Tháng ba Tây Nguyên vẫn đẹp như bài hát. Rời xa khỏi TPHCM, nơi mọi người đang phải “nhích từng phân một, kẹt xe như cơm bữa và đi bất cứ đường nào cũng không thoát”, người ta rất hy vọng ở những con đường lên các thành phố mới, được quy hoạch sau này.
Chắc rằng cảnh sát giao thông (CSGT) ở vùng có trữ lượng rừng lớn nhất nước, xứ sở của các khu bảo tồn thiên nhiên – sẽ không đến nỗi vất vả như ở các đô thị lớn? Chắc không có kẹt xe, và ở đó có làng kháng chiến Ster quê hương Anh hùng Núp thật, chứ không phải tiếng lóng chỉ hành vi của CSGT đô thị lớn thường “núp” ở các góc phố rình người vi phạm…
Với một tình yêu Tây Nguyên được định hình từ “đất nước đứng lên”, từ các bài hát của Nguyễn Cường qua tiếng hát của Siu Black và Y Moan, từ các chuyến du lịch lên Buôn Đôn nơi thuần dưỡng voi rừng, đường phố Pleiku phố núi đầy sương, cà phê Buôn Ma Thuột… chúng ta đi với một cảm hứng văn hóa sâu đậm.
Vì thế sẽ rất ngạc nhiên và hiểu thêm bóng áo vàng của CSGT, màu áo còn bị nhiều người “sợ” vì chưa hiểu đúng và các bác tài thì vẫn làm một kiểu “thông tin” hiếm thấy trên đường: ngoắc tay ra hiệu cho nhau biết có bóng áo vàng ấy hay không. Dù nhìn nhận dưới góc độ nào đi nữa, CSGT Tây Nguyên vẫn là những người nhiều vất vả lo âu và hành động thiết thực nhất để đúng với chất nhà nghề của họ.
Cố gắng nhiều, tai nạn giao thông vẫn tăng
Một vụ TNGT nghiêm trọng ở Di Linh. Ảnh: BÙI TRƯỞNG
Chính thời gian này, một số tỉnh Tây Nguyên đang nghiêm túc kiểm điểm vì nằm trong danh sách tai nạn giao thông tăng. Đây là những con số nóng hổi nhất được đặt trên bàn, trong báo cáo của các Phòng CSGT về tình hình từ đầu năm đến nay:
Tỉnh Đắc Nông: Trong quý 1 địa bàn toàn tỉnh xảy ra 34 vụ, làm chết 38 người, bị thương 19, hư hỏng 11 xe ô tô, 39 xe mô tô, 1 máy cày.
Tỉnh Đắc Lắc: Trong tháng 2-2007, xảy ra 38 vụ, làm chết 37 người, bị thương 36, hư hỏng 9 ô tô, 51 xe mô tô và 4 phương tiện khác.
Tỉnh Gia Lai: Trong quý 1 xảy ra 94 vụ, chết 94 người, bị thương 84, thiệt hại 6 ô tô, 40 mô tô.
Những con số này thật bất ngờ. Vùng đồi núi có vẻ thoáng đãng, thưa vắng hơn đô thị, vậy mà tai nạn giao thông vẫn tăng cao. Trong các bảng phân tích tình trạng vi phạm gây nên tai nạn, đứng đầu bảng vẫn là các nguyên nhân giống như các nơi khác trong toàn quốc: Lấn đường và vi phạm tốc độ… Một nguyên nhân mang tính rất đặc thù Tây Nguyên:
Trúng mùa cà phê, cao su, bà con sắm xe máy rất nhiều. Trước đây một tấn cà phê khoảng 20 triệu đồng, mua được một xe máy. Nay xe Trung Quốc giá rẻ, tiếp thị xuống tận xã bản, nên có khi một gia đình trúng vụ có thể mua được vài cái xe máy.
Trung tá Phạm Châu, Trưởng phòng CSGT Đắc Lắc cho biết: “Mỗi ngày giải quyết tới 1.200-1.300 trường hợp đăng ký xe”. Một đặc trưng Tây Nguyên nữa của các tai nạn giao thông là: tai nạn xảy ra không chỉ ở quốc lộ, mà ở đường liên thôn khá cao.
Cũng con số ở Đắc Lắc cho thấy, nó chiếm 51% các vụ tai nạn. Đường nhựa hẹp, tầm nhìn chỗ giao nhau bị che khuất. Mà phần lớn đường rừng núi mênh mông nên dù mới biết đi xe người dân thường phóng hết tốc độ, hễ va vào là chỉ có chết.
Vấn nạn xe công nông
“Chỉ có CSGT sợ thót ruột thôi”. Lại cũng vẫn chuyện của Đắc Lắc. Phòng CSGT cho biết: “Ở tỉnh có tới 50 ngàn xe công nông. Nhiều nhất cả nước, có lẽ không tỉnh nào vượt được”. Nguy hiểm ở chỗ: độ an toàn không có, không được đăng ký, không được quản lý, không có giấy phép.
Nếu buổi sáng vào khoảng 7 giờ mà đi qua huyện Krong Pách chẳng hạn, một quãng đường từ 5-10km, người đi đường phải “sống chung với máy cày chạy lông nhông trên đường, chở rất đông người đi làm rẫy”. “Chỉ có CSGT sợ thót ruột thôi, không biết nó sẽ gây ra tai nạn lúc nào. Còn họ lại không sợ gì!”.
Vậy kế hoạch Chính phủ yêu cầu hết năm 2007 phải giải quyết xong “vụ xe công nông”, thay bằng xe tải nhẹ thì ở đây giải quyết ra sao? Câu trả lời là phải tìm ra phương thức phù hợp với Tây Nguyên.
Bởi một chiếc xe công nông không chỉ là phương tiện đi lại, chuyên chở. Nó còn dùng để tưới cà phê, cày xới, chở, xay xát cà phê, bơm nước giếng dùng và đi được ở mọi địa hình.
Theo suy nghĩ của CSGT Đắc Lắc, trước mắt phải có biện pháp đăng ký và tính đến độ an toàn, xử lý cái bô li. Nếu chạy chậm dưới 30km/giờ thì ít nguy hiểm. Hiện nay có xe gắn bô li lớn, chạy tới 60km/giờ chẳng cần dùng còi. Phải bắt buộc có giấy phép loại A4 như trước đây đã làm.
CSGT - không chỉ có việc tuần lưu, kiểm tra
Trong báo cáo của các phòng CSGT Tây Nguyên có rất nhiều mục. Ngoài tuần tra, kiểm soát là việc cả xã hội ai cũng biết, thì họ còn làm rất nhiều việc. Vì những chuyện xảy ra trên đường không chỉ có phải giữ an toàn và luật lệ giao thông, mà còn có công tác tuyên truyền, tham mưu, phòng chống tiêu cực và phòng ngừa sai phạm trong hoạt động tuần tra kiểm soát giao thông.
Thực hiện Chỉ thị 46 của Thủ tướng Chính phủ về công tác đăng ký quản lý xe công nông, công tác đấu tranh chống các loại tội phạm hoạt động trên tuyến giao thông, chống trộm cắp, phối hợp chống buôn lậu, chống cúm gia cầm, chống trốn vượt biên trái phép… có rất nhiều tấm gương tốt.
Ở Phòng CSGT nào của Tây Nguyên cũng có báo cáo chi tiết về các tấm gương không nhận hối lộ. Đặc biệt ở Đắc Nông, Thượng tá Nguyễn Như Quỳnh, Trưởng phòng CSGT cho biết ở đơn vị anh, có những đồng chí 200 lần, 125 lần không nhận hối lộ.
Tháng ba đi Tây Nguyên không chỉ được thấy một miền đất đẹp và trù phú của đất nước. Những quán cà phê Buôn Ma Thuột đặc biệt “to đẹp không kém gì TPHCM nhưng có điều còn hay hơn: Vào những cà phê sân vườn với ưu thế đất rộng, kiến trúc đẹp nhưng không đắt như ở TPHCM. Không có người uống cà phê vỉa hè la liệt.
Rời xa Tây Nguyên khách phương xa mang theo những hình ảnh đặc sắc vẫn thường được nhắc tới trong thơ văn, âm nhạc, nghệ thuật. Nhưng ít có ai biết về một hình ảnh khác của lực lượng CSGT nếu không phải là một cuộc tìm hiểu, làm việc thực thụ. Không phải lúc nào cũng có thể nghe Trung tá Phạm Châu tâm sự về những nghịch lý của công tác, của tâm lý con người trong việc giao thông.
Cũng không có nhiều thì giờ cho ta được nghe Thượng tá Rơ Chăm Djơm kể về những việc chống trốn ra nước ngoài trái phép, và được đọc những tờ bướm tuyên truyền luật giao thông bằng tiếng dân tộc Bana, Giarai…
Nếu rời Gia Lai đi xuống Quy Nhơn, qua đèo An Khê, các lái xe đường dài có thể gặp đội tuần tra kiểm soát của Phòng CSGT Bình Định với hình ảnh người Đại úy khá lớn tuổi Trần Đình Dương. Nỗi lo toan và phơi sương gió một tháng tới 20 ngày trên tuyến đường, khiến anh có một vẻ khắc khổ đến xúc động.
CSGT đã quen với lo toan đến mức dường như không ai còn để ý đến việc hàng ngày họ vẫn tuần lưu trên những tuyến đường đẹp vào loại nhất của đất nước. Bởi vì trên đất nước này, “nền giao thông 2 bánh” làm kinh ngạc du khách nước ngoài, nhưng nó khiến Việt Nam đứng hàng đầu thế giới về số lượng 21 triệu xe máy và cũng đứng hàng đầu các nước đang phát triển về tai nạn giao thông. Và một việc nghe có vẻ đơn giản nhất nhưng lại hóc búa nhất trong thực hiện, chính là nâng cao ý thức của con người!
NGUYỄN THỊ NGỌC HẢI
