Góp ý dự thảo Bộ luật Dân sự (sửa đổi)

Luật gốc nhưng chưa rõ tính “gốc”

Sáng 14-3, tại TPHCM, Thường trực HĐND TP đã phối hợp với Thường trực Đoàn đại biểu Quốc hội TP tổ chức cuộc họp lấy ý kiến đóng góp dự thảo Bộ luật Dân sự (sửa đổi). Nhiều vấn đề có ý nghĩa quan trọng trong quan hệ dân sự đã được các đại biểu đóng góp sôi nổi.

  • Không nên trùng lặp với các bộ luật chuyên ngành

PGS-TS Mai Hồng Quỳ góp ý Dự thảo Bộ luật Dân sự (sửa đổi).

Một trong những vấn đề còn có nhiều ý kiến khác nhau là phạm vi điều chỉnh của Bộ luật Dân sự với các quy định về quyền sử dụng đất, quyền sở hữu trí tuệ và chuyển giao công nghệ. Luật sư Nguyễn Đăng Trừng, Chủ nhiệm Đoàn Luật sư TPHCM nhấn mạnh: Bộ luật Dân sự phải đáp ứng yêu cầu xác định rõ quan hệ dân sự trong các quyền này nhưng chưa được điều chỉnh bởi pháp luật hiện hành. PGS.TS Mai Hồng Quỳ, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TPHCM, tiếp lời: Các quy định phải thể hiện được đây là bộ luật “gốc”, nếu không sẽ trùng lặp với các bộ luật chuyên ngành.

Theo bà Quỳ, nên bỏ các quy định về chuyển quyền sử dụng đất, vì đã có quy định cụ thể trong Luật Đất đai. Trong bộ luật này chỉ nên quy định những vấn đề mang tính chất tổng quát, nguyên tắc, căn bản, theo hướng tập trung các nội dung về quyền sử dụng đất với tính chất là một quyền dân sự, còn các nội dung mang tính hành chính về quyền sử dụng đất thì do Luật Đất đai quy định.

Tuy nhiên, cần giữ lại các quy định về thừa kế quyền sử dụng đất và chuyển vào thành một phần của chế định thừa kế, trên cơ sở chỉnh lý theo các quy định mới của Luật Đất đai. Trên thực tế, các giao dịch dân sự liên quan đến quyền sử dụng đất diễn ra rất phổ biến theo nguyên tắc bình đẳng, tự nguyện cam kết, thỏa thuận đòi hỏi cần có sự điều chỉnh của Bộ luật Dân sự. Về bản chất, các quyền chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, thừa kế, thế chấp quyền sử dụng đất là các quyền dân sự được thực hiện chủ yếu thông qua các hợp đồng.

Cũng theo bà Quỳ, việc quy định “các hợp đồng dân sự thông dụng”như dự luật là chưa thể hiện rõ tính chất “gốc” của bộ luật. Thay vào đó, nên quy định “các hợp đồng thông dụng” sẽ mang tính khái quát cao hơn. Nên bỏ hợp đồng gia công, thay vào đó là hợp đồng khoán việc vì hợp đồng khoán việc mang tính chất phổ quát hơn. Bên cạnh đó, cần đưa vào luật hợp đồng đại lý, vì đây là điều rất phổ biến. Các quy định về hợp đồng bảo hiểm, vận chuyển cũng nên chuyển sang luật chuyên ngành, trong Bộ luật Dân sự chỉ quy định mang tính chất chung nhất. “Quy định về thời điểm chuyển quyền sở hữu trong hợp đồng mua bán tài sản là không cần thiết, vừa thừa lại vừa thiếu” - bà Quỳ nói thêm.

  • Ai là chủ thể của quan hệ dân sự?

Theo luật sư Nguyễn Đăng Trừng, dự thảo bộ luật không nên quy định tổ hợp tác là chủ thể quan hệ dân sự vì loại chủ thể này khó xác định tư cách và trách nhiệm pháp lý. Ông Tạ Quang Việt, Phó ban Dân chủ Pháp luật UBMTTQ TP đồng tình: không quy định về tổ hợp tác với tư cách là chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự là phù hợp với thực tiễn, hiện nay hình thức này không phát triển và đã chuyển đổi thành công ty các loại.

Trái với các ý kiến này, PGS-TS Mai Hồng Quỳ phân tích: Trong thực tế, tổ hợp tác tồn tại phổ biến, đặc biệt ở lĩnh vực sản xuất tiểu thủ công nghiệp, nó có ý nghĩa quan trọng đối với đời sống nhân dân. “Do vậy tiếp tục duy trì chứ không nên loại bỏ tổ hợp tác!” – bà Quỳ nói.

Đối với việc giữ lại quy định hộ gia đình là chủ thể của pháp luật dân sự, nhiều ý kiến thống nhất là phù hợp với thực tế. Bởi vì, theo truyền thống dân tộc Việt Nam, gia đình giữ một vị trí đặc biệt quan trọng. Điều này không chỉ thể hiện ở mối quan hệ về huyết thống giữa các thành viên trong gia đình mà còn ở mối quan hệ về tài sản chung của hộ gia đình do các thành viên cùng nhau tạo lập, quản lý, sử dụng và định đoạt. Thực tế, hộ gia đình tham gia rất nhiều trong quan hệ dân sự, trong đó chủ hộ thường là người đại diện.

Song, theo PGS-TS Mai Hồng Quỳ, các quy định trong dự thảo bộ luật còn quá chung chung, chưa xác định rõ các tiêu chí để “nhận diện” hộ gia đình, chưa phát huy được vai trò của hộ gia đình trong việc phát triển các giao lưu dân sự. Các dấu hiệu nhận biết hộ gia đình theo khái niệm trong dự thảo chưa rõ ràng. Đặc biệt, trong lĩnh vực sử dụng đất thì hộ gia đình là chủ yếu, phổ biến, nếu không xác định được hộ gia đình là ai thì sẽ không có cơ sở giải quyết các tranh chấp liên quan đến quyền sử dụng đất.

  • Quyền nhân thân: Thực hiện như thế nào?

Về một số quyền nhân thân, dự thảo bộ luật quy định: “Việc hiến xác, hiến bộ phận cơ thể của người chết chỉ được thực hiện với sự đồng ý của cha, mẹ, vợ chồng và con đã thành niên của người đó”. Không đồng tình với quy định này, luật sư Nguyễn Đăng Trừng cho rằng, yêu cầu về sự đồng ý của tất cả thân nhân là không hợp lý vì khó có thể thực hiện và điều đó sẽ gây cản trở cho việc thực hiện quyền hiến xác, hiến bộ phận cơ thể của các cá nhân nhằm mục đích nhân đạo hoặc nghiên cứu khoa học.

Ông đề nghị bỏ hẳn quy định này. Có ý kiến đề nghị: Cần quy định chặt chẽ hơn, ý chí của người hiến xác, hiến bộ phận cơ thể nên được thể hiện rõ bằng một văn bản, vì trong trường hợp không có bằng chứng cụ thể thì điều khoản này rất dễ bị lạm dụng. Việc áp dụng phương pháp chữa bệnh mới, áp dụng các thủ thuật y khoa có ảnh hưởng đến tính mạng, sức khỏe cho nên cần cơ chế thoáng hơn để cơ quan y tế có thể tối đa hóa khả năng cứu chữa bệnh. Để tránh sự tùy tiện và lạm quyền, nên thay thế “quyết định của người đứng đầu cơ sở y tế” thành “quyết định của tập thể cán bộ y tế”.

Quyền xác định lại giới tính là vấn đề mới được quy định trong dự thảo Bộ luật Dân sự (sửa đổi) tại Điều 36. Theo đó, việc xác định lại giới tính của một người được thực hiện trong trường hợp giới tính của người đó bị khuyết tật bẩm sinh hoặc chưa định hình chính xác mà cần có sự can thiệp của y học nhằm xác định rõ về giới tính. Nhiều ý kiến đề nghị bổ sung quy định về việc “thay đổi giới tính” vì đây là một trong các cơ sở để xác định lại giới tính, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để các cơ sở y tế thực hiện việc chuyển đổi giới tính một cách hợp pháp đáp ứng yêu cầu thực tế. Bên cạnh đó, cần bổ sung thêm quy định về việc xác định lại giới tính cho người chưa thành niên.

  • Hụi-họ không phải là quan hệ dân sự!

Về các hình thức sở hữu, trong đó có vấn đề hụi-họ, theo ông Tạ Quang Việt, Phó ban Dân chủ Pháp luật UBMTTQ TPHCM, quy định trong dự luật là cần thiết vì các quan hệ này đang phát triển mạnh, cần “hợp pháp hóa” bằng quy định của pháp luật. Luật sư Nguyễn Đăng Trừng phản đối: Cần tính toán kỹ có nên đưa quy định này vào bộ luật không. Theo ông, hụi-họ có tính chất tương thân, tương ái, không phải là quan hệ dân sự. “Quan hệ dân sự là quan hệ lợi ích, quyền lợi. Anh cho vay thì anh phải lấy lãi. Còn nếu ai lợi dụng hụi-họ để lừa đảo thì đã có Bộ luật Hình sự” - luật sư Trừng nhấn mạnh.

HỒNG QUÂN - HÀN NI

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh

Xây dựng Đảng

Kết quả từ những chương trình đột phá

Trong nhiệm kỳ 2015-2020, tỉnh Tây Ninh đã đạt được nhiều chỉ tiêu tăng trưởng ấn tượng về thu hút đầu tư, thu ngân sách, phát triển nông thôn mới, giảm nghèo. Và bí quyết của những thành công đó chính là nhờ thực hiện tốt các chương trình đột phá về kinh tế - xã hội.  

Việt Nam và Thế giới

Vững lòng biển đảo

Nhân sự

Thủ tướng trao quyết định bổ nhiệm Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ cho nguyên Bí thư Tỉnh ủy Điện Biên

Ngày 22-10, tại Trụ sở Chính phủ, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã trao quyết định bổ nhiệm Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ cho ông Trần Văn Sơn, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Điện Biên khóa XIII, nhiệm kỳ 2015-2020; Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội khóa XIV tỉnh Điện Biên.

Cải cách hành chính

Nhà Bè tiến đến ứng dụng AI, ảnh viễn thám phục vụ người dân, quản lý tài nguyên

Bên cạnh triển khai thành công việc công khai các giấy phép xây dựng do UBND huyện cấp lên ứng dụng "Nhà Bè trực tuyến" (thuộc chương trình “Xây dựng đô thị thông minh gắn với cải cách hành chính giai đoạn 2020-2025”) giúp giám sát trật tự xây dựng vào cuối năm 2019 được tốt hơn, hiện nay Nhà Bè tiến đến việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong đánh giá mức độ hài lòng của tổ chức, doanh nghiệp và người dân tại các cơ quan hành chính, hành chính sự nghiệp và ứng dụng ảnh viễn thám để quản lý xây dựng, tài nguyên… 

ĐẠI HỘI ĐẢNG CÁC CẤP