* Năm 2010 tăng 10,5% ngân sách cho giáo dục
Việc phân bổ ngân sách nhà nước cho các trường còn chậm, thủ tục giải ngân có nhiều điểm vướng mắc, điều chỉnh học phí hệ cử tuyển, xây dựng học phí theo ngành… là những nội dung được đưa ra bàn thảo sôi nổi tại Hội nghị kế hoạch ngân sách năm 2010 khối các trường, đơn vị thuộc Bộ GD-ĐT do Bộ GD-ĐT tổ chức tại TPHCM hôm 25-12.
Tự chủ tài chính còn bó chặt
Tiền nhà nước có hạn, thế nhưng một nghịch lý đang tồn tại là do “vướng” nhiều thủ tục, cơ chế nên nhiều dự án làm xong nhưng không giải ngân được. Đến thời điểm này, lĩnh vực này có 529 hạng mục công trình đã hoàn thành nhưng các chủ đầu tư chưa tập hợp được đầy đủ hồ sơ để trình bộ thẩm tra, quyết toán với tổng số vốn lên đến gần 3.000 tỷ đồng. Cá biệt, có nhiều công trình đã hoàn thành đưa vào sử dụng từ giai đoạn 1995-2000 như CĐ Sư phạm TƯ TPHCM, ĐH Sư phạm TDTT Hà Nội, Học viện Quản lý giáo dục. Thậm chí ĐH Bách khoa có vốn tồn đọng lên đến 600 tỷ đồng. |
Theo báo cáo của Vụ Kế hoạch Tài chính (Bộ GD-ĐT), với quy mô đào tạo và mức phân bổ cho từng cấp học và trình độ đào tạo, hiện nay chi phí nhà nước phân bổ bình quân cho mỗi học sinh, sinh viên còn thấp.
Cụ thể, chi cho đào tạo sau ĐH bình quân 2,39 triệu đồng/học viên/năm (nhà nước chi 79 tỷ đồng cho 33.350 học viên, nghiên cứu sinh). Như vậy, cộng thêm 3,3 triệu đồng học phí/năm thì chi phí đào tạo nghiên cứu sinh mỗi năm chỉ ở mức khoảng 5,7 triệu đồng.
Có thể nói, so với các quốc gia khác thì đây là mức chi phí quá thấp. Trong khi đó, mức chi cho mỗi sinh viên hàng năm là 2,15 triệu đồng…
Ông Nguyễn Văn Ngữ, Vụ trưởng Vụ Kế hoạch Tài chính Bộ GD-ĐT, thừa nhận: “Mức chi ngân sách nhà nước bình quân cho học sinh, sinh viên còn rất thấp, đã gây nhiều khó khăn cho các trường đại học, cao đẳng trong việc tăng cường đầu tư mua sắm trang thiết bị, tài liệu giáo trình, đổi mới phương pháp giảng dạy để nâng cao chất lượng đào tạo…”.
Bên cạnh đó, vấn đề tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính là một trong những nội dung quan trọng để các trường hoạt động tốt hơn nhưng thực tế vẫn còn bị bó chặt.
Đại diện cho các trường áp dụng thí điểm mô hình tự chủ tài chính, ông Phạm Quang Trung, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Kinh tế Quốc dân, bày tỏ: Việc thí điểm tự chủ kinh phí chi thường xuyên không phải dễ đối với các trường và cần phải có lộ trình để các trường thực hiện. Chứ như hiện nay có vẻ như các trường vẫn còn bị bó chặt bởi cơ chế học phí nên… tận dụng mọi nguồn thu (hợp pháp) có thể để giải bài toán chi tiêu. Thế nhưng, thực tế khi nhà trường mở các chương trình đào tạo chất lượng cao với học phí 6.000 USD/năm thì lại có nhiều ý kiến…
Đại diện Trường ĐH Đà Nẵng cho rằng mỗi năm chúng ta được chia phần từ chiếc bánh ngân sách chung. Tuy nhiên, vấn đề là ở chỗ làm thế nào để đào tạo hiệu quả, chất lượng luôn là bài toán khó, nhất là khi chuyển sang thực hiện đào tạo theo tín chỉ đòi hỏi mọi thứ phải tăng đầu tư trong khi đó tiền ngân sách nhà nước thì có hạn.
Học phí là nỗi lo của sinh viên ĐH Bách khoa. Ảnh: MAI HẢI
Học phí thu theo ngành
Theo GS-TS Nguyễn Văn Đỉnh, Hiệu trưởng Trường ĐH Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội, nhìn vào thực tế chỉ tiêu tuyển sinh hàng năm thì sinh viên khối nghệ thuật chỉ chiếm chưa tới 2% và trong chỉ tiêu tuyển sinh năm 2010 cũng vậy. Tuy nhiên, vấn đề là trong đề án tài chính sắp tới Bộ GD-ĐT nên xem xét lại mức ngân sách hỗ trợ cho những trường thuộc khối này. Bởi vì với mức hỗ trợ hiện nay thì chi phí đào tạo mỗi sinh viên chỉ có 4,54 triệu đồng/năm.
Mà thực tế những ngành nghệ thuật, kỹ thuật kim hoàn, sơn mài, muốn duy trì và nâng cao chất lượng đào tạo đòi hỏi phải có mức đầu tư rất lớn nhưng hiện nay mỗi lớp chỉ có từ 8 đến 10 sinh viên thì rất khó để giữ chân các thầy cô giáo vì mỗi giờ đứng lớp, họ chỉ được trả 29.000 đồng. Đó cũng là lý do nhiều giảng viên xa dần bục giảng hoặc sau giờ học phải đi làm thêm mới sống nổi.
Về thời gian giải ngân, GS-TS Từ Quang Hiển, Giám đốc Trường ĐH Thái Nguyên, kiến nghị xem lại thời hạn phân bổ ngân sách cho các trường chứ như hiện nay là khó cho các trường xây dựng kế hoạch. Theo quy định, cuối tháng 12 hàng năm, các trường nộp báo cáo về Bộ GD-ĐT nhưng mãi đến tháng 3 năm sau mới giải ngân là trễ. Đặc biệt, đối với các ĐH vùng có đào tạo hệ cử tuyển, Bộ GD-ĐT cũng nên xem xét lại và quy định rạch ròi hơn để giảm bớt gánh nặng về kinh phí đào tạo cho các trường.
Chia sẻ quan điểm trên, nhiều trường cho rằng vấn đề giải ngân, cấp kinh phí cho các trường phải thực hiện mềm dẻo hơn. Ví dụ, bộ nên cấp kinh phí trọn gói cho các công trình, các hạng mục đầu tư trong năm chứ không tính riêng từng hạng mục vì trong các dự án thực hiện, có những dự án dưới 1 tỷ đồng thì nhà trường bỏ 100% vốn đầu tư nên không cần điều kiện phải có 30% vốn đối ứng.
Điển hình là dự án Trung tâm Đào tạo Trường ĐH Kinh tế Quốc dân (Hà Nội) lúc đầu dự kiến 700 tỷ đồng nhưng nay đã đội lên khoảng 1.000 tỷ nhưng trong năm 2009 mới được cấp 50 tỷ đồng (thực tế mới giải ngân 23 tỷ đồng). Như vậy, trung tâm này phải mất… 20 năm mới xây xong nếu vẫn giữ nguyên cách làm này…
Phát biểu kết luận tại hội nghị, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Thiện Nhân nhấn mạnh: Sắp tới Thủ tướng sẽ phê duyệt đề án cơ chế học phí mới và sẽ được xác định học phí theo ngành học. Tuy nhiên, các trường cũng cần lưu ý việc tăng học phí đều hàng năm mà chất lượng không thay đổi thì xã hội không chấp nhận được.
Đồng thời để tăng quyền tự chủ cho các trường, trong năm 2010, Bộ GD-ĐT sẽ ban hành khoảng 20 văn bản để hướng dẫn các trường thực hiện tự quản lý các vấn đề như: hội đồng trường, xây dựng chuẩn đầu ra... và khi đó các trường sẽ không còn cơ chế “xin - cho” nữa. Các trường, các cơ quan liên đới phải nhanh chóng tìm cách giải quyết gần 3.000 tỷ đồng còn tồn đọng do chưa quyết toán được.
* Theo Vụ Kế hoạch Tài chính, trong năm 2010 ngân sách chi cho giáo dục hơn 4.856 tỷ đồng, tăng 10,5% so với năm 2009 (hơn 4.394 tỷ đồng). Trong đó, chi cho quản lý hành chính tăng 25,1%, chi đầu tư phát triển tăng 32,7% và chi cho Đề án 322 giảm 5,8%, sự nghiệp kinh tế giảm 29,9%. |
THANH HÙNG
