Sinh năm 1937 ở Cam Lộ, Quảng Trị, tốt nghiệp Đại học Bách khoa HN - làm luận án tiến sĩ ở Canada, Nguyễn Công Ngữ được người Mèo huyện Bắc Hà (tỉnh Lào Cai) gọi là “người hùng của thung lũng trắng”, người đã “phù phép” cho cây trái Việt Nam thành các loại… rượu kiểu Tây, đưa Cognac mang thương hiệu Việt Nam ra thế giới.
- Cứu vùng mận Bắc Hà!
Người Mèo kể, mấy năm về trước, để xóa đói giảm nghèo ở các huyện trong tỉnh Lào Cai, Hội Khuyến nông, khuyến lâm đã giới thiệu, giúp đỡ bà con Bắc Hà trồng cây ăn quả phù hợp với đặc điểm đất đai khí hậu nơi này: mận Tam Hoa. Sở dĩ gọi là mận Tam Hoa, vì giống mận này phải nở hoa ba lần mới đậu quả. Nhờ vào đó mà cái bụng của người Mèo “ấm hơn”. Nhưng, năm đó không hiểu vì lý do gì mà mận không bán được.
Mùa quả đến tím đen tím đỏ chiu chít trên cành, người dân Bắc Hà đìu ríu nhau trẩy về bán buôn, bán lẻ khắp nơi, ngựa thồ mận, người cõng mận, nhưng một cân mận cũng chỉ bán được 500 đồng là nhiều. Những đống mận tím như máu bầm dập đổ bên đường. Người Mèo ngơ ngác, chuẩn bị rìu rựa vào nương đốn gốc mận về làm củi.
Dân khổ, Chủ tịch huyện lên tỉnh, rồi khăn gói lặn lội hàng trăm cây số lên Bộ NN-PTNT “cầu cứu”. Cứu sao đây? Cây mận Tam hoa Bắc Hà có nguy cơ bị phá bỏ!
Nghe tin đó, ông tiến sĩ đã nghỉ hưu Nguyễn Công Ngữ lẳng lặng bắt xe đò lên vùng cao đem mận về Hà Nội thử nghiệm. Trước đó, ông đã có kinh nghiệm chế biến rượu vang mơ khi nghiên cứu theo “đơn đặt hàng” của Công ty CP đầu tư xây lắp phát triển Nông Lâm nghiệp Việt Nam (FCC). Từ quy trình cất rượu vang mơ, ông áp dụng với quả mận để cho ra vang mận. Mận Tam Hoa đỏ mọng, cùi dày, ngọt đậm nhưng không có hương thơm.
Ông lại tiếp tục kết hợp với quả mận Tả Van (loại mận bản địa) màu sắc không đẹp nhưng lại thơm lạ lùng. Chế biến thành công rượu vang mận thơm ngon đẹp mắt, ông đích thân mang lên Lào Cai giới thiệu cho mọi người cùng nếm thử. Trước tiên là thuyết phục cán bộ, sau đó là thuyết phục người dân vùng cao, để họ không đốn cây mận về làm củi. Rồi cũng thành công.
Năm đó, tỉnh Lào Cai đã quyết định thu mua vài tấn mận cho dân, và ông đã cho ra 4 vạn lít vang mận tương đương với 5 vạn chai rượu. Với công nghệ này tiến sĩ Ngữ đã sáng chế ra 5 loại sản phẩm khác: Vang mận, mứt sệt, mận nước đường, rượu rum mận và ô mai mận. Duyên nghiệp với “tiên tửu” bắt đầu từ đó đến giờ.
- Tiến sĩ... rượu vang
Một lần đọc trên một tờ báo nước ngoài có viết: Nếu một người cứ ăn 5 hạt mơ/ngày trong nhiều năm thì sẽ không bị ung thư, Tiến sĩ Nguyễn Công Ngữ lại mày mò nghiên cứu cho ra một loại vang hạnh nhân thơm nồng. Ông cho biết: “Quả mơ, hay mận phần thịt của nó vốn đã quý, có nhiều công dụng dược tính nhưng cái nhân bên trong hạt còn quý hơn, vì có chứa B17, B15 có tác dụng chống ung thư”.
Nung nấu ý tưởng, ông bắt tay vào thử nghiệm và thành công. Nhiều sản phẩm Cognac như Green Forest Cognac trắng, Green Forest Cognac vàng... Những sản phẩm này đều được Sở Y tế Hà Nội, Cục Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng cấp giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn chất lượng quốc gia. Tại cuộc thi rượu quốc tế vào cuối năm 2007, Cognac hạnh nhân từ mơ dự được nhận giải thưởng chất lượng. “Hiện nay, những nước có thương hiệu về rượu như Pháp, Mỹ đã đặt mua và liên kết với Việt Nam để sản xuất”.
Từ các thành công này, Tiến sĩ Nguyễn Công Ngữ nhân lên sang các loại vang hoa quả. Đi đến vùng nào, mùa nào quả nấy, ông thường mua đem về ngay tại nhà mình để thử nghiệm. Trong nhà ông hiện nay có rất nhiều loại vang khác nhau, nhiều đến nỗi bốn bề là rượu, mỗi loại một màu, một vị, một hương. Từ vang ổi, nho, dâu đến dưa hấu, dưa bở, thậm chí quả cây trứng cá ông cũng đã thử thành công. Nhưng có một loại vang rất ấn tượng và đặc biệt là vang cà phê.
Từ xưa cà phê luôn là sự lựa chọn của nhiều người, không chỉ bởi tính năng của nó mà bởi hương vị quyến rũ. Trong một lần đi nghiên cứu, ông thấy người ta sau khi thu hoạch cà phê thường chỉ lấy hạt. Phần nhân thịt thì lại bỏ đi, thấy phí, ông lại mang về lên men, chưng cất ra một loại vang cà phê có màu vàng thơm đậm đà. Hương cà phê không lẫn vào bất kỳ loại vang nào. Nếu đưa vào dây chuyền sản xuất sẽ có lợi cho kinh tế.
Giờ, tên của ông gắn liền với các loại rượu, đi đến vùng nào, rượu đó, khắp nơi mời ông đến xử lý. Gần đây nhất, Tiến sĩ Nguyễn Công Ngữ đã phối hợp với một xưởng rượu bản địa ở Lào Cai, từ rượu quốc lủi thành vodka Khuối Chủ ở Lào Cai…
YÊN TRANG
Tiến sĩ Nguyễn Công Ngữ, vốn nổi danh với sản phẩm mì sợi làm từ sắn 40 năm trước. Năm 1968, ở miền Bắc hàng triệu trẻ em bị táo bón vì ăn sắn lát. Đã có nhiều nhà khoa học bắt tay vào thử nghiệm tìm cách khắc phục nhưng chưa có phương án nào khả thi. Khi đó ông đang làm ở Viện Nghiên cứu Thực phẩm lương thực, và đã chế ra loại mì sợi không chỉ dễ ăn, mà còn không bị táo bón. Ông đã nhận được giấy khen của Thủ tướng Phạm Văn Đồng với thành công này, trước khi “bén duyên” với rượu. |
