Thị trường sách TP Hồ Chí Minh

Mừng và lo

Dạo quanh thị trường sách TPHCM, ta thấy nổi bật một hiện tượng: Nhà sách mọc lên nhiều hơn, tư nhân có, nhà nước có, chủng loại sách vô cùng phong phú như văn học, khoa học kỹ thuật, sách học làm người, nghiên cứu… Sách được trình bày đẹp, bìa cứng, kỹ thuật làm sách ngang tầm quốc tế. Hầu như đường phố, ngõ ngách nào cũng có cửa hàng sách, siêu thị sách, đó là một nét đáng mừng…

  • Một thị trường năng động

So với cả nước, thị trường sách thành phố 10 năm trở lại đây phát triển rất sôi động, là nơi tiêu thụ và hưởng thụ sản phẩm văn hóa lớn nhất nước. Nhiều nhà sách đã trở thành thương hiệu nổi tiếng như: Xuân Thu, Nguyễn Huệ, Lê Lợi, Tân Định (hệ thống cửa hàng của Fahasa), Phương Nam, Thành Nghĩa, Trí Việt, Khai Trí, Thời Đại, Quang Minh… Nhiều nhà sách đi theo hướng chuyên nghiệp hóa.

Các nhà sách phát triển phong phú và đa dạng.

Có nhà chuyên về khoa học kỹ thuật, vi tính, có nhà chuyên về học thuật, lại có nhà chuyên làm sách thiếu nhi… Các tác giả có nhiều cơ hội xuất hiện, bạn đọc tha hồ lựa chọn các loại sách. Nếu thời bao cấp, sách dịch chủ yếu có nguồn gốc từ Liên Xô, thì hiện nay, toàn bộ những giá trị văn hoá và văn minh nhân loại đều được giới thiệu. Sách trở nên phổ cập với mọi đối tượng. Công nghệ in sách đã đưa sách trở thành một sản phẩm văn hóa trí tuệ, một nghệ thuật thực sự.

Ngược thời gian mấy chục năm về trước, sách là một sản phẩm văn hóa độc quyền của Nhà nước, in trên giấy xấu, bìa đen. Số lượng in lên cả chục vạn bản cho mỗi cuốn, giá cả rất rẻ, nhiều cuốn sách muốn mua phải có giấy giới thiệu, phải được duyệt, nhiều cơ quan muốn mua sách phải đăng ký trước…

Thời làm sách bao cấp, có giao chỉ tiêu giấy, nên tác giả nào xuất bản được sách là quý hiếm vô cùng. Thế nhưng, bạn tôi - người tham gia làm sách ba chục năm nay lại có nhận xét đáng suy nghĩ “Vậy mà mình lại thèm được làm sách như ngày xưa. Còn làm sách hiện nay cũng hồi hộp lắm …”.

  • Vẫn còn nhiều nghịch lý

Bên cạnh cái hay, cái đẹp, thị trường sách vẫn còn nhiều những nỗi lo âu: Đó là nạn ăn cắp bản quyền, nạn sách bị in lậu, in nối bản, sách luộc… Nhiều cuốn sách ra đời, bị sao chép bản quyền, một số tư nhân làm sách chỉ nhằm vào lợi nhuận, nên bất chấp sự thiệt thòi của những nhà làm sách chân chính.

Làm “sách luộc”, “sách lậu” không phải trả tiền bản quyền, tiền giấy phép, tiền trình bày nên giá cực rẻ, chỉ bằng 1/2 so với sách thật. Đó là mối lo âu thật sự. Nếu không dẹp được tệ nạn này thì hậu quả không lường hết được. Đã có nhiều vụ kiện cáo, nhưng cuối cùng vẫn chưa đi đến đâu cả.

Sách thật, sách giả cứ trộn lẫn, rất khó phân biệt... Một điều đáng lo ngại nữa là giá sách hiện nay quá cao, vượt khỏi tầm với của một bộ phận không nhỏ của giới bình dân, sinh viên. Nên chăng có một giải pháp về vấn đề này để làm sao sách thực sự là nhịp cầu nối giữa tri thức của nhân loại với người đọc. Đa số các loại sách giá cao đều do tư nhân liên kết xuất bản. Mà tư nhân thì bao giờ cũng đặt lợi ích của họ lên trên hết.

Điều đáng lo ngại nữa là đã xuất hiện nhiều loại sách nhảm nhí: bói toán, mê tín dị đoan, ma quái, bài bạc… và các loại sách hình sự, phóng sự xã hội có nội dung giật gân câu khách, gây phản cảm cho người đọc. Sách loại này lại bán khá chạy, vì nó đánh trúng tâm lý của người đọc bình dân…

Nhiều cửa hàng sách đã xuất hiện xu hướng cạnh tranh không lành mạnh, họ bày bán các sản phẩm độc hại như truyện ma của Nguyễn Ngọc Ngạn (băng cát xét)… hoặc các loại sách không rõ nguồn gốc xuất xứ.

Chạy theo những đề tài “ăn khách” khiến cho thị trường sách có phần mất cân đối. Sách văn học ít ai đầu tư, bỏ lại một khoảng trống đáng kể. Thể loại Thơ cũng bị bỏ ngỏ, hiếm hoi trên các giá sách. Đó là những nghịch lý.

Điểm lại những cái được và tồn tại của thị trường sách TPHCM hôm nay để nhắm tới tương lai… Mặc dầu, hiện nay văn hóa đọc đang chịu nhiều sức ép từ văn hóa nghe nhìn, nhưng đọc sách vẫn là một nét văn hoá mà không thể thay thế được. Chỉ có điều làm thế nào để sách đến tận tay người đọc, với giá cả chấp nhận được. Bởi vì sách không đơn thuần chỉ là một sản phẩm, mà nó còn thể hiện tính tư tưởng.

Đã đến lúc các nhà sách nên ngồi lại với nhau để bàn bạc, tìm ra hướng đi đúng đắn chứ cái kiểu mạnh ai nấy làm sẽ đẩy thị trường sách lên mức không thể kiểm soát được. Nhu cầu đọc sách của người dân ngày càng nhiều, càng đòi hỏi sự nỗ lực của ngành phát hành sách cả nước và thành phố, để đọc sách là một nét đẹp trong đời sống văn hóa hàng ngày.

Trong tương lai, khi Việt Nam gia nhập WTO, rõ ràng thị trường sách cũng sẽ chịu những thách thức và ảnh hưởng không nhỏ. Cần dự báo sớm điều này, mà người đầu tàu không ai khác là Tổng công ty Sách Việt Nam. 

Ngô - Việt Nga

Các tin, bài viết khác