Cử tri cả nước đang hướng về kỳ họp thứ 5 Quốc hội (QH) khóa XII. Ngoài những vấn đề quốc kế dân sinh khác, hầu như kỳ họp nào người dân cũng trông đợi vào các phiên thảo luận những vấn đề liên quan đến đất đai, giải tỏa, bồi thường. Liên tục trong nhiều năm gần đây, tiếp xúc cử tri trước kỳ họp, nhiều ĐB QH rất tâm tư: vì sao người dân phản ảnh nhiều về vấn đề giải tỏa, bồi thường mà ít hiến kế, góp ý những việc quan trọng khác.
Chính vì sự thiên lệch này mà nhiều cuộc tiếp xúc cử tri không đạt yêu cầu về chất lượng. Nhưng rõ ràng, đối với người dân chuyện nhà chưa rõ, thì không thể tỏ tường chuyện khác. Sự bất công ở một số dự án thu hồi đất đã làm cho người dân đôi khi quá gay gắt trong phản ảnh vấn đề bồi thường, giải tỏa. Không những thế, nhiều năm qua đa số những vụ khiếu nại, khiếu kiện đông người, kéo dài đều tập trung vào lĩnh vực đất đai.
Việc chính quyền địa phương thu hồi đất để chỉnh trang đô thị, xây dựng nhà máy, xí nghiệp, khu công nghiệp tập trung để phát triển kinh tế là vấn đề phải làm để đáp ứng quá trình phát triển của xã hội. Tuy nhiên, sự phát triển ấy phải song hành với chất lượng sống của người dân bị thu hồi đất.
Nói như ĐBQH, Chủ tịch HĐND TPHCM Phạm Phương Thảo: chỉnh trang đô thị là để cuộc sống người dân khá hơn chứ không phải nghèo đi. Không những thế, chủ trương của Đảng, nhà nước đã rất rõ ràng trong việc thu hồi đất của dân: nơi ở mới phải bằng hoặc hơn nơi ở cũ. Thế nhưng, trong thực tiễn lại không như vậy và bằng chứng là một số nơi, một số dự án người dân chưa đồng thuận với chính quyền địa phương khi thu hồi đất.
Nhiều khóa QH trước đây, cử tri trong cả nước đã đề nghị cần có bộ luật riêng cho việc bồi thường, giải tỏa khi nhà nước thu hồi đất. Tất nhiên, quy định về vấn đề này cũng nằm trong các luật liên quan về đất đai nhà ở. Nhưng rõ ràng vẫn chưa toàn diện, nên vấn đề bồi thường, thu hồi đất phải có một hành lang pháp lý vừa bao quát vừa chi tiết để bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân và không gây thiệt hại cho nhà nước.
Bởi khi nhà nước kêu gọi đầu tư thì có không ít doanh nghiệp đã lợi dụng kẽ hở pháp luật để bồi thường ít, bán giá cao, chèn ép người dân. Và thực tế không ít người trở thành “đại gia” sau một vài dự án, trong khi đó hàng ngàn người dân đã “trắng tay” trước những khu đô thị hiện đại.Cũng chính vì chưa có đủ hành lang pháp lý cho vấn đề này, nên dù muốn tạo cho người dân “nơi ở mới phải bằng hoặc hơn nơi ở cũ”, thì chính quyền địa phương cũng gặp nhiều khó khăn. Thậm chí, tại TPHCM có một lãnh đạo quận đã bị hàm oan (nay đã phục chức) khi giải quyết vấn đề bồi thường theo hướng có lợi cho dân.
Dù trong kỳ họp này QH có xem xét, cho ý kiến dự thảo Luật Quy hoạch đô thị, nhưng theo nhiều chuyên gia, cái cốt yếu nhất là tình trạng quy hoạch treo, khiếu kiện về đất đai khu đô thị, khu công nghiệp và sự bất công trong đền bù giải phóng mặt bằng… dự thảo luật đã không đề cập đến. Rõ ràng nếu không có một luật riêng về vấn đề giải tỏa, bồi thường thì khó giải quyết căn cơ những xung đột về lợi ích giữa người dân, nhà đầu tư và chính quyền địa phương.
Nhiều ý kiến cử tri cho rằng, luật này phải sớm ra đời để cụ thể hóa chủ trương của Đảng: nơi ở mới phải bằng hoặc hơn nơi ở cũ. Người dân không phản đối khi nhà nước có chính sách thu hồi đất để phát triển kinh tế, nhưng phải luật hóa để loại trừ những kẻ làm giàu bất chính từ chuyện giải tỏa, bồi thường.
T. TOÀN
