Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình có hàng trăm kilômét đê biển được xây dựng cách đây hơn 30 năm, phần lớn bị xuống cấp trầm trọng. Đa số hệ thống đê biển của các địa phương này đều bị tàn phá bởi các cơn bão năm 2005. Đê bị tan hoang nhưng sau một năm gần đến mùa mưa bão mới, những kilômét đê bị vỡ vẫn chưa được khôi phục, tính mạng hàng vạn người dân đang nơm nớp từng ngày.
Yếu trước mùa mưa bão mới
Năm 2005, khu vực Bắc Trung bộ hứng chịu hai cơn bão số 6, số 7. Bão số 6 gió chỉ giật cấp 8 nhưng tỉnh Thanh Hóa đã bị hư hỏng hàng chục kilômét đê biển, số còn lại bị nước sóng tràn qua. Đến cơn bão số 7, đê biển tỉnh Thanh Hóa lại bị tàn phá tan hoang. Đê biển ở huyện Hậu Lộc bị vỡ hơn 300m, đê Ninh Phú bị san bằng, đê huyện Nga Sơn sạt lở nặng gần 7km, huyện Tĩnh Gia cũng vỡ đê hơn 2km, hơn 10km đê bị sạt lở; huyện Quảng Xương vỡ 70m đê biển… Thiệt hại kinh tế lên hàng chục tỷ đồng. Hiện tại Thanh Hóa chuẩn bị đón mùa mưa bão mới với chỉ được 3km đê biển đủ sức với gió cấp 9, còn lại 99km đê biển phó mặc cho may rủi cho thiên tai.
Huyện Quỳnh Lưu tỉnh Nghệ An có 14 xã bãi ngang nhưng đê biển ở đây cũng trong cảnh quá lâu không được chăm sóc. Các xã Quỳnh Hưng, Diễn Trung (huyện Diễn Châu) đê biển đa phần bị nước biển cuốn trôi trong mùa mưa bão năm 2005. Vừa qua, nhân dân hai huyện này đã đổ hàng trăm khối đất đá hộ đê nhưng cơn mưa trong các ngày giữa tháng 8-2006 đã cuốn tất cả ra biển lớn. Huyện Nghi Xuân có 8km đê ngăn mặn nhưng cao trình đê rất thấp, gió cấp 7, mặt đê đã tràn nước. Còn huyện Cẩm Xuyên tỉnh Hà Tĩnh lại đau đầu hơn khi có hơn 5.000 dân sống trong cảnh không còn một tấc đê, mùa mưa bão năm ngoái xã có gần 20km đê biển đã bị sóng biển xóa trắng hoàn toàn. Hà Tĩnh đã có phương án làm lại đê Cẩm Lĩnh với số tiền 32 tỷ đồng nhưng mãi đến trong những ngày mưa tháng 8-2006 mới khởi công, nhiều chuyên gia cho rằng việc xây dựng đê biển trong mùa mưa bão chắc chắn sẽ như “công dã tràng”. Còn ở Quảng Bình hiện có hơn hơn 100km đê biển, chỗ bị mối đùn, nơi bị nước bào mòn, cống xả xuống cấp, có nơi đê chỉ còn nền vì nước cuốn mất thân.
Sạt lở ven sông, biển nuốt đất làng
Tại Hà Tĩnh qua điều tra, khảo sát của ngành chức năng, hệ thống đê biển, đê cửa sông không thể đáp ứng được yêu cầu về phòng, chống lụt bão. Tình trạng sạt lở bờ sông, bờ biển xảy ra ở hầu hết các triền sông. Hiện trên địa bàn có 18 điểm bờ sông bị sạt lở nghiêm trọng cần được xử lý khẩn cấp, thuộc các huyện Thạch Hà, Hương Khê, Đức Thọ, Nghi Xuân. Dọc Sông Lam ở Nghệ An có hơn 80 điểm sạt lở nặng, mỗi mùa mưa có hàng trăm mét khối đất bị cuốn trôi.
Đối với Quảng Bình, sạt lở bờ biển và dọc các triền sông đang đến hồi nguy cấp. Hơn 200km bờ sông, bờ biển bị sạt lở, hàng năm nước cuốn mất hơn 60ha đất ở các tuyến sông chính gồm sông Roòn, sông Gianh, sông Lý Hòa, sông Dinh, sông Nhật Lệ, sông Kiến Giang. Những tuyến sông này mùa mưa năm nào cũng gây xói lở mạnh do lũ lụt gây ra, mỗi năm nước lấn đất hơn 10m, người dân thắc thỏm lo âu vì các đợt lở đất thường diễn ra vào đêm khuya.
Sạt lở còn diễn ra dọc các xã ven biển tỉnh Quảng Bình như xã Quảng Phúc, Cảnh Dương, Hải Trạch, Nhân Trạch, Hải Thành… Xã Hải Trạch, huyện Bố Trạch, hơn 2km bờ biển xã đang bị sạt lở, trong tuyến này có 250 hộ gia đình, trên 800 nhân khẩu cần dời gấp bởi biển đã nuốt hơn 400m đất. Nhiều hộ gia đình phải đi tìm vùng đất khác để định cư, nhưng quỹ đất không còn nên người dân phải vào nghĩa địa sống. Có 142 hộ vào nghĩa địa dựng nhà, hàng trăm móng nhà mới toanh đã mọc lên, tìm hiểu mới biết, nhiều người dân sợ sạt lở nên đặt móng trước dành đất, phòng lúc xấu thì có nơi tiếp tục cuộc sống.
Chưa có giải pháp căn cơ
Ông Nguyễn Ngọc Giai, Chi cục trưởng chi cục phòng chống lụt bão và quản lý đê điều Quảng Bình cho biết đã đề xuất xây kè, lát đá, di dời dân nhưng mọi việc chưa tiến triển đến đâu. Việc di dời dân, lâu nay chưa có cơ quan nào đứng ra đảm đương, vì thế người dân tự cưu mang nhau là chính.
Các địa phương Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh việc cứu hộ đê điều cũng rất mong manh. Việc đầu tư đê điều các địa phương chưa thực sự căn cơ, như Thanh Hóa tu bổ đê chỉ bắt đầu sau khi bão tan và chắp vá các đoạn đê bị sạt, lở rất tạm thời. Ông Đỗ Lương Lộc, chi cục PCBL-QLĐĐ Thanh Hóa cho rằng: “Quan tâm đê điều kiểu ấy là chưa xứng tầm với thiên tai”. Các địa phương khác gồm Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, việc quan tâm đến đê biển cũng chỉ ở mức đê có bị hỏng sau bão tố mới vào cuộc. Với tình trạng như vậy, hàng vạn người dân ven biển Bắc Trung bộ vẫn nơm nớp thấp thỏm mạng sống trong mùa mưa bão mới.
Dương Minh Phong
42 người chết do mưa lũ SƠN - HẢI |
