Chưa bao giờ không gian…văn hóa hoa hậu lại nhiều màu sắc và sôi động như lúc này. Một số cuộc thi hoa hậu chính thống mang lại hiệu quả tốt, nhưng bên cạnh đó cũng diễn ra không hiếm các cuộc tuyển chọn người đẹp lộ rõ hiện tượng thương mại. Một số người đẹp “chạy sô” đi thi hoa hậu giống như các giọng ca tất tả đi thi hát trên truyền hình - phát thanh.
Thương mại hóa hoa hậu?
Cuộc thi Hoa hậu áo dài 2006, một cuộc thi có nhiều vấn đề từ khâu tổ chức đến hậu trao giải.
Một đạo diễn ở Sở VHTT TPHCM cho rằng trong tình hình hiện nay, nói “lạm phát” hoa hậu còn hơi nhẹ, phải nói là “sốt” các sô tổ chức thi hoa hậu. Có thời điểm chuyện thi người đẹp quá nhiều giống như bán lúa non, vì người đẹp đâu nhiều vậy.
Giải quốc gia chỉ nên có từ 1 đến 2 cuộc thi và 2 năm 1 lần. Đâu phải ngành nào cũng có thực lực, kinh nghiệm và khả năng tổ chức thi hoa hậu. Thí dụ hoa hậu du lịch, thể thao, hoa hậu một số ngành nghề tiêu biểu còn hợp lý, nhưng không thể riêng lẻ cho từng ngành.
Giải cấp tỉnh chuẩn bị cho giải quốc gia cũng nên 2 năm/lần. Các nhà tài trợ thích bỏ tiền ra tuyển người đẹp vì có hiệu quả cao trong quảng bá sản phẩm… Hoa hậu đoạt giải, rồi hoa hậu làm đại sứ thiện chí, làm từ thiện, làm quảng cáo cho nhãn hàng - sản phẩm, làm người mẫu, đến hoa hậu đi du học, hoa hậu lấy chồng… đều được một số phương tiện thông tin, nhất là trên Internet, lan truyền rất nhanh. Âu đó là những việc bình thường trong môi trường văn hóa theo xu thế phát triển và hội nhập.
Nhạc sĩ Vũ Quốc Việt nêu ý tưởng rằng tất cả mọi việc cũng “bình thường thôi”. Nhưng nhìn từ một góc độ khác cần báo động do có dấu hiệu một số công ty có thể lạm dụng tổ chức thi hoa hậu để ngầm kinh doanh theo hướng “thương mại hóa hoa hậu”. Điều này xảy ra khi người ta tổ chức thi hoa hậu không đúng mục đích và tiêu chí đề ra mà nặng về tính toán lời lỗ kinh tế, chăm bẵm vào chuyện tài trợ và quảng cáo cho thương hiệu hoặc nhãn hàng.
Thí dụ trước đây Công ty Tâm D. có trụ sở trên đường Cao Thắng Q3 phối hợp với Công ty Hội chợ triển lãm CT tổ chức thi “Hoa hậu áo dài” tại nhà thi đấu Phan Đình Phùng. Cuộc thi diễn ra tẻ nhạt, vô duyên đến mức sau đó nghe nói nhà tài trợ cắt bớt kinh phí và tất nhiên kéo theo nhà tổ chức “cò kè bớt một thêm hai” cát-xê của ca sĩ, tiền thưởng thí sinh.
Sở VHTT đã khiển trách nhà tổ chức về chất lượng nghệ thuật và nhắc nhở các việc làm khác không phù hợp. Lý do vì đơn vị tổ chức yếu về năng lực, chưa đủ tầm, thiếu kinh nghiệm, ít uy tín và đặc biệt là không định hướng rõ ràng trong hoạt động.
Riêng Công ty Hồng Thiên Định tổ chức chương trình ca nhạc - thời trang với “Hoa hậu voi” tại sân QK7 thì bể sô hoàn toàn. Cuộc chạy đua kinh doanh kiểu ăn theo hoa hậu của Công ty Hồng Thiên Định đã thất bại 100%. Hiện Công ty Ánh M. xin tổ chức cuộc thi hoa hậu biển miền duyên hải, dự định làm tại Vũng Tàu nhưng nay lại xin tổ chức chung kết tại TPHCM. Vì xét cho cùng, những cuộc thi hoa hậu nhỏ hoặc không có tính bền vững chỉ có tổ chức tại TPHCM là dễ xin tài trợ nhất do hiệu quả quảng cáo tốt nhất.
Công ty Á Ch. xin tổ chức thi hoa hậu du lịch cũng đang gặp khó khăn về tìm nguồn tài trợ nên có thể lại xin lùi ngày tổ chức. Tin cho biết một cuộc thi mang tên “Hoa hậu phu nhân” vừa bắt đầu phát văn bản xin phép thành phố. Các cuộc thi siêu mẫu, thi người đẹp sản phẩm, người đẹp thương hiệu… cũng đang rục rịch.
Quy chế thi hoa hậu có phù hợp trong tình hình mới?
Quy chế tổ chức thi hoa hậu (ban hành kèm QĐ số 37/2006/QĐ-BVHTT ngày 24-3-2006 của Bộ trưởng Bộ VHTT trước đây) đã nhấn mạnh ý nghĩa và mục đích của hoạt động này tại khoản 1 - Điều 2: “Tổ chức thi hoa hậu là hoạt động văn hóa nhằm tuyển chọn nữ công dân có đạo đức tốt, có hiểu biết về văn hóa, xã hội, có hình thể cân đối và có khuôn mặt đẹp tiêu biểu cho phụ nữ Việt Nam”.
Chương trình ca nhạc - thời trang với “Hoa hậu voi” tại sân QK7 đã thất bại. Trong ảnh là cuộc thi “Hoa hậu voi” ở Thái Lan.
Hiện nay do tình hình kinh tế - văn hóa - xã hội phát triển nhanh, kéo theo các hoạt động khác, như thi hoa hậu, cũng diễn ra khá dày đặc và không phải tất cả cuộc thi đều tuân thủ đúng quy chế hiện hành.
Chúng ta có hoa hậu toàn quốc; hoa hậu khu vực, vùng, miền; hoa hậu bộ, ngành, đoàn thể trung ương; hoa hậu cấp tỉnh. Cuộc thi Hoa hậu toàn quốc từ nhiều năm qua vẫn do Báo Tiền Phong tổ chức. Có một năm Công ty Quảng cáo Đất Việt được phép của Bộ VHTT và UBND TPHCM đứng ra tổ chức tại Nhà thi đấu Phan Đình Phùng 1 lần nhưng sau đó thấy phức tạp và khó lấy tài trợ nên ngưng đến nay.
Sắp tới, tháng 12-2007 diễn ra cuộc thi “Hoa hậu các dân tộc Việt Nam” tại Festival hoa Đà Lạt do UBND tỉnh Lâm Đồng và Công ty Ciat tổ chức. Trên thực tế, đây cũng là một cuộc thi hoa hậu toàn quốc vì đối tượng là phụ nữ của tất cả các dân tộc trong đại gia đình Việt Nam.
Ngoài ra, Sở VHTT đã đệ trình UBND TPHCM xem xét việc Công ty Cát Tiên Sa xin tổ chức cuộc thi “Hoa hậu Hoàn vũ Việt Nam” tại TPHCM. UBND TP đã chấp thuận nhưng Sở VHTT vẫn chưa hay biết. Như vậy, sắp tới có thể cấp toàn quốc có tới 3 cuộc thi hoa hậu (Hoa hậu Việt Nam, Hoa hậu các dân tộc Việt Nam, Hoa hậu Hoàn vũ Việt Nam), ngoài ra sắp diễn ra cuộc thi Hoa hậu ngành kim hoàn - trang sức toàn quốc; Hoa hậu Tây Đô (mở rộng ra ngoài khu vực đồng bằng sông Cửu Long), Hoa hậu toàn quốc trên mạng (đang dự kiến)…
Về thi hoa hậu quốc tế tại Việt Nam sẽ có Hoa hậu Hoàn vũ (tháng 5-2008 tại Nha Trang), Hoa hậu Trái đất (bán kết ngày 1-11-2007 tại Vinpearl - Nha Trang). Như vậy, cứ thêm một chút ý nghĩa khác lại có thể đề ra một cuộc thi hoa hậu, dù theo quy chế thì “cơ quan có thẩm quyền cho phép tổ chức các cuộc thi hoa hậu một năm không quá một lần” (khoản 2, Điều 2).
Tuy nhiên do quy chế lại chưa nói rõ một lần ở cùng cấp, hay một lần cho một tên gọi riêng. Thí dụ cùng cấp tỉnh, cấp vùng, hay cấp toàn quốc chỉ được tổ chức một năm một cuộc thi hoa hậu chung dưới bất cứ tên gọi gì, hay mỗi tên gọi một lần/năm? Nếu vậy, có hoa hậu áo dài, cũng có thể có hoa hậu áo bà ba, hoa hậu trang phục dạ hội, hoa hậu nón lá… rồi hoa hậu biển, hoa hậu đình - đền. Ở đây không đề cập đến hoạt động bình chọn người đẹp trong các cuộc liên hoan, lễ hội…
Cần khẳng định rằng một số cuộc thi hoa hậu đã có tác dụng tốt, góp phần tích cực thúc đẩy văn hóa, kinh tế phát triển, quảng bá du lịch. Tuy nhiên, nếu không có điều chỉnh và củng cố kịp thời các cuộc thi hoa hậu cho phù hợp tất sẽ dẫn đến chuyện lạm phát hoa hậu, “thương mại hóa hoa hậu” trong tương lai không xa.
THÁI CHƯƠNG
