Không sợ làn sóng nhập cư

Từ 1-7-2007, Luật Cư trú sẽ có hiệu lực thi hành. Lần đầu tiên trong lịch sử quản lý nhân khẩu nước ta, những thủ tục, điều kiện về đăng ký thường trú, tạm trú được quy định đơn giản, không còn là rào cản của người dân trong chuyện sở hữu nhà, học tập, làm việc tại các TP lớn nữa.

• Ghi nhận một quy định thông thoáng có “tính lịch sử”

Luật Cư trú vẫn giữ phương thức quản lý nhân khẩu bằng hộ khẩu nhưng thủ tục hết sức thông thoáng, không đưa ra quy định nào có tính gò bó, trái với xu thế phát triển, đổi mới, trái với quyền tự do cư trú của công dân đã được quy định trong Hiến pháp. Ngay việc nhập khẩu vào một TP lớn, việc chỉ quy định tạm trú liên tục 1 năm ở TP đó và có chỗ ở hợp pháp là đủ điều kiện nhập khẩu đã cho thấy quy định rất “dễ thở”.

Hiện Bộ Công an đang khẩn trương xây dựng dự thảo nghị định hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Cư trú (liên quan tới hộ khẩu). Dự thảo nghị định này, theo đánh giá của các chuyên gia, là rất “mở” so với những quy định hiện hành. Điều kiện để được đăng ký thường trú tại TP trực thuộc Trung ương là tạm trú liên tục tại một chỗ (hoặc nhiều chỗ khác nhau) tại TP từ 1 năm trở lên. Nơi cư trú của công dân là chỗ ở hợp pháp mà người đó thường xuyên sinh sống (cả thường trú và tạm trú).

Việc chứng minh chỗ ở hợp pháp cũng đơn giản hơn so với hiện nay rất nhiều. Ngoài những giấy tờ như hiện nay thì hợp đồng cho thuê, mượn, cho ở nhờ cũng được chấp thuận là giấy tờ chứng minh chỗ ở hợp pháp. Thậm chí, tàu, thuyền, phương tiện khác nhằm mục đích để ở và phục vụ sinh hoạt của gia đình, cá nhân cũng được coi là chỗ ở hợp pháp.

Việc chứng minh chỗ ở hợp pháp loại này cũng đơn giản, chỉ căn cứ vào giấy tờ chứng minh về đăng ký tàu, thuyền, phương tiện khác thuộc quyền sở hữu và địa chỉ bến gốc của phương tiện sử dụng để ở. Trường hợp không có giấy đăng ký thì cần có xác nhận của UBND cấp xã về việc có tàu, thuyền, phương tiện khác sử dụng để ở thuộc quyền sở hữu hoặc xác nhận việc mua bán, tặng, cho, đổi, thừa kế và địa chỉ bến gốc của phương tiện đó.

• Tồn tại hai luồng suy nghĩ trái ngược

Thứ nhất, nhiều địa phương lo ngại do quy định thoáng của Luật Cư trú nên rất có thể sau ngày 1-7-2007 sẽ có làn sóng người từ các tỉnh ồ ạt đổ xô về các thành phố lớn như Hà Nội, TPHCM.

Thứ hai, trước đây, có nhiều ý kiến đề nghị bãi bỏ hộ khẩu, vì cho rằng hộ khẩu đã ràng buộc quyền, lợi ích hợp pháp của công dân.

Thật ra không nên quá lo ngại về làn sóng người ồ ạt nhập cư về TP thuộc Trung ương: tình trạng này không phải bây giờ mới diễn ra mà đã diễn ra mười mấy năm nay rồi. Nếu chúng ta không đăng ký hộ khẩu cho những người đã đến cư trú tại thành phố lớn thì họ vẫn cứ tạm trú và sinh sống, làm việc. Như vậy sẽ gây khó khăn trong công tác quản lý. Việc mở rộng cho nhập khẩu vào TP lớn cũng giống như việc bãi bỏ quy định cấm đăng ký xe máy trước đây, đã từng có sự lo ngại làn sóng đăng ký xe máy ồ ạt nhưng trên thực tế vẫn diễn ra bình thường.

Còn việc vẫn duy trì quản lý cư trú bằng hộ khẩu có hạn chế quyền, lợi ích hợp pháp của công dân hay không phải xem tình hình diễn ra trên thực tế. Tuy nhiên, các tín hiệu cho thấy: Nghị định và Thông tư hướng dẫn thi hành Luật Cư trú do Bộ Công an đang xây dựng đã định hướng, các bộ, ngành và UBND các cấp phải rà soát lại các văn bản quy phạm pháp luật, văn bản khác thuộc phạm vi, lĩnh vực quản lý Nhà nước của mình có liên quan đến quy định về hộ khẩu làm hạn chế quyền, lợi ích hợp pháp của công dân để tự mình hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền sửa đổi hoặc bãi bỏ.

Các cơ quan, khi ban hành các văn bản khác thuộc thẩm quyền có liên quan đến  quy định về hộ khẩu phải bảo đảm không làm hạn chế quyền, lợi ích hợp pháp của công dân. Riêng Bộ Công an, khi phát hiện các văn bản loại này, cần đình chỉ, bãi bỏ theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cấp có thẩm quyền đình chỉ, bãi bỏ.

Ngoài ra một tín hiệu cho thấy Bộ Công an có những biện pháp thiết thực để không gây phiền hà đối với người dân khi đến cơ quan đăng ký. Bộ trưởng Bộ Công an đã chỉ thị: mọi cán bộ, chiến sĩ CAND, nhất là cán bộ ở các đơn vị làm công tác đăng ký, quản lý cư trú phải chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức và hành động.

Củng cố, kiện toàn bộ máy, lựa chọn bố trí cán bộ có năng lực, trình độ chuyên môn, phẩm chất đạo đức tốt làm công tác đăng ký, quản lý cư trú, đặc biệt là cán bộ trực tiếp nhận, giải quyết hồ sơ đăng ký cư trú của công dân, chấn chỉnh thái độ, tác phong, lời nói, cử chỉ của những cán bộ làm công tác này. Công khai, minh bạch thủ tục giải quyết đăng ký cư trú. Cải tiến phương pháp, lề lối làm việc, giải quyết kịp thời kiến nghị, khiếu nại tố cáo của công dân. Kiên quyết điều chuyển những cán bộ thiếu năng lực sang làm công tác khác, xử lý nghiêm những cán bộ có thái độ, lời nói, cử chỉ thiếu nghiêm túc, sách nhiễu, gây phiền hà cho nhân dân.

• Suy nghĩ về những giải pháp trong tương lai

Thật ra đây cũng mới chỉ là những biện pháp có tính chất hành chính, việc có làm hạn chế quyền lợi hợp pháp của công dân về cư trú còn phụ thuộc rất nhiều vào cơ chế phương tiện quản lý khoa học, tiên tiến...

Nếu xem việc dịch chuyển dòng dân cư, lực lượng lao động đổ về thành phố lớn là một quy luật tất yếu của thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa của mỗi quốc gia thì dùng các biện pháp hành chính chỉ cản trở chút ít chứ hoàn toàn không thể ngăn cản người dân dồn về các đô thị lớn. Mặt khác, muốn giải quyết những vấn đề của đô thị, hay còn gọi là vấn nạn (thiếu nhà ở, thiếu dịch vụ y tế, cơ sở học tập bị quá tải, hạ tầng kỹ thuật không đáp ứng kịp trước sự bùng nổ dân cư...) thì chỉ có một con đường duy nhất là phát triển nông thôn, giảm sự chênh lệch mọi mặt giữa các vùng miền, thực thi chính sách “ ly nông bất ly hương” bằng cách phát triển ngành nghề, chuyển dịch cơ cấu trong nông nghiệp, công nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn... Chỉ có bằng quy luật mới hóa giải được quy luật!

Nếu mở rộng, thủ tục hết sức thông thoáng cho việc cư trú của công dân thì không có lý do gì kéo dài quản lý cư trú bằng hộ khẩu. Đã đến lúc suy nghĩ dần về biện pháp quản lý cư trú của công dân bằng thẻ từ cá nhân ghi đầy đủ thông tin cần thiết quản lý bằng hệ thống điện tử nối mạng toàn quốc. Suy cho cùng hộ khẩu và thẻ từ cá nhân là 2 phương thức quản lý cư trú, có điều một cái là thủ công, một cái là tự động hóa, khoa học.

DIỆP VĂN SƠN