Với vai trò là trung tâm khoa học kỹ thuật lớn của cả nước, trong những năm qua, thành phố Hồ Chí Minh đã đẩy mạnh hoạt động phát triển khoa học và công nghệ (KH-CN), ứng dụng vào thực tiễn đời sống kinh tế-xã hội (KT-XH). Nhìn lại một năm vừa qua và tiếp bước cho một năm mới, Báo SGGP đã có cuộc trao đổi với Phó giáo sư-tiến sĩ Phan Minh Tân (ảnh), Giám đốc Sở KH-CN.
- PV: Ông đánh giá gì về KH-CN Việt Nam nói chung và TPHCM nói riêng trong năm qua, thưa ông?
- PGS-TS PHAN MINH TÂN: Năm 2006, điều đáng ghi nhận nhất cho KH-CN là nhà nước ban hành được một số luật như Luật Chuyển giao công nghệ, Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật về hàng hóa. Luật Sở hữu trí tuệ cũng có hiệu lực từ tháng 7-2006, và đã có thông tư hướng dẫn.
Như vậy dưới Luật KH-CN thì đây là những cơ sở pháp lý cần thiết cho các vấn đề sở hữu trí tuệ, tiêu chuẩn hàng hóa và chuyển giao công nghệ nhằm tạo ra một sân chơi bình đẳng giữa doanh nghiệp, hàng hóa trong và ngoài nước.
Riêng TPHCM đã hoàn chỉnh định hướng phát triển KH-CN giai đoạn 2006-2010 với ba vấn đề chính: Tạo bước đột phá trong hoạt động nghiên cứu ứng dụng, nâng cao hiệu quả và kịp thời của các công trình nghiên cứu, góp phần tích cực hơn trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế của TP; Đổi mới cơ chế quản lý KH-CN phù hợp với kinh tế hội nhập cũng như đáp ứng yêu cầu phát triển KT-XH trong giai đoạn mới; Đầu tư nâng cao tiềm lực KH-CN bằng cách nâng cấp cơ sở vật chất, xây dựng hệ thống các trung tâm, viện nghiên cứu hướng theo công nghệ cao.
Tuy nhiên, TP chưa có những đầu tư lớn và thỏa đáng cho KH-CN phát triển. Nếu so sánh sẽ cho thấy sự khập khiễng trong đầu tư cho KH-CN so với các lĩnh vực khác. Nếu hạ tầng KH-CN không đủ mạnh cho thời kỳ tăng tốc mới thì hoạt động KH-CN không thể đóng vai trò tích cực được. Nói chung, TP cần mạnh dạn đầu tư cơ sở hạ tầng cho KH-CN.
- Năm 2006, Sở KH-CN đã có những sắp xếp, thay đổi cơ cấu đầu tư cho nghiên cứu khoa học. Điều này đã tiến hành ra sao?
- Giai đoạn 2001-2005, TP có 17 chương trình KH-CN trọng điểm, nhưng năm 2006 rút lại còn 14 chương trình và có thêm 1 chương trình nghiên cứu cơ bản. Trong 15 chương trình này có 4 chương trình ưu tiên thuộc về công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, vật liệu mới và tự động hóa.
Trước đây các đề tài, dự án đều do nhà nước đầu tư, sau đó các doanh nghiệp hưởng lợi, nay chúng được chia làm ba nhóm. Nhóm một là những đề tài thuộc các nghiên cứu cơ bản, khoa học xã hội nhân văn và nghiên cứu phục vụ lợi ích công được TP đầu tư 100% kinh phí.
Nhóm hai gồm những công trình nghiên cứu KH-CN ứng dụng phục vụ cho các doanh nghiệp thì nhà nước hỗ trợ một phần chủ yếu do doanh nghiệp đầu tư. Nhóm ba là những đề tài nhằm tạo ra những sản phẩm mới, công nghệ cao được nhà nước đầu tư, sau đó thu hồi vốn bằng việc chuyển giao hoặc bán.
- Nhưng quản lý đầu tư mới là vấn đề quan trọng. Liệu có cách nào để hạn chế lãng phí, thưa ông?
Tham quan ngân hàng trưng bày thiết bị mới tại Techmart và Softmart TPHCM 2006.
- Sở KH-CN đã chỉnh sửa lại quy chế quản lý đề tài, dự án nghiên cứu theo hướng chỉ xét duyệt khi có địa chỉ ứng dụng. Nơi ứng dụng phải cam kết triển khai hiệu quả từ các kết quả nghiên cứu đó.
Trước đây, khi nghiệm thu xong, chủ nhiệm đề tài cũng hết trách nhiệm, đơn vị đặt hàng có ứng dụng hay không cũng không ai biết nay các nhà nghiên cứu, đặt hàng và người ứng dụng phải gặp nhau và có hợp đồng trách nhiệm.
- Năm 2007, Sở đã triển khai những gì để thúc đẩy KH-CN phát triển?
- TP đã hình thành Quỹ Phát triển KH-CN và triển khai trong năm 2007. Điều đặc biệt của quỹ này là cho vay mà không phải thế chấp, lãi suất ưu đãi so với lãi suất thương mại và các doanh nghiệp đều có thể tiếp cận. Để được vay quỹ này, cần phải trình dự án và được hội đồng chuyên môn xét duyệt, thẩm định.
Ngoài ra, sở còn tăng cường hợp tác quốc tế, chuyển giao công nghệ từ nước ngoài vào. Sở đang đề xuất chính sách dùng ngân sách khoa học để mua bản quyền công nghệ và góp vốn bằng bản quyền công nghệ đó để tạo ra những sản phẩm công nghệ cao. Các dự án đầu tư nâng cấp Trung tâm Thiết kế chế tạo thiết bị mới, Trung tâm Dịch vụ phân tích thí nghiệm, Trung tâm Tiêu chuẩn đo lường chất lượng, thành lập Viện KH-CN tính toán… cũng được quan tâm triển khai.
- Theo ông, để những định hướng năm 2007 và những năm tới đạt hiệu quả, hiện cần giải quyết những vướng mắc gì?
- Tiềm lực KH-CN còn rất yếu như cơ sở vật chất phục vụ hoạt động nghiên cứu thiếu thốn, lạc hậu; chất lượng nghiên cứu chưa ngang tầm yêu cầu. Đội ngũ cán bộ nghiên cứu KH-CN thiếu, nhất là ở các lĩnh vực công nghệ cao. Đầu tư cho KH-CN còn hạn chế, dàn trải, chỉ mới tập trung vào cho các đề tài, dự án nghiên cứu, chứ chưa đầu tư để tạo ra cơ sở nghiên cứu hiện đại. Đầu tư của xã hội, nhất là các doanh nghiệp cho KH-CN còn rất thấp.
Về mặt quản lý, vẫn còn nhiều bất cập, chưa nhận thức quản lý KH-CN theo hướng hiện đại, phù hợp với chuẩn mực chung của quốc tế mà vẫn theo cơ chế quan liêu bao cấp. Đó là những hạn chế, tồn tại chính. Nếu trong 5 năm tới không giải quyết rốt ráo những tồn tại này, KH-CN TPHCM sẽ rất tụt hậu.
TƯỜNG LÂM (thực hiện)
