Người Hà Nội

Tính đến 0 giờ ngày 1-4-2009, TP Hà Nội có 6.448.837 người (chiếm 7,1% dân số cả nước), tăng thêm 1.204.688 người so với cùng thời điểm năm 1999. Hà Nội đã trở thành địa phương đông dân thứ hai trong cả nước, đứng sau TPHCM.

Kỷ lục tăng dân số 

Năm 1954, khi bộ đội ta tiếp quản Hà Nội, thành phố có 53.000 dân, trên diện tích 152km². Đến năm 1961, thành phố được mở rộng, diện tích lên tới 584km², dân số 91.000 người. Năm 1978, Quốc hội quyết định mở rộng thủ đô lần thứ hai với diện tích đất tự nhiên 2.136km², dân số 2,5 triệu người.

Tới năm 1991, địa giới Hà Nội tiếp tục thay đổi, chỉ còn 924km² nhưng dân số vẫn ở mức hơn 2 triệu người. Sau đợt mở rộng địa giới tháng 8 năm 2008, thành phố Hà Nội là một trong 17 thủ đô có diện tích lớn nhất thế giới và có 6.448.837 người.

Ở Hà Nội, ngoại trừ một số ít “dân bản địa” sinh sống tại khu vực 36 phố phường, số còn lại, chủ yếu là cư dân mọi miền hội tụ.

Thử tìm tính cách Hà Nội

Hà Nội, cũng như các đô thị lớn trên toàn thế giới, được hình thành bởi dân số “lõi” (dân bản địa) và phát triển phần lớn bởi dân nhập cư. Bởi lẽ ấy, tính cách đặc trưng của “dân Hà Nội” cũng mang nhiều dáng dấp của sự “tổng hợp” nhiều tính cách. Phần lớn, những người Hà Nội, ban đầu, cũng là những người “nhà quê”.

Ở thế hệ thứ nhất, những người “nhà quê” ấy cũng mang theo mình những tính cách “nhà quê”. Thế nhưng, mảnh đất họ đến cư ngụ không giống với nơi họ sinh ra. Đó là kinh kỳ! Ở đó mang những đặc trưng của vùng đất hội tụ tinh hoa cả nước nên cuộc sống, tính cách con người kinh kỳ cũng mang dáng dấp tiêu biểu cho cả dân tộc. Để tồn tại và phát triển được ở đất kinh kỳ, người “nhà quê” phải cọ xát, đua trí, đua tài và văn minh lên. Và dần, nét tài hoa, tính sành mặc, sành chơi, sành ăn, sành làm thấm dần vào thế hệ người “nhà quê” thứ nhất.

Đến những thế hệ tiếp theo được sinh ra ngay trên chính đất Hà Nội, chất kinh kỳ ngày càng nổi trội. Và cuối cùng, qua nhiều thập kỷ, thế kỷ, những người gốc gác “nhà quê” thành người “Hà Nội gốc”.

Đó có thể được coi là cách lý giải về nguồn gốc người Hà Nội “xưa”. Còn nay thì sao? Năm 1954, dân số Hà Nội chỉ có 53.000 người. Từ ấy đến nay, hơn nửa thế kỷ, tạm tính khoảng 3 thế hệ, dân số Hà Nội tăng gấp hơn 100 lần. Tốc độ “nhân bản” kinh hoàng ấy đã khiến tỷ lệ người “Hà Nội gốc” (được xem là từ 3 đời trở lên sinh sống tại Hà Nội) trở nên cực kỳ thấp. Đặc biệt, những gia đình cỡ 7 đời trở lên (kể cả tính tại khu vực phố cổ) hiếm đến mức đáng đưa vào “Sách đỏ”!

Tốc độ tăng dân số quá nhanh cũng khiến tính cách người Hà Nội “đa thanh, đa sắc” hơn. Tất nhiên, cái cốt lõi là “văn minh, thanh lịch” vẫn là yếu tố chủ đạo. Người Hà Nội gốc, đương nhiên là đậm đà tính cách ấy. Người Hà Nội nhập cư, để tồn tại và phát triển tại mảnh đất kinh kỳ, cũng dần phải thích nghi và tăng cường tính cách ấy. Vì thế, “tính cách nhập cư” mang tính chất thế hệ.

Ở thế hệ nhập cư thứ nhất, tính cách địa phương của người nhập cư vào Hà Nội (thậm chí cả giọng nói, cách sinh hoạt) dù đã ít nhiều thay đổi nhưng vẫn đậm nét. Ở các thế hệ sau đó, tính cách địa phương càng nhạt dần và “tính cách lõi” càng nổi lên.

Khu vực tiếp theo là Hà Nội mở rộng ở những thập niên cuối thế kỷ trước. Đó là cách quận Thanh Xuân, Long Biên, Cầu Giấy. Ở đây, tính cách đặc trưng là sự giao thoa giữa cư dân nông thôn và thành thị vì phần lớn dân số có nguồn gốc nông dân. Một khu vực khác không thể không nhắc tới là “cư dân đất bãi”- cư dân sinh sống phía ngoài đê sông Hồng.

Dù đã nhiều biến chuyển, nhưng trong tâm lý nhiều người, đất bãi là nơi tập trung của dân ngụ cư nghèo với những tính cách của “dân nghèo”. Tuy nhiên, trên thực tế, hiện nay, với vị trí địa lý thuộc về trung tâm Hà Nội, đời sống cư dân đất bãi đã thay đổi rất nhiều theo chiều hướng tích cực. Qua đó, tính cách của người dân nơi đây cũng dần “giàu có” lên theo sự phát triển của Hà Nội... 

DIÊN VỸ