lào), xe bon bon trên đường nhựa vắng vẻ. Khoảng 100 cây số đầu tiên, những cánh rừng nằm dọc 2 bên đường, thưa thớt những ngôi nhà sàn bằng gỗ, lá, thấp thoáng một vài cô gái Lào mặc xà rông đang giã gạo.
Nắng Lào gay gắt. Trên ghi đông xe đạp của mấy cô cậu học sinh đều có gắn dù che nắng trông thật dễ mến. Tiến sâu vào đất Lào, các thị trấn gần nhau hơn và đều có tiệm tạp hóa, thức ăn, nước uống và cả sim card điện thoại di động.
Đội đến thị xã Takhek (tỉnh Kham Mouane) sau chặng đường hơn 300 cây số. Trong lúc các VĐV thi đấu giao hữu trước sân nhà Việt kiều Nguyễn Văn Nam, tôi đã trò chuyện cùng ông Phạm Văn Phê - Phó Chủ tịch Hội người Việt tại tỉnh này. Theo ông Phê, Kham Mouane có trên 500.000 dân, trong đó có trên 2.000 người Việt (phần lớn xuất thân từ Quảng Bình, Huế).
Cuộc sống người Việt khá ổn định, có người trở thành đại gia và vẫn gìn giữ phong tục tập quán của quê hương. Chẳng hạn như khi qua đời, người Việt được đưa vào nghĩa trang riêng chứ không thiêu rồi gởi vào chùa như người Lào và Thái. Hội người Việt tại đây cũng xây dựng trường học cho con em mình mang tên Thống Nhất từ cuối thập niên 70.
Trường hiện có 3 lớp Mẫu giáo và 12 lớp cấp 1. Trong số 13 giáo viên có một người Việt do Bộ Giáo dục - Đào tạo nước ta cử sang. Năm 2005, Ủy ban người Việt ở nước ngoài của Việt Nam đã hỗ trợ 17.000 USD để tu sửa trường. Dù các em theo chương trình Lào nhưng được học 1 tiết tiếng Việt/ngày. Khi các em lên lớp Sáu, một số gia đình đã mời thầy về nhà dạy nâng cao. Nhờ vậy, hiện nay Kham Mouane có 10 sinh viên đang học Đại học tại Hà Nội.
Sáng hôm sau (9-4), chúng tôi sang tỉnh Nakhon Phanom của Thái Lan để đến thăm khu vườn lưu niệm Bác Hồ nằm ở bản Mạy, huyện Mương, cách tỉnh lỵ Nakhon Phanom khoảng 3 cây số. Vườn vừa được phục chế hồi Tết Nhâm Ngọ (2002). Hai bên đường vào nhà có 2 cây dừa và 1 cây khế do tự tay Bác trồng.
Ngôi nhà vách gỗ, mái ngói, lát gạch tàu. Phòng khách rộng gần 30 mét vuông. Bàn thờ Bác và bộ bàn ghế Bác ngồi làm việc nằm bên phải. Bên trái là bộ ván và tủ trưng bày một số vật dụng hàng ngày của Bác như: nồi đồng, mâm thau, bàn ủi than… Bộ tách trà đặt trên bàn tiếp khách ở giữa phòng. Kho lúa xây dựng theo kiểu nhà sàn, vách gỗ, mái ngói nằm bên trái ngôi nhàchính. Bên dưới sàn nhà vẫn còn chiếc cối xay lúa, những cây chày giã gạo... Ngoài sân vườn, nhiều bông hoa đang nở rộ. Tất cả đều giản dị và gần gũi với thiên nhiên...
Vientiane và Tết Lào
Tiếp tục cuộc hành trình từ Takhek, chúng tôi đến thủ đô Vientiane (đường dài khoảng 350 cây số) vào tối 9-4.
Khải hoàn môn Patuxay trong ánh chiều tà.
Dân số Vientiane khoảng 600.000 người, trong đó có khoảng 20.000 người Việt. Ở khu vực nội thị, nhiều kiến trúc thời Pháp thuộc với nét đẹp cổ kính vẫn tồn tại. Chùa chiền khá nhiều. Dân Lào theo Phật giáo Tiểu thừa nên khoảng 6-7 giờ sáng, các nhà sư đi khất thực. Trên đại lộ chính Lane Xang (Triệu Voi) dẫn vào Phủ Chủ tịch có Khải hoàn môn Patuxay sừng sững, Ngân hàng Lào-Việt, chợ Sáng (Morning Market), chợ Tàu…
Ngân hàng Lào-Việt khai trương năm ngoái nhằm phục vụ cho mối hợp tác kinh tế giữa 2 nước đang ngày càng phát triển. Vào đây, bạn có thể đổi tiền Việt ra kíp Lào, bath Thái và ngược lại. Chợ Sáng với 3 nhà lồng mái nhọn bán đủ loại hàng hóa. Từ Khải hoàn môn, len qua vài con đường hẹp, chúng ta sẽ đến That Luong - di tích lịch sử biểu tượng của thủ đô.
Vientiane cũng có một số quán ăn Việt Nam, nhiều nhất nằm trên đường Noong bon, huyện Saysettha - nơi người Việt thường lui tới. Anh Nguyễn Văn Cường, 33 tuổi, quê ở Quảng Ngãi sang Lào từ 16 năm nay vừa mới khai trương làng nướng Sương Mù cho biết thêm: “Vientiane có 2 ngôi trường tiểu học có dạy tiếng Việt là Nguyễn Du 1, Nguyễn Du 2 và sắp xây dựng một trường trung học”.
Một người bạn Lào cho biết nguồn lợi lớn của đất nước này là khai thác gỗ, điện, mỏ vàng... Ba nhà máy thủy điện Nậm Ngườm (cách Vientiane 90 cây số), Nậm Thơn 1, Nậm Thơn 2 (ở 2 tỉnh Kham Mouane và Bolykhamxay) bán điện cho Thái Lan. Tuy nhiên, dân cư ít nên điện chưa đưa thẳng về Bolykhamxay, Champasak, Savannakhek, Kham Mouane mà các nơi này phải mua lại củaThái Lan.
Theo Phó Tổng biên tập thường trực báo Thể thao Lào Souksakhone Sipaseut, báo này có 12 trang khổ A 3, mỗi tuần phát hành 5 kỳ, mỗi kỳ chưa đến 5000 số, giá 3.000 kíp/tờ. Tuy nhiên cũng có một số mặt hàng và dịch vụ khá rẻ: ôtô 2 cầu (bán tải) Vigo của hãng Toyota mới toanh giá 23.000 USD, điện thoại di động quốc tế chỉ mất 2.000 kíp/phút...
Thời điểm chúng tôi đến, dân Lào đang rộn rịp đón Tết (Bunpimaylao) diễn ra từ ngày 14 đến 16-4 và có 2 tập tục quan trọng: buoc khen (buộc chỉ) và hốt nạm (tạt nước) - để chúc bạn bè, người thân khoẻ mạnh, may mắn, phát đạt... Khách đến nhà, chủ nhà sẽ trân trọng buộc vào 2 cổ tay khách 2 sợi chỉ màu trắng đã được mó phon (người chuyên làm phép chúc lành) làm phép.
Nếu đến lễ chùa, các Phật tử sẽ được tu sĩ buộc vào cổ tay chỉ màu vàng hoặc màu đỏ. Hốt nạm là lấy hoa thơm bỏ vào nước sạch (có thể pha thêm nước hoa) rồi dùng lọ nhỏ múc đổ vào lòng bàn tay khách sau khi đã xin phép hẳn hoi. Con cái phải quỳ rồi mới múc nước đổ vào lòng bàn tay ông bà, cha mẹ hoặc khách lớn tuổi để tỏ lòng thành kính. Nếu khách là bạn bè thì có thể giở cổ áo để dội nước vào lưng.
Tục lệ Lào không cho phép sờ vào đầu, dội nước vào đầu hoặc dùng vòi xịt nước. Tuy vậy, các bạn trẻ thường thích dùng xô hoặc vòi để hốt nạm... Người Lào không có tục lệ cúng tổ tiên như người Việt nhưng họ cũng mổ bò, mổ lợn, bày mâm cổ và đặt một cái tháp bằng lá chuối ở giữa bàn. Trên tháp có chỉ, nến. Mó phon được mời đến làm phép cho các sợi chỉ với mức thù lao vài chục ngàn kíp (1 kíp =1,6 đồng Việt Nam) và một ít quà bánh mang về. Tiệc xong, nam thanh nữ tú đổ ra đường nhảy múa, vui chơi và tất nhiên không thể thiếu hốt nạm...
Bài & ảnh: THIỆN TÂM
