Theo quy định: Kể từ ngày 1-1-2007, đất phải có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hợp pháp (giấy đỏ hoặc giấy hồng) mới được giao dịch. Hàng loạt giao dịch nhà đất có “giấy trắng” (chưa đổi sang giấy đỏ, giấy hồng) bị ngưng trệ khi vướng ngay thủ tục đầu tiên là đi công chứng. Tuy nhiên, ở Phòng Công chứng số 2 (PCC số 2, trực thuộc Sở Tư pháp TPHCM), lãnh đạo phòng và các công chứng viên (CCV) đã có sự linh hoạt trong vận dụng các điều luật để tạo thuận lợi tối đa cho người dân.
- Nhà đất “giấy trắng” vẫn công chứng được
Công chứng viên PCC số 2 làm thủ tục lăn tay cho khách hàng. Ảnh: M.Hg.
Bà Trương Thị T., ở số nhà 14J Lý Chiêu Hoàng, phường 10, quận 6 có nhu cầu cho con gái thừa kế căn nhà trên, vào thời điểm sau ngày 1-1-2007. Căn nhà không có tranh chấp, đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế, có giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở và quyền sử dụng đất ở từ năm 1991, nhưng nay chưa đổi sang giấy đỏ. Nếu cứ “căng” theo quy định, trường hợp của bà không được công chứng. Thế nhưng, bà đã được công chứng tại PCC số 2.
Giải thích việc làm có vẻ “xé rào”, trái luật này, anh Hoàng Mạnh Thắng, Phó PCC số 2 cho biết: “Điều 184 Nghị định 181 quy định tất cả các giao dịch về nhà đất chỉ thực hiện được khi có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Tuy nhiên, Điều 152 Luật Nhà ở lại có ghi: “Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở và quyền sử dụng đất ở đã được cấp trong các thời kỳ trước đây, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ở đã được cấp theo quy định của pháp luật về đất đai mà trong nội dung đã ghi nhận về nhà được xây dựng trên đất ở đó thì nay vẫn còn nguyên giá trị pháp lý và không phải đổi lại theo quy định về giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở...”. Như vậy, CCV có thể vận dụng Điều 152 để công chứng riêng phần nhà, không đả động gì đến phần đất. Dĩ nhiên, nhà phải xây trên đất. Ai cũng biết điều này và hiểu ngầm như thế. Thêm nữa, bà T. sinh năm 1922, tuổi cao sức yếu, không biết có chờ được đến khi đổi xong sổ đỏ với biết bao thủ tục nhiêu khê.
Về vấn đề này, Thứ trưởng Bộ Tài nguyên-Môi trường Đặng Hùng Võ đã trả lời phỏng vấn trên báo Việt Nam Net ngày 26-12-2006: “Người có nhu cầu giao dịch chưa có “sổ đỏ” thì vẫn được làm và những trường hợp này phải được ưu tiên cấp sổ đỏ để họ thực hiện các giao dịch. Thực ra, luật quy định: chỉ cần mang giấy tờ cũ ra sẽ đổi được “sổ đỏ”. Bây giờ, chỉ cần làm đúng điều ấy và cần đưa ra một trình tự thật đơn giản”. Trong khi đó, nhiều người dân chuẩn bị hồ sơ xin cấp giấy mới thì lại bị UBND quận, huyện từ chối với lý do chờ TP ban hành quy trình cấp giấy hồng mới.
Tại TPHCM, số lượng nhà đất “nằm” trong ngân hàng để vay vốn làm ăn rất lớn. Hàng ngày, tại mỗi PCC có hàng chục, thậm chí hàng trăm trường hợp cần công chứng nhà, đất đã thế chấp để làm thủ tục đáo hạn vay nợ ngân hàng, nếu PCC kiên quyết không chấp nhận do sợ vướng Luật Đất đai và yêu cầu chủ sở hữu phải đổi giấy đỏ thì phía ngân hàng chỉ còn nước… kêu trời vì đã giao đủ tiền, giờ tài sản thế chấp lại không được ghi nhận thuộc sở hữu của bên thế chấp. Với những trường hợp này, PCC số 2 “chữa cháy” bằng cách tập huấn cho nhân viên pháp lý chứng từ của ngân hàng: nếu ngân hàng đồng ý và ghi rõ trong hợp đồng chỉ tín chấp phần nhà thì sẽ chấp nhận công chứng.
Nhiều người dân và ngân hàng đã thở phào khi được “mở đường”, vì nhiều PCC khác chỉ “căng” theo luật và trả lại toàn bộ hồ sơ. Anh Hoàng Mạnh Thắng cười: “Những trường hợp này, CCV nhát tay sẽ không dám chứng. Mỗi CCV có tính chất như một thẩm phán độc lập để thẩm định, quyết định có công chứng hay không và chịu trách nhiệm về quyết định đó. Căng theo luật thì quá dễ, vấn đề là phải mở đường để tạo thuận lợi cho dân. Đương nhiên, những hồ sơ có giá trị nhà đất quá lớn, chúng tôi càng phải thẩm định kỹ lưỡng”.
- Tạo thuận lợi cho dân
Không chỉ linh hoạt trong mảng “nóng” về giấy tờ nhà đất, một số thủ tục khác cũng được CCV linh hoạt trong quá trình giải quyết. Chẳng hạn như thừa kế nhà của người đã chết, hồ sơ đem đi công chứng phải có giấy khai sinh, khai tử. Có trường hợp ông già 78 tuổi, gia đình có giấy khai tử, còn giấy khai sinh thì không biết tìm đâu ra. CCV nhanh ý tư vấn cho gia đình đem lý lịch, tờ khai đã được xác nhận của ông trong quá trình hoạt động cách mạng để kiểm chứng năm sinh, nơi sinh rồi làm thủ tục công chứng mà không cần đòi khai sinh.
Vợ chồng ông Đào Đức Phước và bà Trần Thị Triệu lấy nhau đã mấy chục năm, nay làm thủ tục thế chấp xe thì thiếu giấy đăng ký kết hôn. Mặc dù hôn nhân của ông bà là hôn nhân thực tế được pháp luật thừa nhận nhưng chiếu theo quy định, vẫn phải đăng ký kết hôn tại UBND phường. Trường hợp này, CCV yêu cầu ông bà mang giấy khai sinh của gần chục người con lên xem phần ghi “bố mẹ” để kiểm chứng hôn nhân thực tế rồi công chứng hồ sơ, hai ông bà già đỡ phải ra phường… đăng ký kết hôn! Ngoài ra, một số thủ tục xét thấy không cần phải đòi hộ khẩu như hợp đồng mua bán xe, các CCV ở PCC số 2 cũng được thống nhất cách giải quyết: chỉ yêu cầu nộp CMND vì trong CMND đã có những yếu tố về địa chỉ, năm sinh.
Từ khi ứng dụng chương trình tin học Master trong xử lý, lưu trữ hồ sơ công chứng, lãnh đạo PCC số 2 nhận thấy chương trình này có ưu điểm trong quản lý nhưng chậm trong nhập liệu. Mỗi lần mở chỉ chạy được một “cửa sổ” - đồng nghĩa với việc nhập liệu được một trường hợp. Trong lúc chờ người dân kiểm tra lại dữ liệu của mình thì không thể mở thêm “cửa sổ” để nhập liệu cho người khác. Thấy không lý gì phải bắt dân chờ 30 phút để nhập xong hồ sơ, phòng ra quy định nhập liệu sau, dựa trên bản lưu tại PCC, nên thời gian giải quyết một hồ sơ chỉ còn vài phút, tránh ùn tắc.
Nhờ linh hoạt trong hoạt động chuyên môn, trừ điểm thi đua, kiểm điểm nghiêm túc những trường hợp bị người dân góp ý, từ năm 1996 đến nay, PCC số 2 không có trường hợp bị khiếu nại, tố cáo về tiêu cực, nhũng nhiễu của cán bộ, liên tiếp nhận bằng khen của Bộ Tư pháp, Thủ tướng Chính phủ. Đầu năm 2007, tập thể cán bộ PCC số 2 vinh dự nhận Huân chương Lao động hạng 3.
ĐOÀN MAI HƯƠNG
