Làng Thượng Lâm (xã Cam Thành, huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị) nằm ở km 28 quốc lộ 9. Cả làng có 240 hộ thì đã có đến 200 hộ kiếm sống bằng nghề khai thác, bốc vác đá thuê. Nhiều người gọi làng này là làng đội đá kiếm cơm. Để kiếm được mỗi ngày vài chục ngàn đồng, không ít người dân của làng Thượng Lâm phải lìa xa cuộc sống hoặc bị tai nạn mang thương tật suốt đời.
Suốt đời làm thuê
Phía dưới thấp bốc đá, trên cao vẫn vô tư bẫy đá cho lăn tự do
Ầm ầm ầm, làng Thượng Lâm lại rung lên vì tiếng nổ mìn đánh đá mỗi ngày ở 4 mỏ đá xung quanh.Tôi giật mình, ngồi co người lại khi nghe tiếng mìn nổ quá gần. Một phụ nữ bán quán bên đường nói con của chị hồi mới sinh nhiều hôm đang ngủ trong nôi bỗng khóc thét lên vì chưa quen tiếng nổ chát tai như vậy.
Bước ra mỏ đá, chị Phan Thị Lợi, 45 tuổi, dừng tay giữa buổi làm việc, than: “Đi bốc vác đá thuê mỗi ngày kiếm được 30.000đ. Tối về đến nhà, cả người ê ẩm vì làm công việc quá sức mình.Nhưng không bốc đá thuê thì biết làm gì mà sống?”. Cách nay một năm, chồng chị Lợi qua đời đột ngột vì một tai nạn. Hai con của chị chăm ngoan nhưng một cháu bệnh tim nặng.Tiền làm đá mỗi ngày không đủ mua thuốc cho con. Tết vừa qua gia đình chị không có tết. Với nhà nghèo như chị, tết là một cực hình. Chị kể có người bán hàng ngoài chợ thương tình bán nợ cho hai cháu bộ quần áo mới. Với con chị thế là tết. Còn với chị, mỗi ngày nghỉ Tết chị bị mất đi 30.000đ. Chưa kể những ngày chị ốm thì coi như mấy mẹ con chẳng có cái để ăn.
Chỉ tay về những người đang bốc vác đá, ông Nguyễn Phương Vũ - Phó Bí thư chi bộ kiêm phó trưởng làng Thượng Lâm nói: “Đa số người dân làng Thượng Lâm đi làm thuê ở các mỏ đá chẳng ai có bảo hiểm, hợp đồng lao động. Ai kêu gì làm đó, đụng đâu làm đó, chẳng cần bảo hiểm cũng làm. Miễn sao hết ngày có tiền mang về mua gạo cơm cho gia đình, vợ con có cái ăn”.
Cắt nghĩa cho cái sự liều của người dân, ông Vũ cho biết do điều kiện sống của bà con quá khó khăn. Cả làng có 240 hộ nhưng không có ruộng, nương rẫy, đất nông nghiệp cũng không có. Toàn bộ chỉ có 7ha đất chia đều ra cho bà con làm nhà ở. Ông Vũ băn khoăn: “Các công ty dần dần cơ giới hóa máy móc, không còn bốc vác thủ công như hiện tại thì người dân miền núi này không biết làm gì mà ăn. Không sống nổi với nghề đá, nhiều người dân trong làng đã dời nhà đi chỗ khác”.
Sống nhờ đá, chết cũng vì đá!
Ông Nguyễn Hòa Thuận với vết thương trên trán do một tai nạn ở mỏ đá
Cả làng Thượng Lâm đã có đến hàng chục người bị thương và chết vì khai thác đá. Tôi đến nhà nạn nhân Nguyễn Hòa Thuận.
Mới ngoài 50 nhưng trông ông Thuận già hơn tuổi rất nhiều. Suốt cuộc đời sống với nghề đá, cho đến khi tai nạn xảy ra, ông Thuận cũng không xây nổi ngôi nhà cấp bốn. Ông kể cách đây mấy năm, ông làm thuê bốc vác đá cho Công ty TNHH Minh Hưng, bị một hòn đá bằng ấm trà từ trên mỏ rơi xuống trúng ngay trán, ông đổ người xuống không biết gì nữa. Gia đình phải đưa ông vào bệnh viện cấp cứu mấy tháng liền mới sống lại được. Bây giờ thi thoảng những hôm trở trời, ông ôm đầu kêu đau và lên cơn co giật thảm thương.
Tai nạn xảy ra, phía Công ty TNHH Minh Hưng thăm ông 500.000đ rồi phủi tay.Vợ con ông phải vay đến 22 triệu đồng lo tiền thuốc thang cho chồng, đến nay vẫn chưa trả xong nợ. Bà Mai Thị Ngoạt, vợ ông Thuận mỗi ngày phải đi bốc đá thuê kiếm tiền nuôi chồng thương tật và 2 con.Tôi hỏi không sợ chết hay sao mà cứ tiếp tục nghề nguy hiểm này? Bà Ngoạt thở dài và hỏi lại tôi: “Không bốc vác đá thuê thì làm việc gì để kiếm ra tiền nuôi sống gia đình?”. Nói rồi bà Ngoạt chỉ tay về phía trước :“Nhà ở ngay cạnh gia đình tôi cũng có người vừa bị tai nạn ở mỏ đá”.
Hôm đó anh Thái Tăng Trung, 35 tuổi, lái chiếc ô tô Ka - mát đến mỏ đợi bốc đá lên xe. Nhìn lên đỉnh, anh thấy một tảng đá to do mưa lâu ngày nên bị sụt lở, đang từ từ rơi xuống. Sợ đá đè hỏng xe, anh lao vào nổ máy cho xe chạy nhưng tảng đá đã đè lên rồi làm xe lật sang một bên, anh Trung bị gãy xương vai và sứt tai.
Rời khỏi làng đội đá kiếm cơm, chúng tôi càng thêm nặng lòng khi chứng kiến cháu Trần Phương Thảo, 11 tuổi, côi cút chuẩn bị bó nhang đi thắp hương cho bố. Cách đây hai năm, anh Trần Duy Minh, bố của cháu qua đời vì tai nạn lao động trong lúc làm việc tại mỏ đá ở lèn 1. Bên vệ đường km 28, hai nông dân vừa rời khỏi mỏ đá đưa tay quệt vội vào quần rồi bưng gô cơm ra ăn. Họ tranh thủ nghỉ một tí để bắt đầu vào làm ca chiều, từ 12g45. Tôi gạn hỏi tên mấy lần, người phụ nữ không chịu nói và không dám kể hết sự gian khổ của đời vác đá kiếm cơm, vì sợ chủ mỏ đá đuổi việc. |
Tai nạn từ các mỏ đá ập đến với người dân làng Thượng Lâm đủ tình huống nên không biết đâu mà tránh.
Ông Lê Xuân Thành, 51 tuổi - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Tô Vĩnh Diện (ở thôn Thượng Lâm, xã cam Thành, huyện Cam Lộ) - chỉ vào đầu của mình kể: “Hôm ấy tôi đi làm về, đến đoạn Công ty cổ phần Xây dựng Giao thông Quảng Trị báo hiệu mọi người đi trên Quốc lộ 9 phải dừng lại vì đang đánh đá, dù tôi đã đứng lùi thêm 10m so với điểm an toàn nhưng vẫn bị viên đá to bằng nắm tay bay trúng ngay chiếc nón cối rồi đập vào phần bụng. Tôi ngã xuống, không biết gì nữa”. Gia đình phải đưa ông Thành cấp cứu, phẫu thuật hai lần ở Bệnh viện Quảng Trị.
Chỉ tay vào vết sẹo trên bụng, ông Thành vẫn chưa hết lo âu: “Sống gần mỏ đá, người dân ở làng này chẳng ai lường trước được điều gì sẽ xảy ra với mạng sống của họ!”.
Lam Khanh
