Lao động nước ngoài trên địa bàn TPHCM: 30% đang làm việc… chui

Giám đốc Sở LĐTB-XH TPHCM Lê Thành Tâm cho biết: “Mức phạt hành chính đối với các doanh nghiệp (DN) hay lao động nước ngoài (LĐNN) không hợp tác và không tự nguyện khai báo không cao, không đủ sức răn đe. Vì vậy qua 200 cuộc kiểm tra ở các DN, chúng tôi phát hiện có đến 30% LĐNN đang làm việc “chui””.

Không khai báo, đành thua!

Theo báo cáo chưa đầy đủ của các DN, các tổ chức có LĐNN đang làm việc, hiện TPHCM đang có 10.305 LĐNN. Chỉ riêng 3.063 văn phòng đại diện của các công ty nước ngoài đặt tại TPHCM thì đã có tương đương chừng ấy LĐNN làm việc. Tuy nhiên, con số đăng ký với cơ quan chức năng thì chưa nhiều (chỉ 111 LĐNN đăng ký).

Năm 2008, trong 11 quốc gia - vùng lãnh thổ có lao động đến Việt Nam thì chiếm số đông vẫn là các chuyên gia Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan (Trung Quốc). Tuy nhiên, không phải ai cũng được đăng ký lao động. Ở Công ty TNHH P.Y (Bình Tân), Công ty TNHH Giày da H.P (Gò Vấp), chỉ chưa đến 50% số LĐNN là có đăng ký.

Các công ty này tuy được nhiều người biết tiếng “đã giải quyết việc làm cho hàng chục ngàn lao động” nhưng cũng “có tiếng” trong việc “né” trình báo mặc dù có đến hàng trăm LĐNN. Các LĐNN gốc châu Á đến Việt Nam thường làm việc trong các DN ngành dệt may, da giày, in… nên có mức thu nhập trung bình 300-1.500 USD, không thể gọi là cao. Và việc không khai báo với cơ quan chức năng cũng là… biện pháp “né” thuế để tăng thu nhập của họ!

LĐNN “nhảy cóc”

Nhiều năm nay, không ít trung tâm, trường ngoại ngữ, trường dân lập đã mời các vị “Tây ba lô” vào… giảng dạy môn tiếng Anh cho học sinh, sinh viên. Và khi có “thầy” mới “xịn” hơn, giá rẻ hơn thì các trường vẫn sẵn sàng “chia tay” với các “thầy”. Chính vì vậy nhiều LĐNN là “Tây ba lô” cũng phải “nhảy cóc” thường xuyên để kiếm sống. Đây chính là lực lượng rất khó quản lý bởi các quy định mới chưa ấn định thời gian làm việc bao lâu mà không trình báo thì LĐNN mới bị xử phạt! Một con số minh chứng rằng LĐNN có nguồn gốc… ba lô đang hiện diện rất nhiều ở TPHCM nhưng cơ quan chức năng không thể quản lý được là: Trong số 10.305 LĐNN, chỉ có 89 tiến sĩ, thạc sĩ, 882 kỹ sư, cử nhân và 625 nghệ nhân. Số còn lại hầu như… thiếu trình độ!

Hai năm trở lại đây, nhiều LĐNN gốc châu Phi đã nhập cảnh vào Việt Nam và làm việc cho các đội bóng đá. Sau khi bị sa thải vì phong độ… còn kém hơn cả cầu thủ Việt, các LĐNN này ra đường tìm việc làm phổ thông rồi khi quá khó khăn, một số trở thành tội phạm. Một số nhà thầu nước ngoài ở các dự án xây dựng cầu đường, cải thiện môi trường nước cũng sử dụng rất nhiều LĐNN. Và với tính chất “nhảy cóc” nhiều công trình, hầu như các LĐNN đều không được đăng ký.

Biện pháp nào khả thi?

Ông Lê Thành Tâm đề nghị: Với các DN và LĐNN vào Việt Nam làm việc, điều trước tiên là cần thông tin tuyên truyền cho họ hiểu quy định pháp luật về quản lý LĐNN; tăng cường kiểm tra và quy định mức xử phạt nặng về tài chính để đủ sức răn đe nhằm hạn chế tình trạng lao động “chui”; trục xuất ra khỏi Việt Nam nếu như có hành vi vi phạm pháp luật…

Thế nhưng, căn cơ nhất vẫn là quản lý đầu vào đối với LĐNN. Theo đó, các nhà thầu trúng thầu tại Việt Nam phải được sự giám sát và kiểm tra về lao động của ngành LĐTB-XH; các ngành, cơ quan chức năng khác như thương mại, kế hoạch-đầu tư, xây dựng… cũng hợp sức cùng ngành LĐTB-XH quản lý chặt chẽ LĐNN ngay từ ban đầu khi cấp phép cho các dự án. Và lực lượng công an vẫn là “chủ công” trong việc xem xét mục đích vào Việt Nam của người nước ngoài để từ đó “thông tin nối mạng” với ngành LĐTB-XH.

Minh Anh