Lục địa băng: Khổ vì đông khách

Tàu du hành MS Explorer đụng phải băng cuối tuần rồi ở vùng biển Nam Cực, tuy toàn bộ 154 du khách và thủy thủ đoàn được cứu nhưng thiệt hại cho môi trường chưa thể tính được. Bùng nổ du lịch đang đe dọa nghiêm trọng môi trường lục địa băng.

Tàu nào cũng đến

Tàu Explorer và vết dầu loang

Theo AP, đến ngày 26-11, vết dầu loang từ tàu Explorer đã rộng đến 180m x 20m. Khoảng 185 tấn nhiên liệu trên tàu đang đe dọa gây thảm họa môi trường cho vùng bờ biển Nam Cực. Tàu Explorer đóng năm 1969, dài 75m, hiện thuộc Công ty G.A.P. Adventures, trụ sở ở Toronto (Canada).

Nhiều chuyên gia bất ngờ khi Explorer chìm vì tàu được thiết kế các khoang kín nước, có thể giữ tàu nổi khi có khoang bị thủng. Tuy nhiên, theo Leif Skog – phó chủ tịch Hãng Hàng hải Lindblad Expeditions ở Seattle (Mỹ), từng là thuyền trưởng Explorer: Tàu Explorer chỉ chịu được một khoang ngập nước, nếu nước rò sang khoang kế cận sẽ đủ làm chìm tàu.

Mùa này, Nam Cực còn đón tàu du hành lớn nhất là Golden Princess, dài 210m, chở đến 2.425 người. Hãng Princess Cruises, trụ sở ở California (Mỹ), cho biết, trong năm 2008 và 2009 sẽ có 4 chuyến đến Nam Cực với tàu Star Princess, cũng lớn cỡ tàu Golden Princess. Nữ phát ngôn Julie Benson của Princess Cruises thừa nhận, hãng không dùng tàu gia cường chống băng vì chỉ hoạt động vào mùa hè, ít gặp băng.

Hàng chục tàu đến tham quan Nam Cực vào mùa hè (từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau) nhưng phần lớn tàu hiện nay đều không phải loại được thiết kế gia cường chống băng. Ngoài nguy cơ va phải băng, ngay cả tàu lớn cũng có thể gặp nguy hiểm do mưa tuyết, sương mù, gió mạnh, biển động bất thường...

Mạnh ai nấy quản

Du lịch Nam Cực đang bùng nổ nhưng hầu như không có quy định nào ràng buộc. Jim Barnes, tổng giám đốc Liên minh Biển Nam và Nam Cực, một tổ chức môi trường, cho rằng, với đà này Nam Cực có thể trở thành một “khu giải trí” kiểu Disneyland. Với các tàu du hành khổng lồ đến ngày càng nhiều, các chuyên gia lo ngại môi trường Nam Cực bị tổn hại nghiêm trọng.

Theo thỏa thuận của Hiệp ước Nam Cực ký năm 1959, toàn bộ môi trường lục địa băng được bảo tồn, chỉ dành cho nghiên cứu khoa học. Các thành viên hiệp ước vẫn họp hàng năm nhưng chưa có cơ quan chuyên trách để buộc thi hành hiệp ước. Trong cuộc họp năm ngoái, có đề nghị các thành viên cấm tàu lớn đến Nam Cực nhưng cũng không thực hiện được.

Hiện có 7 nước tuyên bố chủ quyền từng phần ở Nam Cực, tuy nhiên không được luật pháp quốc tế công nhận. Khi có tranh chấp cũng chưa có tổ chức nào phân xử. Do đó, công nghiệp du lịch đang... tự quản lý ở lục địa băng. Hội Các nhà điều hành du lịch Nam Cực (IAATO) do 7 nước lập ra nhằm thúc đẩy du lịch “có trách nhiệm với môi trường và an toàn”.

IAATO hiện có 99 thành viên, trong đó có G.A.P. Adventures. Tuy nhiên, có nhiều nhóm du lịch hoạt động ngoài IAATO, không tuân thủ các hướng dẫn bảo vệ môi trường. Việc quản lý lộn xộn nên khó làm rõ trách nhiệm những vụ gây thiệt hại môi trường như Explorer và cũng khó ngăn ngừa những vụ tương tự lại xảy ra.
 

Vụ Explorer là tai nạn tàu thứ hai trong năm nay ở Nam Cực. Hồi cuối tháng 1, tàu Na Uy Nordkapp chở 300 du khách và 75 thủy thủ bị mắc cạn ở đảo Deception, làm ít nhất 700 lít diesel tràn ra biển. Theo IAATO, mùa du lịch 1992-1993 chỉ khoảng 6.700 du khách đến Nam Cực, mùa 2006-2007 lên 29.500 và dự báo mùa 2007-2008 này sẽ có đến 35.000 du khách. 

HỒNG CHUYÊN

Các tin, bài viết khác